ढगांच्या घरातील करार

भाग १: स्वर्गाची फसवी सावली

प्रसंग १: एलिफंट फॉल्स, शिलाँग (२३ मे)

"राजा, प्लीज! अजून एक फोटो नको. माझा मेकअप खराब होईल," सोनम हसत म्हणाली. तिच्या आवाजात खेळकरपणा होता, पण डोळ्यांत एक विचित्र थकवा होता, जो राजाच्या उत्साही नजरेतून सुटला.

"अरे, पण हा 'लास्ट' फोटो! बघ, काय मस्त व्ह्यू आहे. हा धबधबा, ही हिरवळ आणि तू... माझी स्वर्गातली अप्सरा! लोकांना कळू दे की राजा रघुवंशी किती नशीबवान आहे," राजाने तिला जवळ ओढत म्हटले. त्याचा आवाज प्रेमाने ओथंबलेला होता. त्याने आपला महागडा फोन काढला, कॅमेरा सुरू केला आणि सोनमच्या गालावर गाल टेकवला. मागे तीन टप्प्यांत कोसळणाऱ्या धबधब्याच्या फेसाळत्या पाण्याने त्यांच्या चित्राला एक अद्भुत पार्श्वभूमी दिली होती.

'क्लिक!'

"बघ! परफेक्ट!" राजा आनंदाने उद्गारला. त्याने लगेच फोटो सोशल मीडियावर टाकला. कॅप्शन: 'स्वर्गातील काही क्षण... माझ्या राणीसोबत! #HoneymoonDiaries #MeghalayaLove'

सोनमने एक खोटं हसू दिलं. "चला, आता निघायचं? मला खूप भूक लागली आहे."

"हो, नक्कीच. आज रात्री शिलाँगच्या सगळ्यात फेमस रेस्टॉरंटमध्ये डिनर करूया," राजा म्हणाला. त्याने सोनमचा हात हातात घेतला आणि ते पार्किंगच्या दिशेने चालू लागले. सोनम चालता चालता नकळतपणे मागे वळून पाहत होती, जणू काही ती कोणाची तरी वाट पाहत आहे. तिच्या त्या एका क्षणाच्या नजरेतील भाव राजाला कधीच कळले नाहीत. ते भाव प्रेमाचे नव्हते, ते अपेक्षेचे होते... एका ठरलेल्या भेटीच्या अपेक्षेचे.

प्रसंग २: रघुवंशी निवास, इंदूर (२५ मे)

घरातील फोन तिसऱ्यांदा खणखणला. राजाची आई, सुमित्रा देवी, धावतच फोनजवळ आल्या.

"हॅलो?"

"अहो, मी मिश्रा बोलतोय. सोनमचे वडील. काही बोलणं झालं का मुलांशी? दोन दिवस झाले, दोघेही फोन उचलत नाहीत," पलीकडून चिंताग्रस्त आवाज आला.

सुमित्रा देवींच्या काळजात धस्स झालं. "नाही भाऊजी. मला वाटलं, तिकडे रेंज नसेल. पण आता दोन दिवस... मला काळजी वाटतेय."

तेवढ्यात राजाचे वडील, अशोक रघुवंशी, हॉलमध्ये आले. त्यांच्या चेहऱ्यावर नेहमीचा करारीपणा होता. "काय झालं? मिश्राजींचा फोन होता का?"

"हो. तेही तेच म्हणत आहेत. मुलं फोन उचलत नाहीत."

अशोक रघुवंशींनी कपाळावरच्या आठ्या अधिक गडद केल्या. "राजा असा मुलगा नाही. तो दिवसातून एकदा तरी फोन करतोच. काहीतरी गडबड आहे. हॉटेलचा नंबर लाव."

हॉटेलमध्ये फोन केल्यावर रिसेप्शनिस्टने जे सांगितले, त्याने सगळ्यांची झोप उडवली. "सर, ते २३ तारखेला सकाळी साईटसीइंगसाठी बाहेर पडले होते. त्यांची गाडी इथेच पार्किंगमध्ये आहे. ते परत आलेच नाहीत."

एका क्षणात घरात चिंतेचे ढग दाटून आले. अशोक रघुवंशींनी क्षणाचाही विलंब न लावता आपल्या एका स्थानिक राजकीय मित्राला फोन लावला आणि मेघालय पोलिसांना तातडीने सूचित करण्यास सांगितले. एका सुंदर मधुचंद्राच्या कथेवर आता 'बेपत्ता' हा भयाण शिक्का लागला होता.

भाग २: तपासाचे धुके

प्रसंग ३: पोलीस स्टेशन, शिलाँग (२६ मे)

इन्स्पेक्टर विक्रम सिंग आपल्या समोरच्या फाईलकडे पाहत होते. त्यांच्या पन्नाशीला आलेल्या चेहऱ्यावर अनुभवाच्या आणि अनेक रहस्ये उलगडल्याच्या खुणा स्पष्ट दिसत होत्या. समोर बसलेला हवालदार शर्मा घाबरतच माहिती देत होता.

"सर, इंदूरचे मोठे व्यावसायिक आहेत. मिस्टर अशोक रघुवंशी. त्यांचा मुलगा राजा आणि सून सोनम बेपत्ता आहेत. प्रेशर खूप आहे, सर."

विक्रमने एक दीर्घ श्वास घेतला. "प्रेशर तर नेहमीच असतो, शर्मा. पण केस काय म्हणतेय? शेवटचं लोकेशन?"

"एलिफंट फॉल्स, सर. त्यांच्या सोशल मीडिया पोस्टनुसार. आम्ही शोधमोहीम सुरू केली आहे, पण तुम्हाला माहीत आहे सर, इथला भाग किती दुर्गम आहे."

"मला माहीत आहे," विक्रम शांतपणे म्हणाला. "पण मला हे 'परफेक्ट कपल' गायब होण्याचं प्रकरण साधं वाटत नाही. खंडणीसाठी फोन नाही, काही नाही. एकतर अपघात, किंवा... काहीतरी अधिक गडद." त्याने फाईलमधील राजा आणि सोनमचा फोटो पाहिला. राजाचा निरागस, हसरा चेहरा आणि सोनमचे सुंदर पण भावशून्य डोळे. विक्रमची अनुभवी नजर त्या डोळ्यांवर खिळून राहिली. त्या डोळ्यांत काहीतरी लपलेलं होतं, जे कॅमेऱ्याला पकडता आलं नव्हतं.

"शर्मा, शोध पथकाला सांगा, फक्त दरीत किंवा पाण्यात शोधू नका. आसपासच्या जंगलातील प्रत्येक झुडूप, प्रत्येक दगड तपासा. मला काहीतरी पुरावा हवा आहे."

प्रसंग ४: एलिफंट फॉल्सजवळची दरी (२८ मे)

तीन दिवसांच्या अथक शोधानंतर अखेर तो क्षण आला. एका कुत्र्याच्या भुंकण्याने बचाव पथक एका दुर्गम दरीच्या टोकाकडे गेले. तिथे, झाडाझुडपांत अडकलेला, पाण्याने आणि चिखलाने माखलेला एक मृतदेह सापडला. कपड्यांवरून आणि शरीयष्टीवरून तो राजाचाच असल्याचे स्पष्ट झाले.

विक्रम घटनास्थळी पोहोचला. त्याने मृतदेहाची पाहणी केली. डोक्याच्या मागील बाजूस खोल जखम होती. हातापायांवर झटापटीच्या खुणा होत्या.

"शर्मा, हे बघ," विक्रमने जमिनीकडे बोट दाखवले. "इथे एकापेक्षा जास्त लोकांच्या पायांचे ठसे आहेत. आणि हे बघ... टायर मार्क्स. इथे गाडी आली होती."

त्यांनी आजूबाजूला शोध सुरू ठेवला. काही अंतरावर, एका धारदार दगडामागे त्यांना एक फिकट गुलाबी रंगाचे जॅकेट सापडले. ते रक्ताने माखलेले होते.

"सर, हे तर लेडीज जॅकेट आहे. सोनम मॅडमचं असावं," शर्मा म्हणाला.

विक्रमने हातात ग्लोव्हज घालून ते जॅकेट उचलले. "रक्त ताजं वाटत नाहीये. पण या रक्ताचा नमुना आणि राजाच्या शरीरावरील जखमा... काहीतरी जुळत नाहीये. जर दरोडेखोरांनी हल्ला केला, तर सोनम कुठे आहे? त्यांनी तिला का आणि कुठे नेलं? आणि सगळ्यात महत्त्वाचं, त्यांनी राजाचा महागडा फोन, पाकीट आणि सोनसाखळी का नेली नाही?"

विक्रमच्या मनात संशयाचे धुके अधिकच गडद झाले होते. ही दरोड्याची केस नव्हती. हा पूर्वनियोजित कट होता. पण या कटाला रचणारा कोण होता? आणि पीडित वाटणारी सोनम, या कथेतील नक्की कोणत्या भूमिकेत होती?

 

भाग ३: मुखवट्यामागील चेहरे

प्रसंग ५: मिश्रा निवास, इंदूर (३० मे)

दारावरची बेल वाजली आणि सोनमचे वडील धावतच दाराकडे गेले. दारात सोनम उभी होती. तिचे कपडे मळलेले होते, केस विस्कटलेले होते आणि डोळ्यांतून अश्रू वाहत होते.

"सोनम! बाळ, तू कुठे होतीस?" तिच्या आईने तिला मिठीत घेत हंबरडा फोडला.

सोनम धाय मोकलून रडू लागली. "आई... त्या लोकांनी... त्या लोकांनी राजाला माझ्या डोळ्यांदेखत..." ती बोलता बोलता खाली कोसळली.

थोड्या वेळाने, घरात शांतता पसरल्यावर, तिने आपली कहाणी सांगितली. "आम्ही एलिफंट फॉल्सवरून परतत असताना, एका गाडीने आम्हाला अडवलं. त्यांच्या तोंडाला फडकी बांधली होती. त्यांनी आम्हाला पैशासाठी धमकावलं. राजाने प्रतिकार केला, तेव्हा... तेव्हा त्यांनी राजाला खूप मारलं आणि दरीत ढकलून दिलं. मला ते एका गाडीत घालून घेऊन गेले. दोन दिवस त्यांनी मला एका खोलीत डांबून ठेवलं. आज सकाळी मी कशीबशी त्यांच्या तावडीतून सुटून पळाले आणि एका ट्रकवाल्याच्या मदतीने इथपर्यंत पोहोचले."

तिची कहाणी ऐकून सगळ्यांना धक्का बसला. सोनमच्या आई-वडिलांनी तिला धीर दिला. पण त्याचवेळी, इंदूरला पोहोचलेल्या इन्स्पेक्टर विक्रम सिंगला ही कहाणी म्हणजे एका कच्च्या लेखकाने लिहिलेली पटकथा वाटत होती.

प्रसंग ६: इन्स्पेक्टर विक्रम आणि सोनम (समोरासमोर)

दुसऱ्या दिवशी विक्रम सिंग सोनमच्या घरी पोहोचला. सोनम एका कोपऱ्यात, सुन्न बसली होती.

"नमस्कार, सोनमजी. मी इन्स्पेक्टर विक्रम सिंग. तुमच्यासोबत जे घडलं, ते खूप वाईट होतं. आम्ही गुन्हेगारांना लवकरच पकडू. मला फक्त काही प्रश्न विचारायचे होते," विक्रमने शांत आणि सहानुभूतीच्या स्वरात सुरुवात केली.

सोनमने मान डोलावली.

"तुम्ही म्हणालात की, हल्लेखोरांनी तुम्हाला दोन दिवस डांबून ठेवलं. ती जागा कुठे होती, काही अंदाज?"

"नाही... सगळं अनोळखी होतं. एक लहानसं गाव होतं. मी घाबरले होते, मला काहीच आठवत नाहीये."

"ठीक आहे. ज्या गाडीतून त्यांनी तुम्हाला नेलं, तिचा रंग, नंबर, काही आठवतंय?"

"नाही... एक जुनी जीप होती... पांढरी... किंवा करड्या रंगाची... मला नक्की आठवत नाही."

"ओके. तुम्ही म्हणालात की, तुम्ही त्यांच्या तावडीतून सुटून पळालात. मग तुम्ही पोलिसांकडे का गेला नाहीत? थेट इंदूरला का आलात?" विक्रमचा हा प्रश्न थेट होता.

सोनम क्षणभर थांबली. तिच्या डोळ्यांत भीतीची जागा आता बचावात्मक भावनेने घेतली. "मी... मी खूप घाबरले होते. मला फक्त माझ्या आई-बाबांकडे यायचं होतं. मला कुणावरच विश्वास नव्हता."

"अगदी तुमच्या पतीवर प्रेम करणाऱ्या सासरच्या माणसांवरही नाही?" विक्रमच्या आवाजातील सूक्ष्म धार सोनमला जाणवली.

"माझी मनःस्थिती ठीक नव्हती, इन्स्पेक्टर!" ती थोड्या चढ्या आवाजात म्हणाली.

"मी समजू शकतो," विक्रम शांतपणे म्हणाला. "आम्हाला घटनास्थळी तुमचं एक जॅकेट सापडलं आहे. रक्ताने माखलेलं. तुमच्या हातालाही जखम दिसतेय. ती झटापटीत झाली असावी."

"हो," सोनमने पटकन उत्तर दिले.

"आम्ही ते जॅकेट फॉरेन्सिक लॅबला पाठवलं आहे. लवकरच रिपोर्ट येईल. काळजी घ्या," असे म्हणून विक्रम उठला. तो दारातून बाहेर पडत असताना, त्याने मागे वळून सोनमकडे पाहिले. ती खिडकीतून बाहेर पाहत होती आणि तिच्या चेहऱ्यावर दुःखाचा लवलेशही नव्हता. तिथे फक्त एक थंड, निर्विकार शांतता होती. विक्रमला त्याचा पहिला आणि सर्वात पक्का पुरावा मिळाला होता - सोनमचा खोटा अभिनय.

भाग ४: धागेदोऱ्यांची जुळवाजुळव

प्रसंग ७: पोलीस मुख्यालय, इंदूर (पुढील काही दिवस)

विक्रमने आपल्या टीमला कामाला लावले.

"शर्मा, मला सोनमच्या लग्नापूर्वीच्या आयुष्याची संपूर्ण माहिती हवी आहे. तिचे मित्र, तिचे जुने फोन नंबर्स, सगळं काही. आणि हो, तिच्या बँक खात्यांची सविस्तर माहिती काढ. लग्नापूर्वीची आणि नंतरची."

"सर, पण ती पीडित आहे..."

"शर्मा, मी जे सांगतोय ते कर. कधीकधी शिकारीच पीडितेचा मुखवटा घालून फिरत असतो."

तपासाला गती आली. दोन महत्त्वाचे धागेदोरे हाती लागले.

१. बँक खाते: सोनमने लग्नापूर्वी बंद केलेले एक बँक खाते अचानक सक्रिय झाले होते. राजाच्या हत्येनंतर दोन दिवसांनी, त्या खात्यात पाच लाख रुपये जमा झाले होते आणि त्यानंतर उत्तर प्रदेशातील गाझीपूर येथील एका एटीएममधून २ लाख रुपये काढण्यात आले होते.

२. फोन रेकॉर्ड्स: सोनमने लग्नापूर्वी वापरत असलेला एक नंबर, जो तिने बंद केल्याचे सांगितले होते, तो अजूनही सुरू होता. त्या नंबरवरून गेल्या सहा महिन्यांत गाझीपूरमधील एका विशिष्ट नंबरवर शेकडो वेळा संपर्क साधण्यात आला होता. तो नंबर समीर नावाच्या एका व्यक्तीचा होता.

"समीर कोण आहे, शर्मा?" विक्रमने विचारले.

"सर, समीर... सोनमचा कॉलेजमधला प्रियकर होता. एक होतकरू चित्रकार, पण सध्या बेरोजगार आहे. सोनमच्या घरच्यांचा त्यांच्या नात्याला विरोध होता, म्हणून तिने राजाशी लग्न केलं."

विक्रमच्या डोळ्यांत एक चमक आली. "म्हणजे हेतू आता स्पष्ट होतोय. प्रेम आणि पैसा! कहाणी जुनी आहे, पण पात्रं नवीन आहेत. शर्मा, गाझीपूर पोलिसांशी संपर्क साध. त्यांना समीर आणि त्याच्या हालचालींवर नजर ठेवायला सांग. आणि हो, ज्या एटीएममधून पैसे काढले, तिथलं सीसीटीव्ही फुटेज मिळव."

सीसीटीव्ही फुटेज आले आणि विक्रमच्या सिद्धांतावर शिक्कामोर्तब झाले. एटीएममधून पैसे काढणारी व्यक्ती बुरखा घातलेली होती, पण तिची उंची आणि शरीयष्टी सोनमशी मिळतीजुळती होती.

त्याचवेळी, गाझीपूर पोलिसांनी समीरला ताब्यात घेतले. सुरुवातीला त्याने काहीही सांगण्यास नकार दिला, पण विक्रमने पाठवलेल्या पुराव्यांची यादी पाहिल्यावर तो पोपटासारखा बोलू लागला. त्याने कबूल केले की, सोनमनेच त्याला राजाच्या हत्येची सुपारी देण्यासाठी पैसे दिले होते. त्याने हे काम माँटी नावाच्या एका स्थानिक गुंडाला दिले होते.

प्रसंग ८: माँटीचा अड्डा, गाझीपूर

गाझीपूर पोलिसांच्या एका टीमने रात्रीच्या अंधारात माँटीच्या अड्ड्यावर छापा टाकला. माँटी आणि त्याचे तीन साथीदार पत्त्यांचा डाव खेळत बसले होते. त्यांना प्रतिकाराची संधी मिळण्यापूर्वीच पोलिसांनी त्यांना घेरले.

माँटी हा एक सराईत गुन्हेगार होता. त्याने सुरुवातीला तोंड उघडले नाही. पण जेव्हा पोलिसांनी त्याला सांगितले की, समीरने सगळं कबूल केलं आहे आणि सुपारी देणारी सोनम वाचण्यासाठी सगळा दोष तुमच्यावर टाकेल, तेव्हा तो नरम पडला.

"हो साहेब, आम्हीच काम केलं," तो म्हणाला. "समीर भाईने आम्हाला फोटो आणि गाडीचा नंबर दिला होता. मॅडमने स्वतः आम्हाला शिलाँगमध्ये जागा दाखवली. प्लॅननुसार, आम्ही त्यांना अडवलं. राजाला गाडीतून बाहेर काढलं आणि मी त्याला दगडाने मारलं. मॅडमनेच आम्हाला सांगितलं होतं की, त्याला दरीत ढकलून द्या. त्यानंतर तिने स्वतःच्या हाताला जखम करून घेतली आणि जॅकेटवर रक्त लावलं, जेणेकरून पोलिसांना वाटेल की तिच्यावरही हल्ला झाला होता. आम्हाला आमचे पैसे मिळाले आणि आम्ही निघून आलो. यात आमचा काय दोष? आम्हाला तर फक्त आमचं काम करायला सांगितलं होतं."

आता विक्रमच्या हातात सर्व पुरावे होते. पटावरचे सर्व सोंगडे जागेवर आले होते. आता फक्त राणीला शह देणं बाकी होतं.

भाग ५: शह आणि मात

प्रसंग ९: रघुवंशी निवास, इंदूर (अंतिम सामना)

विक्रम सिंग पुन्हा एकदा रघुवंशींच्या घरी पोहोचला, पण यावेळी त्याच्यासोबत पोलिसांची पूर्ण टीम होती. घरात सोनम, तिचे आई-वडील आणि राजाचे वडील अशोक रघुवंशी बसले होते.

"इन्स्पेक्टर, काही प्रगती झाली का? तुम्ही त्या नराधमांना पकडलंत का?" अशोक रघुवंशींनी विचारले.

"हो, मिस्टर रघुवंशी. आम्ही गुन्हेगारांना पकडलं आहे," विक्रम सोनमकडे रोखून पाहत म्हणाला. "आणि त्यांनी सगळं काही कबूल केलं आहे."

सोनमच्या चेहऱ्यावर समाधानाचे भाव आले. "खरंच? त्यांना कडक शिक्षा झाली पाहिजे."

"हो, होईल," विक्रम म्हणाला. "त्यांनी सांगितलं की, त्यांना हे काम करण्यासाठी पाच लाख रुपये मिळाले होते."

"बघितलंत? मी म्हणाले होते ना, हा दरोड्याचाच प्रकार आहे," सोनम म्हणाली.

"नाही, सोनमजी. हा दरोड्याचा प्रकार नाही. ही सुपारी किलिंग आहे," विक्रमने पहिला बाण सोडला. "आणि ही सुपारी तुमच्या जुन्या प्रियकराने, समीरने दिली होती."

'समीर' नावाचा उल्लेख ऐकताच सोनमच्या चेहऱ्यावरचे रंग उडाले. "कोण समीर? मी नाही ओळखत कोणाला."

"ओळखत नाही? मग तुमच्या बंद असलेल्या बँक खात्यातून गाझीपूरच्या एटीएममधून पैसे कसे निघाले? तुमच्या जुन्या नंबरवरून समीरला शेकडो कॉल्स कसे गेले?" विक्रम एकापाठोपाठ एक पुरावे तिच्यासमोर टाकत होता.

"हे... हे सगळं खोटं आहे! तुम्ही मला यात अडकवत आहात!" सोनम ओरडली.

"अच्छा? मग हे काय आहे?" विक्रमने आपला फोन काढला आणि एक ऑडिओ क्लिप प्ले केली. ती माँटीची कबुली होती, ज्यात तो सोनमने कसा प्लॅन सांगितला, हे स्पष्टपणे सांगत होता.

"...मॅडमनेच जागा दाखवली... तिनेच सांगितलं राजाला कसं मारायचं... तिनेच स्वतःला जखम करून घेतली..."

ऑडिओ ऐकताच खोलीत भयाण शांतता पसरली. सोनमचा चेहरा दगडासारखा निर्विकार झाला. तिचा खोटेपणाचा बुरखा पूर्णपणे फाटला होता. तिचे आई-वडील अविश्वासाने तिच्याकडे पाहत होते, तर अशोक रघुवंशींच्या डोळ्यांतून संतापाच्या आणि दुःखाच्या अश्रूधारा वाहत होत्या.

"का...?" अशोक रघुवंशींनी थरथरत्या आवाजात विचारले. "का केलंस हे, सोनम? राजाने तुझ्यावर जीवापाड प्रेम केलं. आम्ही तुला मुलीसारखं जपलं. काय कमी होती तुला?"

आता सोनमच्या डोळ्यांतील भीती नाहीशी झाली. तिथे एक थंड, विषारी राग होता.

"प्रेम? बंधन होतं ते! तुमच्या मुलाचं प्रेम, तुमचं घर, हे सगळं माझ्यासाठी एक सोन्याचा पिंजरा होता. मला मोकळा श्वास घ्यायचा होता, मला माझं आयुष्य माझ्या मनाप्रमाणे जगायचं होतं! समीर आणि मी... आम्ही एक नवीन सुरुवात करणार होतो. पण त्यासाठी पैशांची गरज होती. आणि तो पैसा तुमच्या लाडक्या राजाकडे होता."

तिची कबुली ऐकून सुमित्रा देवी बेशुद्ध पडल्या.

विक्रमने एका महिला कॉन्स्टेबलला इशारा केला. "सोनम रघुवंशी, तुम्हाला तुमच्या पतीच्या, राजा रघुवंशीच्या हत्येच्या आरोपाखाली अटक करण्यात येत आहे."

सोनमने कोणताही प्रतिकार केला नाही. ती शांतपणे उभी राहिली. जणू काही तिला माहीत होतं की, हा खेळ कधीतरी संपणारच होता. पोलिसांनी तिला हातकड्या घातल्या आणि ते तिला घेऊन गेले. जाताना, तिने एकदाही मागे वळून आपल्या आई-वडिलांकडे किंवा सासरच्या माणसांकडे पाहिले नाही. तिच्या सुंदर चेहऱ्यावर आता कोणताही मुखवटा नव्हता, फक्त एका क्रूर आणि महत्त्वाकांक्षी स्त्रीचे प्रतिबिंब होते, जिने आपल्या स्वप्नांसाठी एका निष्पाप व्यक्तीचा बळी घेतला होता.

काही महिन्यांनंतर, शिलाँगच्या त्याच धबधब्याजवळ इन्स्पेक्टर विक्रम सिंग उभा होता. केसचा निकाल लागला होता. सोनम, समीर आणि माँटीच्या टोळीला जन्मठेपेची शिक्षा झाली होती.

धबधब्याचे पाणी आजही तसेच खळाळत होते. निसर्ग त्याच्या चक्रात व्यस्त होता. पण विक्रमसाठी या जागेचा अर्थ बदलला होता. त्याला आता इथे फक्त सौंदर्य दिसत नव्हते, तर त्या सौंदर्याआड लपलेली मानवी मनाची काळी बाजू दिसत होती.

"सर," शर्मा मागून आला. "चहा?"

विक्रमने त्याच्या हातून कप घेतला. "शर्मा, या ढगांच्या घरात, या स्वर्गात, एक करार झाला होता. प्रेमाचा नाही, तर मृत्यूचा. कधीकधी सगळ्यात सुंदर दिसणाऱ्या चेहऱ्यांमागेच सगळ्यात भयाण रहस्ये दडलेली असतात."

राजा आणि सोनमचा तो शेवटचा सेल्फी आजही इंटरनेटवर होता - 'स्वर्गातील काही क्षण...' त्या कॅप्शनखाली आता हजारो द्वेषपूर्ण कमेंट्स होत्या. एक सुंदर चित्र, जे एका निर्दयी खोटेपणावर आधारलेलं होतं. विक्रमने एक दीर्घ श्वास घेतला आणि गाडीकडे वळला. ढगांच्या घरातील एक रक्तरंजित करार आता कायद्याच्या दप्तरात बंद झाला होता, पण त्याच्या आठवणी अनेकांच्या मनात कायमच्या घर करून राहिल्या होत्या.

देवदूत सेतू आणि लटकणारा देह: भाग १/५: प्रणयाची रात्र आणि एक भयानक शोध

पुणे-मुंबई महामार्गावर रात्रीचे दहा वाजून गेले होते. नेहमीची वाहनांची धांदल आता थोडी कमी झाली होती, पण जड वाहनांचे घरघरणारे आवाज आणि अधूनमधून वेगाने निघून जाणाऱ्या गाड्यांच्या दिव्यांचे झोत काळोखाला चिरत होते. जुन्या, आता काहीशा दुर्लक्षित झालेल्या ‘देवदूत सेतू’वर रोहन आणि प्रिया उभे होते. हा पूल तसा मुख्य द्रुतगती मार्गापासून थोडा बाजूला, जुन्या रस्त्यावर होता. खालून एक लहान, पण पावसाळ्यात दुथडी भरून वाहणारी नदी वाहत होती, जिच्या काठावर आता दाट झाडी वाढली होती.

प्रिया रोहनच्या खांद्यावर मान टेकवून उभी होती. हलक्या थंडीची जाणीव होत होती आणि पुलावरचा एकाकीपणा त्यांच्यातील जवळीक अधिक घट्ट करत होता. "किती शांत वाटतंय ना इथे," प्रिया पुटपुटली. "मुंबईच्या त्या गोंधळातून इथे आल्यावर कसं एकदम वेगळं जग वाटतं."

रोहनने तिच्या केसातून हात फिरवला. "हम्म... म्हणूनच तर तुला इथे घेऊन आलो. आपलं ठिकाण. फक्त तू, मी आणि हे शांत आकाश." तो हसला. "आणि अर्थात, खालून वाहणारी ही नदी... जी आपल्याला नेहमी आठवण करून देते की आयुष्य पुढे वाहत राहतं."

त्यांच्या गप्पा रंगात आल्या होत्या. भूतकाळातील आठवणी, भविष्याची स्वप्ने आणि वर्तमानातील प्रेमळ क्षण... सगळं काही त्या रात्रीच्या वातावरणात विरघळत होतं. पुलाच्या लोखंडी कठड्यावर ठेवलेल्या त्यांच्या हातांची उब एकमेकांना जाणवत होती. वाऱ्याची एखादी झुळूक यायची आणि प्रियाच्या चेहऱ्यावर आलेली बट रोहन हळूच बाजूला करायचा.

"मला ना कधीकधी भीती वाटते, रोहन," प्रिया अचानक म्हणाली. तिचा आवाज किंचित गंभीर झाला होता.

"कशाची?" रोहनने तिच्याकडे निरखून पाहिले.

"या क्षणांची... हे इतकं परफेक्ट आहे की वाटतं नजर लागेल. हे सगळं खरं आहे ना? की आपण फक्त स्वप्न पाहतोय?"

रोहनने तिला जवळ घेतले. "अगं वेडाबाई, हे स्वप्न नाही. हे आपलं वास्तव आहे. आणि ते कायम असं सुंदर राहील, मी वचन देतो." त्याने तिच्या कपाळावर ओठ टेकवले.

ते पुन्हा शांत झाले. काही क्षण फक्त वाऱ्याचा आवाज, नदीच्या पाण्याची मंद सळसळ आणि दूरवरून येणारा वाहनांचा आवाज एवढंच ऐकू येत होतं. पण अचानक रोहनला काहीतरी वेगळं जाणवलं. एक प्रकारची अस्वस्थता. त्याने कान टवकारले.

"काय झालं?" प्रियाने विचारलं.

"काही नाही... असंच..." पण त्याचं लक्ष आता खालच्या अंधाराकडे लागलं होतं. पुलाच्या मधोमध असलेल्या भागात, जिथे कठडा थोडा आत वळला होता, तिथून खाली काहीतरी असल्याचा त्याला भास झाला. एरवी वाहत्या पाण्याकडे किंवा दूरच्या दिव्यांकडे जाणारी त्याची नजर आज अनामिकपणे खालच्या गर्द झाडीकडे खेचली जात होती.

"मला वाटतं खाली काहीतरी आहे," तो हळूच म्हणाला.

"काय असणार? झाडं आहेत नुसती. किंवा कोणी कचरा टाकला असेल," प्रियाने विषय टाळण्याचा प्रयत्न केला. तिला अशा वेळी उगाच भलत्या कल्पना काढायला आवडत नसे.

"नाही, कचरा नाही वाटत. काहीतरी वेगळं... थांब, मी बघतो." रोहनच्या स्वरात आता उत्सुकता आणि थोडी भीतीची किनार होती. तो कठड्यावर वाकला आणि मोबाईलची फ्लॅशलाईट चालू करून खाली रोखली. प्रकाशझोत अंधारात फारसा पोहोचत नव्हता. झाडांच्या फांद्या आणि पानांच्या गर्दीत काही स्पष्ट दिसत नव्हते.

"चल ना रोहन, उशीर होतोय. काय वेड्यासारखं करतोयस?" प्रियाने त्याचा हात ओढला.

"अगं एक मिनिट थांब फक्त." रोहन आता जास्तच अस्वस्थ झाला होता. त्याला पुलाच्या मध्यभागी असलेल्या कमानीच्या खालच्या बाजूला काहीतरी लटकल्यासारखं वाटलं. एक अस्पष्ट आकार. "मला खाली जाऊन बघावं लागेल."

"अजिबात नाही! या वेळेला खाली अंधारात जायचं? तुला वेड लागलंय का? साप किंवा काहीही असू शकतं." प्रिया आता खरंच घाबरली होती.

"अगं, काही नाही होणार. मी फक्त पटकन बघून येतो. इथेच थांब, कुठे जाऊ नकोस." रोहनने तिची समजूत काढण्याचा प्रयत्न केला, पण त्याच्या मनातली शंका आता बळावली होती. तो पुलाच्या कडेला आला जिथे खाली उतरायला थोडी सुरक्षित जागा होती. तिथे जुन्या पायऱ्यांचे अवशेष दिसत होते, जे कदाचित पुलाच्या देखभालीसाठी कधीतरी वापरले जात असावेत.

"रोहन, प्लीज नको जाऊस!" प्रियाचा आवाज कातर झाला होता.

पण रोहनने तिचं ऐकलं नाही. मोबाईलचा फ्लॅशलाईट तोंडाने धरून तो हळूहळू त्या मोडकळीस आलेल्या पायऱ्यांवरून खाली उतरू लागला. प्रत्येक पावलागणिक त्याचा श्वास जड होत होता. खाली दमट हवेचा आणि कुजलेल्या पानांचा वास येत होता. झाडांच्या फांद्या बाजूला सारत तो त्या जागेच्या जवळ पोहोचला जिथे त्याला तो आकार दिसला होता.

त्याने मोबाईलचा प्रकाशझोत स्थिर केला. काही क्षण त्याला काहीच समजलं नाही. फांद्या आणि वेलींच्या जाळ्यात काहीतरी अडकल्यासारखं दिसत होतं. त्याने अजून थोडं पुढे जाऊन प्रकाश टाकला आणि त्या क्षणी त्याचा संपूर्ण श्वास थांबला.

त्याच्या डोळ्यासमोर जे दृश्य होतं, ते त्याच्या कल्पनेच्या पलीकडचं होतं. पुलाच्या कमानीला एका जाड दोराने एक मानवी शरीर लटकत होतं. पाय जमिनीपासून किंचित वर तरंगत होते. मान एका कोनात वाकलेली होती. चेहरा केसांनी झाकलेला होता, पण ती एक व्यक्ती होती, यात शंका नव्हती.

रोहनच्या घशाला कोरड पडली. त्याचे हातपाय थरथरू लागले. मोबाईलचा प्रकाश त्या निश्चल शरीरावर थरथरत होता. काही क्षण त्याला काय करावं हेच सुचेना. भीतीची एक प्रचंड लाट त्याच्या डोक्यापासून पायापर्यंत पसरली. तो जागीच खिळून गेला.

"रोहन! काय झालं? बोल ना!" प्रिया वरून ओरडत होती. तिच्या आवाजातील भीती स्पष्ट होती.

त्या आवाजाने रोहन भानावर आला. त्याने कसंबसं स्वतःला सावरलं. "प्रिया... वर... वर थांब... इथे... इथे एक बॉडी आहे... कोणीतरी... कोणीतरी फाशी घेतलेली आहे!" त्याचे शब्द तुटक आणि थरथरत होते.

तो मागे फिरला आणि शक्य तितक्या वेगाने त्या पायऱ्या चढून वर आला. प्रियाजवळ पोहोचताच त्याने तिला घट्ट मिठी मारली. तो धापा टाकत होता आणि प्रचंड घाबरलेला दिसत होता.

"काय... काय म्हणालास तू? बॉडी?" प्रियाला विश्वास बसत नव्हता. तिचे डोळे विस्फारले होते.

"हो... खाली... पुलाला लटकलेली आहे..." रोहनच्या आवाजातून अजूनही धक्का आणि भीती ओसंडत होती. "आपल्याला... आपल्याला पोलिसांना बोलवावं लागेल. ताबडतोब."

त्या सुंदर, रोमँटिक रात्रीवर एका भयानक वास्तवाची काळीकुट्ट सावली पडली होती. देवदूत सेतू आता त्यांना प्रेमाचा साक्षीदार नव्हे, तर मृत्यूचा मंच वाटू लागला होता. त्यांच्या आयुष्यातील तो क्षण आता कायमचा बदलून गेला होता.

क्रमशः 

हॉकर्स मेळावा.

उपनगरातल्या एका भल्या मोठ्या चौकामध्ये स्थानिक आमदाराने होर्डिंग लावले होते. हातगाडी धारकांना आगामी निवडणुकीच्या दृष्टिकोनातून आकर्षित करण्यासाठी त्यांचा मेळावा आयोजित करण्यासंबंधी त्यावर माहिती दिलेली होती.
पिंट्याची आई इंटरनॅशनल इंग्रजी शाळेत शिकणाऱ्या पिंट्याला शाळेच्या बसपर्यंत सोडण्यासाठी याच चौकातून पुढे चाललेली होती. पिंट्याचे लक्ष त्या होर्डिंगकडे गेले. त्यावर भल्या मोठ्या अक्षरात लिहिलेले मराठी शीर्षक वाचण्याचा त्याने प्रयत्न केला. परंतु त्याला काही जमले नाही. मग त्याने आईला विचारले,
“मम्मी, त्या बोर्डवर काय लिहिलेले आहे?”
मम्मीने चौकातील त्या फलकाकडे बघितले आणि वाचले,
“हॉकर्स मेळावा.”
“म्हणजे काय ग मम्मी?”, पिंट्याचा प्रश्न.
“अरे सगळ्या हॉकी खेळाडूंचा मेळावा म्हणजे गॅररिंग ऑर्गनाईज केलेलं आहे. आपण ऑलिम्पिकमध्ये हॉकीत मेडल जिंकल्या ना म्हणून!”
समोरच्या फुटपाथून चाललेला मी तोंडाचा आ वासून त्यांच्याकडे बघत बसलो. माझ्या हाताने आता टाळ्या वाजवायच्या की तो डोक्याला मारून घ्यायचा, हे फक्त ठरवायचे बाकी राहिले.

Ⓒ Ⓐ  बाबुराव रामजी

कुत्र्यांचा राजा

मागचे चार-पाच वर्ष अजय साताऱ्याहून पुण्याला येण्याचा प्रयत्न करत होता. अर्थात त्याने बऱ्याच ठिकाणी कंपन्यांमध्ये अर्ज देखील केले होते. पण कुठूनच सकारात्मक प्रतिसाद मिळत नव्हता. अखेरीस त्याचे नशीब फळफळले. पिंपरी-चिंचवड मधल्या एका मल्टिनॅशनल कंपनीमध्ये त्याला मुलाखतीसाठी बोलवण्यात आले. आणि मुलाखत झाल्यानंतर दोनच दिवसांमध्ये नेमणुकीचा ईमेल देखील आला. त्या दिवशी तो खूप आनंदात होता. अर्थात त्याने ही आनंदाची गोष्ट सांगण्यासाठी मलाच सगळ्यात पहिल्यांदा फोन केला होता.

एक महिन्याचा नोटीस पिरियड संपल्यानंतर आपल्या बायको आणि मुलासह त्याने पुण्याला शिफ्ट होण्याचे ठरवले. काही नातेवाईकांच्या मदतीने त्याने इथेच शहरांमध्ये एक भाड्याने फ्लॅट देखील बघितला. तो पुण्यात येण्याची आम्ही चार-पाच वर्षांपासून प्रतीक्षा करत होतो. आणि अखेरीस तो आलाच. सामानाची साताऱ्याहून येणारी गाडी संध्याकाळी सात ते आठच्या दरम्यान येथे पोहोचली. घरातील सर्व सामान लावण्यासाठी मी देखील त्याच्या घरी गाडी येण्याच्या अगोदरच पोहोचलो होतो. सामानाच्या ट्रकमधून आम्ही सर्व सामान उतरवून घेतले. आणि घरामध्ये ठिकठिकाणी व्यवस्थित लावून दिले. हे सर्व होईस्तोवर रात्रीचे साडेअकरा वाजून गेले होते. मलाही झोपेची गुंगी यायला लागली होती. शिवाय सकाळी लवकर देखील उठायचे होते. म्हणून ठरवलेली कार्यपूर्ती झाल्यानंतर मी अजयचा निरोप घेऊन आपल्या स्कुटीने परतीच्या मार्गाला लागलो. 

मला अजूनही आठवते स्कुटीला किक मारण्याच्या आधी मी घड्याळात पाहिले होते. रात्रीचे बरोबर अकरा वाजून ४६ मिनिट झाले होते. अजय मला सोडवायला खाली आला होता. मी त्याला बाय केले आणि आपल्या घराच्या दिशेने निघालो. दहा ते बारा किलोमीटरवरच माझे घर होते. म्हणजे यावेळेस जाण्यासाठी १५ ते २० मिनिटे पुरेशी होती. या गणिताने मी बारा-सव्वाबाराच्या सुमारास घरी पोहोचेल, असा अंदाज देखील मला आला.

बिल्डिंगमधून बाहेर पडलो, मुख्य रस्त्याला लागलो आणि गाडी ५० च्या वेगाने रस्त्यांवरून धावायला लागली. संध्याकाळच्या सुमारास रहदारीने तुडुंब भरलेले रस्ते यावेळेस पूर्णपणे सामसूम झालेले दिसले. अधेमधे रस्त्यावरची टवाळी करणारी मुले आणि त्यांचा गोंगाट दिसायचा. बाकी दुकाने तर बंद झाली होती. या रस्त्यावरून मी यापूर्वी बऱ्याचदा प्रवास केला होता. परंतु अशी बंद झालेली दुकाने त्या दिवशी पहिल्यांदाच पाहत होतो. संध्याकाळी या रस्त्याने आलो तेव्हा गर्दीतून वाट काढत काढत अजयच्या घरापर्यंत पोहोचलो होतो. परंतु जाताना रात्रीची ती स्मशानशांतता अनुभवत मार्गक्रमण होतो करत होतो. कोकणे चौकात पोहोचलो आणि तिथून उजव्या बाजूला वळण घेतले व गाडी सुसाट वेगाने पिंपळे गुरवच्या दिशेने धावायला लागली. रस्त्यावरील पथदीप रस्ता दाखवायला सक्षम होते. अधमधे एखादा पथदीप लुकलुकताना दिसायचा. बाकी त्याखाली असणारे रस्ते पूर्णतः निर्मनुष्य होते. आपले शहर रात्री किती शांतपणे झोपते याचा अनुभव त्या दिवशी मी पहिल्यांदाच घेतला. कधीकधी या शांततेची आणि निर्मनुष्यतेची देखील भीती वाटायला लागते. मला ती थोडीशी वाटत देखील होती, काहीशी जाणवत होती. परंतु त्याचा फार बाऊ केला नाही. रस्त्यावरची डावीकडची लेन पकडून मी सुसाट वेगाने चाललो होतो.

ठराविक अंतरावर कुत्र्यांच्या छोट्या छोट्या झुंडी दिसायच्या. त्यांचे आवाज त्यादिवशी काहीशी निराळेच भासत होते. जणूकाही भुंकण्याऐवजी ते मानवी आवाजात माझ्याशी बोलत असावेत, असं वाटत होतं. रस्त्यावरील कुत्र्यांची संख्या तशी बऱ्यापैकी होती. शहरांमध्ये इतक्या मोठ्या प्रमाणात कुत्री आहेत, हे त्यादिवशी पहिल्यांदाच जाणवलं. यातील कोणीही माझ्या गाडीच्या मागे लागले नाही किंवा माझ्यावर भुंकले देखील नाही. त्यांच्या चेहऱ्यावर एक वेगळीच चमक मला तेव्हा जाणवत होती. एका चौकाच्या अलीकडे काही कुत्री पुढच्या दोन पायांवर बसून आपली मान त्या पायांवर ठेवून मला कुर्निसात करत असल्याची जाणवली. हा भास असावा का? हाही प्रश्न मनाला चाटून गेला. काहीसं वेगळं दृश्य त्या दिवशी दिसल्याने मनात स्मित हास्य उमटलं. पण ते स्मितहास्य होतं की भयहास्य हे मला आजही निश्चित आठवत नाही. जसं जसं पुढे गेत गेलो तसतसं कुत्र्यांची संख्या वाढतच होती. आणि सर्व माझ्यात दिशेने आशाळभूतपणे पाहत होते. त्या रस्त्यावर चाललेली माझी ती एकमेव गाडी होती म्हणूनच असं होत असावं… हे मीच मला समजावलं. मग कुत्र्यांना या रस्त्यावरून जाणाऱ्या गाड्यांची सवय नव्हती का? हाही प्रश्न पडून गेला. एवढी सगळी कुत्री माझ्यावर चालून आली तर मला काय करता येईल? या प्रश्नाने मनात धस्स झाले. गाडीचा वेग हळूहळू कमी होत गेला. मी मनात भीती घेऊन चाललो होतो का?..... कदाचित होय…. ही भीती कुत्र्यांची नव्हती…. मग कशाची होती? मला प्रश्नाचे उत्तर सापडले नाही.

पुढच्या चौकातून उजव्या बाजूला वळायचे होते. त्याच्या अलीकडेच रस्त्याच्या डाव्या बाजूला कुत्र्यांची भली मोठी झुंड पुढचे दोनही पाय खाली करून मला नमस्कार करत होते. आजूबाजूला एकही मनुष्य दिसला नाही. सर्व कुत्र्यांच्या नजरा माझ्या दिशेने लागल्या होत्या. मी नकळतपणे त्यांच्या नजरेमुळे संमोहित झालो होतो. एव्हाना गाडीचा वेग शून्य पर्यंत पोहोचला होता. आणि अखेरीस मी माझी स्कुटी थांबवली. तिला एका स्टॅन्डवर लावली. आणि कुत्र्यांच्या समोर जाऊन उभा राहिलो. त्यांच्या डोळ्यात माझ्याबद्दल कमालीचा आदर आणि उत्सुकता देखील होती. काही कुत्र्यांच्या शेपट्या लडीवाळपणे हलत होत्या तर काही आपल्या तोंडातील जीभ हलवून त्यातून लाळ टाकत होते. त्यांना माझ्याशी काहीतरी बोलायचं होतं. किंबहुना काहीतरी सांगायचं होतं. पण त्यांना माझी आणि मला त्यांची भाषा समजणार होती का?.... तर नाहीच. परंतु मनुष्याच्या चेहरा बरच काही सांगून जातो. त्यातून माझा चेहरा त्यांनी ओळखला असावा, असेही मला वाटलं. कुत्र्यांनी संमोहित केलेला मी हळूहळू त्यांच्यासमोर जाऊन उभा राहिलो. निश्चित किती कुत्री होती हे सांगता येणार नाही. किमान २० ते २५ तरी असतील.

मी त्यांच्या जवळ गेल्यावर त्यांच्यातील म्होरक्या रस्त्याच्या कडेला जाऊन उतारावरून खाली चालू लागला. त्याच्यामागे बाकीची कुत्री देखील डौलाने चालू लागली. मी देखील त्यांचाच कित्ता गिरवला. थोड्या अंतरावर शहरातली काँक्रीटची जंगलं हळूहळू कमी झालेली दिसली. शहरांमध्ये आज समाविष्ट झालेली ही शहरी गावं एकेकाळी ग्रामीण वस्त्या होत्या. येथे देखील बागायती-जिरायती शेती केली जात होती. पण त्यावर आता काँक्रीटची जंगलं उभी राहिली. इमारती बांधल्या गेल्या. आणि त्या पाऊलखुणा नष्ट होत गेल्या. तरी देखील अजूनही या भागात बरीचशी शेती शिल्लक असलेली दिसली. मधला पूर्ण पट्टा शेतातील विविध पिकांनी भरलेला वाटत होता. अर्थात अंधारातल्या त्या आकृत्यांवरून मी हा अनुमान लावला. बऱ्याच दूरवर जिथे शेती संपते तिथून पुढे पुन्हा काँक्रीटची जंगलं दिसत होती. त्यातील विद्युतदिवे टीमटीमताना दिसले. मधल्या भागात नक्की काय पेरलेले होते, याचा अंदाज मात्र आला नाही. त्या भल्या मोठ्या शेतीच्या एका कडेकडेने कुत्र्यांची ती भली मोठी रांग चालू लागली. तेव्हा ना मी त्यांच्या मधोमध आलो होतो. पुढच्या बाजूला दहा ते पंधरा आणि मागच्या बाजूला तेवढीच कुत्री घेऊन आमची ही वारी शेतातल्या त्या काळोखामध्ये निघालेली  होती. थोड्याच अंतरावर शहराचे शहर पण नाहीसे झाल्याचे वाटले. दोन्ही बाजूंना शेतीच शेती. मध्ये एखादं झोपडं अर्थात बंद पडलेलं दिसायचं. मी नक्की कोणत्या शक्तीच्या जोरावर त्या कुत्र्यांमधून चाललो होतो, हे मला आजही सांगता येणार नाही. परंतु अज्ञाताच्या शोधार्थ असलेला तो प्रवास असावा असं त्याक्षणी मला आतमधून जाणवत होतं. अगदी थोड्याच वेळात शेताच्या मधोमध असणाऱ्या एका दुमजली खोपट्यापाशी कुत्र्यांची ती वारी आणि मधोमध चालणारा मी येऊन पोहोचलो. त्या खोपट्याच्या खालच्या भागात चहूबाजूंनी पत्रे लावलेले होते. आणि एका कोपऱ्यातून वर जाण्यासाठी अगदीच मोडकळीस आलेल्या जिना होता. वरचा भाग देखील दोन्ही बाजूंनी पत्र्याने तर पुढे आणि मागे विविध प्रकारच्या ठिगळांनी सजवलेला दिसून आला. या ठिगळांच्या मधोमध एक पडीक दरवाजा होता. त्या दुमजली खोपट्यापाशी आल्यानंतर माझ्या पुढे चालणारी कुत्री थांबून गेली. मी हळूहळू पुढे आलो माझ्यापुढे केवळ कुत्र्यांचा म्होरक्या उभा होता. मी त्याच्याजवळ पोहोचल्यावर त्याने लगेचच जिना चढायला सुरुवात केली. जवळपास दहा पायऱ्या चढून आम्ही वरच्या मजल्यावर पोहोचलो. वरील दरवाजा बंद होता. त्याला दोन कड्या लावलेल्या होत्या. मी म्होरक्याकडे बघितले. त्याच्या डोळ्यातील आर्तता मला काहीतरी सांगत होती. अर्थात या प्रश्नाचे उत्तर मला देखील समजले. मी दरवाज्याच्या ज्या दिशेने पाहिले आणि मधली कडी उघडली. मग वरची कडी देखील काढली आणि दरवाजा आतमध्ये ढकलला. त्याच्या बिजागरांचा एक विचित्र आवाज त्या शांततेमध्ये भयावहता आणून गेला. गंजलेल्या बिजागरांचा दरवाजा उघडल्यावर तो आतल्या बाजूने झुकलेला दिसला. त्याचा पुढे मागे होण्याचा आवाज अजूनही हळूहळू तसाच चालू होता.

दरवाजा उघडल्यानंतर समोरच्या खिडकीतून अतिशय मंदचा प्रकाश माझ्यावर पडला. डाव्या बाजूला एक तीन कप्पे असणारी मांडणी होती. त्या लाकडी मांडणीचे पाय कुजल्यासारखे दिसत होते. अर्थात रात्रीच्या त्या मंद प्रकाशात मला इतकच दिसून आलं. सर्वात वरच्या भागात पोत्याखाली काहीतरी लपवलेलं होतं. कुत्र्यांचा तो म्होरक्या माझ्या शेजारीच उभा होता. त्याची नजर मांडणीच्या सर्वात वरच्या भागात असणाऱ्या त्या पोत्यावर होती. मी त्याच्याकडे पाहिले. त्याने आपली जीभ बाहेर काढलेली होती. त्यातून लाळ देखील टपकताना दिसली. मी पुन्हा मांडणीकडे पाहिले व त्यावरील पोते खाली खेचले. लगोलग मांडणी खाली पडली आणि त्यावर असणार ते देखील खाली पडलं. मोठा आवाज झाला. अर्थात तो आवाज आजूबाजूला कोणीही ऐकलेला नसेल. कारण तिथल्या परिसरात कोणी नव्हतंच. नक्की काय पडलं, हे पाहण्यासाठी मी दोन पावले पुढे टाकली. तो एक मृतदेह होता….  कुजलेला परंतु चेहरा मात्र अजूनही व्यवस्थित दिसत होता. असं दृश्य मी याहीपूर्वी कधीच माझ्या आयुष्यात पाहिलं नव्हतं. कपाळावर घामाचे बिंदू तयार व्हायला लागले होते. मी डोळे विस्फारून ते दृश्य पाहत होतो. कुत्र्यांच्या म्होरक्याची नजर त्या मृतदेहाच्या दिशेने रोखलेली दिसली. आवाज झाल्याझाल्या खाली वाट पाहणारी सर्व कुत्री वेगाने पायऱ्या चढून त्या खोलीच्या आत येऊन ठेपली. मी मात्र दोन पावले मागे करत करत खोलीच्या बाहेर आलो. सर्वच कुत्र्यांची नजर त्या मृतदेहाच्या दिशेने रोखलेली होती. यानंतर अगदी क्षणातच सर्व त्यावर तुटून पडले. मघाशी कपाळावर जमा झालेले घामबिंदू आता शरीरावर वेगाने पडू लागले होते. भयाची शिरसरी अगदी पायापासून मेंदूपर्यंत वेगाने प्रवास करू लागली. मी कसेबसे स्वतःला सावरले. झपाझप पावले टाकत पायऱ्यांनी खाली उतरलो. तोंडातून शब्दही फुटत नव्हता. आल्या पायवाटेने माघारी चालू लागलो. ही तीच वाट होती का? हे मला माहित नाही. परंतु पळत पळत पुन्हा काँक्रीटच्या जंगलापाशी आलो, पदपथ आणि पथदीपावरील दिवे पुन्हा स्पष्ट दिसायला लागले. तेव्हा पुन्हा माणसात आल्याची जाणीव झाली.. कुत्र्यांच्या त्या विश्वापासून काहीच लांब आलो होतो. माझी गाडी अजूनही तिथेच होती. अगदीच ५० फुटांच्या अंतराव असताना पुढे काय झाले, हे मला माहित नाही.

सकाळी जाग आली तेव्हा मी हॉलमधल्या सोफ्यावर झोपलेलो होतो. बायको शेजारी खुर्चीवर बसलेली होती. कदाचित ती मी उठण्याची वाट पाहत असावी. तिच्या चेहऱ्यावर देखील प्रश्नचिन्ह होते.

“रात्री किती वाजता आलात?”, तिने विचारले.

“माहित नाही”, केवळ एवढेच बोलू शकलो.

“चावी तर माझ्याकडे होती मग तुम्ही दरवाजा कसा उघडला?”, तिच्या या प्रश्नाचे उत्तर शोधण्याचा मी प्रयत्न केला. पण मला ते अजूनही सापडलेले नाही. 

 

- बाबुराव रामजी  

कोथिंबीर

दुपारची वामकुक्षी त्यादिवशी फारच काळ लांबली. झोपेतून जाग आली तेव्हा घड्याळामध्ये पाहिले, संध्याकाळचे सहा वाजून गेले होते. घड्याळातल्या त्या काट्यांमुळेच खाडकन डोळे उघडले. सकाळी बाहेर जाताना यांनी बजावून सांगितले होते संध्याकाळी कोथिंबिरीच्या वड्या करायच्या आहेत बरं का. मी देखील त्यांना निश्चितपणे ‘नक्की नक्की’ म्हणून सांगितले होते. पण कोथिंबीर तर संपली होती. संध्याकाळच्या बाजारातून ती आणावी असा विचार करूनच दुपारच्या झोपेच्या स्वाधीन झाले होते.
बाजार सुरू होऊन बराच वेळ झाला होता. लवकरात लवकर चांगली कोथिंबीरची जुडी मिळावी म्हणून पटकन आवरती झाले. बाजाराची पिशवी घेऊन पायऱ्या उतरायला लागले. गुरुवारच्या या बाजारात तशी बऱ्यापैकी गर्दी असते. शिवाय भाज्या देखील ताज्या मिळतात. म्हणून हा बाजार सहसा मी कधी चुकवत नाही. एक शेतकरी बाई दर आठवड्याला कोथिंबिरीच्या ताज्या जुड्या घेऊन येत असते. आजही ती आली असावी, असा कयास मी बांधला. तिची नेहमीची जागा ठरलेली होती. बाजाराच्या दिशेने चालू लागल्यावर मी त्याच दिशेने टक लावून पाहत होते. जवळ पोहोचले तेव्हा ती बाई अजूनही तिथे भाज्या विकताना दिसली. त्यामुळे जीव भांड्यात पडला. झपझप पावले टाकत तिच्यापर्यंत आले. एव्हाना बाजारात अन्यत्र बऱ्यापैकी गर्दी झालेली होती. आणि सगळीकडे नुसता गोंगाट चालू झालेला होता. भाजीवालीजवळ पोहोचले तेव्हा तिच्यासमोरील कोथिंबिरीच्या सर्व जुड्या संपलेल्या दिसल्या. त्यामुळे निराशेची एक लकीर माझ्या चेहऱ्यावर नकळतपणे उमटली असावी. भाजीवालीच्या समोर हातात कोथिंबीरची जुडी घेतलेली एक वृद्ध आजी उभी असलेली दिसली. नऊवारी साडी, डोक्यावर ठळक-कुंकू, सावळ्यापेक्षा अधिक गडद रंग आणि उभा व केविलवाना चेहरा अशा अवतारात ती भाजीवालीशी बोलत होती.
“बारा रुपयांना द्या की हो ताई….. शेवटचीच जुडी तर आहे.”,ती गयावया करत भाजीवालीशी हुज्जत घालत होती.
“अहो आजी…. सगळ्याच जुड्या मघापासून वीस रुपयांना विकलेल्या आहेत. त्याच्यापेक्षा एक रुपयादेखील कमी होणार नाही”, भाजीवाली आपल्या बोलण्याची आणि किमतीशी ठाम होती.
“जाऊ द्या अर्धी जुडी तर द्या.”
“नाही ओ आज्जी, पूर्ण घ्यायची तर घ्या नाहीतर राहू द्या इथेच.”
भाजीवालीच्या या बोलण्याने ती काय समजायचे ते समजून गेली. बारा रुपयांचीच नाणी तिच्याकडे शिल्लक होती. त्यात तिला कोथिंबिरीची ती जुडी घ्यायचीच होती. पण भाजीवाली काय सोडायला तयार नव्हती. मी त्यांच्यासमोर जाऊन उभे राहिले. त्यांचं संभाषण पूर्ण होण्याची वाट पाहत होते. कदाचित त्याचा निकाल सकारात्मकदृष्ट्या माझ्या बाजूने लागेल की काय, अशी आशा मला लागलेली होती. कोथिंबीरीची ती शेवटची जुडी अजूनही त्या आजीच्याच हातामध्ये होती.
“घ्यायची नसेल तर खाली ठेवा…”, भाजीवालीने आजींना सांगितले. एवढी हुज्जत घालून देखील तिचा नाईलाज होता. बऱ्याच निराशेने तिने ती जुडी भाजीवाली समोर ठेवून दिली. आणि तशीच उभी राहिली. तिने जुडी खाली ठेवता क्षणीच मी ती उचलून घेतली आणि विचारले,
“कशी दिली?”
“वीस रुपये”, भाजीवालीचे तात्काळ उत्तर आले.
अगदी दोन-तीन तासांपूर्वीच शेतातून काढलेली ती ताजी जुडी होती. तिच्यासाठी २० रुपये देणे म्हणजे माझ्या करता काहीच नव्हते. मी तात्काळ वीस रुपये काढले आणि भाजीवालीला देऊन टाकले. जुडी घेतली आणि पिशवीत ठेवली. ही सर्व करत असताना ती आजी तिथेच उभी होती. तिची नजर अजूनही कोथिंबीरच्या त्या जुडीवरच होती. एका केविलवाण्या नजरेने ती माझ्याकडे देखील बघताना मला वाटले.
कोथिंबीरची ताजी जुडी मिळाल्याचे समाधान मला होतेच, पण त्याच जुडीसाठी भाजीवालीशी हुज्जत घालणाऱ्या आज्जीशी मला कीव देखील वाटली. मी परतीचा रस्ता धरला. चालत असताना ती आजी माझ्याकडेच मागून बघत आहे की काय असे अचानक वाटून गेले. थोडं पुढं आल्यावर सहजच म्हणून मागे वळून पाहिले. आजीने भाजीवालीचा नाद सोडला होता आणि ती माझ्यात दिशेने हळूहळू पुढे येताना दिसली.
‘विचित्रच आहे…’, असं मनाशीच बोलून मी घराच्या दिशेने चालू लागले.
पाच मिनिटांनी इमारतीच्या गेटमधून आत मध्ये आले. तेव्हा देखील ती आजी माझ्याच मागे मागे येताना दिसली. मी आत आल्यावर सुरक्षारक्षकाने गेट लावून घेतले. मी लिफ्टपाशी पोहोचले तोवर ती गेटपाशी आलेली नव्हती. लिफ्ट आली आणि मी सातव्या मजलाचे बटन दाबले. घरामध्ये पोहोचेपर्यंत जवळपास सात वाजायला आले होते. किल्लीने दार उघडले आणि आतमध्ये आले तेव्हा कुठे हायसे वाटले.
बेडरूमच्या खिडकीतून इमारतीचे मुख्य गेट दिसते. मगाशी माझा पाठलाग करणारी ती आजी आता कुठे आहे, याची मला देखील उत्सुकता लागली होती. पटकन बेडरूम मध्ये गेले आणि खिडकीतून मेनगेट कडे कटाक्ष टाकला. ती आजी आमच्या सुरक्षारक्षकाची काहीतरी हुज्जत घालताना दिसत होती. त्याच्या हातवाऱ्यांवरून तो तिला इथून निघून जायला सांगत होता. पण मघाशी पाहिलेला तिचा तो केविलवाना चेहरा अजूनही तसाच दिसून आला. एका कोथिंबीरीच्या जुडीसाठी ती माझ्या मागोमाग का आली असावी? खरोखर गहन प्रश्न होता. तिच्याशी बोलायला हवे होते का? याचे उत्तर मी शोधण्याचा प्रयत्न केला. पण नंतर सोडून दिले. असतात अशी विक्षिप्त माणसे या जगात, म्हणून मीच माझी समजूत घातली.
बरोबर सातच्या सुमारास घराची बेल वाजली. आमची स्वयंपाकिन सुमन दारात उभी होती. तिला सकाळीच आज संध्याकाळी कोथिंबीरची वडी करायची आहे, असे बजावून सांगितले होते. त्यामुळे आल्याआल्याच तिने विचारले,
“आणली का कोथिंबीर मावशी?”
“हो बाई…. मोठ्या मुश्किलीने मिळाली आज!”, मी आनंदाने उतरले.
“कुठं आहे?”, तिने विचारले.
“ती बघ…. किचनच्या ओट्यावर पिशवी ठेवली आहे.”
सुमनला किचनच्या ओट्यावर भाजीची ती पांढरी पिशवी दिसली. तिने पिशवी उघडून पाहिली आणि म्हणाली,
“मावशी…. यात तर काहीच नाहीये!”.
“अगं नीट बघ… आपल्या नेहमीच्या पिशवीमध्ये आहे.”
“तीच तर पिशवी पाहते आहे… काहीच नाहीये त्याच्यात!”
मला आश्चर्याचा धक्का बसला. मी किचनमध्ये आले आणि पिशवी हातात घेतली. खरोखर त्या पिशवीमध्ये काहीच नव्हते. अगदी कोणती भाजी ठेवली होती की नाही, याचे निशाण देखील नव्हते.
ती रिकामी पिशवी पाहून काळजात धस्स झाले. कदाचित एखादा ठोका चुकला असावा.
मी झपाझप पावले टाकत बेडरूमच्या खिडकीपाशी पोहोचले. खिडकी उघडून पुन्हा मेन गेटकडे बघितले. ती आजी तिथे नव्हती. सुरक्षा रक्षक शांतपणे आपल्या खुर्चीवर बसला होता… मोबाईल बघत.

- बाबुराव रामजी

हिरवी नंबर प्लेट

"आमच्या येथे नंबर प्लेट्सची कामे केली जातील." असा दुकानावरचा फलक पाहून तो थोडासा हसला. त्याने आपली गाडी पार्क केली आणि तो आत मध्ये घुसला. दुकान मालकाने त्याला पाहताच तात्काळ विचारले, 

"बोला." 

"गाडीची नंबर प्लेट बदलून घ्यायची होती." - तो. 

हे ऐकताच दुकान मालकाने समोरच्या भिंतीवर लावलेली नंबर प्लेटची निरनिराळी डिझाईन्स त्याला दाखवत विचारले, 

"यातील कोणत्या प्रकारची डिझाईन तुम्हाला पाहिजे?"

त्याने त्या सर्व डिझाईन्सवर एकदा नजर टाकली. पण हवे ते डिझाईन त्याला मिळाले नाही. मग तो बोलू पुढे लागला, 

"असं कुठलच डिझाईन नको आहे. मला गाडीची नंबर प्लेट हिरव्या रंगाची करायचीय." 

"तुमची गाडी इलेक्ट्रिक आहे का?", दुकान मालकाच्या या प्रश्नावर त्याने नकारार्थी मान डोलवली. 

"नाही हो आपली पेट्रोल गाडी आहे. पण माझ्या गाडीला हिरव्या रंगाची नंबर प्लेट खूप सुंदर दिसेल. ती बघा माझी गाडी तिथे बाहेर लावली आहे आणि तिच्यावर पोपटी हिरव्या रंगाचे वेगवेगळे पट्टे पण मी मारलेत! त्याला शोभणारी नंबर प्लेट पाहिजे. आजकाल बऱ्याच हिरव्या नंबर प्लेट मी पाहिल्यात. किती सुंदर दिसतात ना!" 

त्याच्या या बोलण्यावर काय प्रतिक्रिया द्यावी, हे दुकानदाराला समजले नाही. तो इतकेच म्हणायला,

"आम्हाला नाही बनवता येणार. कारण हिरवी सोडून आम्ही सगळ्या रंगाची नंबरप्लेट बनवतो!" 

मुळे गुरुजी स्कूल

यंदाच्या दिवाळीत गावी गेल्यानंतरही बराच निवांत होतो. दिवाळी संपवून एक आठवडा झाला. पण मी माझी सुट्टी वाढवून घेतली होती. अशाच एका सोमवारी सकाळी नेहमीप्रमाणे राऊत काकांसोबत मॉर्निंग वॉकला हमरस्त्याने निघालो होतो. थोड्याच वेळामध्ये आमच्या शेजारून एक पिवळ्या रंगाची स्कूलबस वेगाने धुरळा उडवत गेली. मी सहजच त्यावरील नाव बघितले, 'मुळे गुरुजी इंटरनॅशनल स्कूल'.

मुळे गुरुजी नाव ऐकल्यावर थोडासा चमकलोच. या नावाची शाळा आपल्या परिसरामध्ये आहे, हे पहिल्यांदाच पाहण्यात आलं. त्यामुळे राऊत काकांना मी उत्सुकतेने विचारले,

"काका, ही मुळे गुरुजी इंटरनॅशनल स्कूल कुठे आहे?"

"आपल्या शेजारच्याच गावात.", ते उत्तरले.

"म्हणजे मुळे गुरुजींच्याच गावामध्ये?"

"हो, त्यांच्याच मुलाने त्याच्या काही इतर सहकाऱ्यांच्या मदतीने चालू केली आहे. तीन-चार वर्षे झाली या गोष्टीला."

मला काहीसे आश्चर्य वाटले. मुळे गुरुजींचा मुलगा अगदी सर्वसामान्य विद्यार्थ्यांसारखा होता. माझ्यापेक्षा दोन-तीन वर्षांनी वयाने मोठा असावा. गुरुजींच्या बुद्धिमत्तेची झलक त्यांच्या मुलाच्या वागण्यामध्ये बिलकुल दिसत नसे. त्याने ही इंग्रजी इंटरनॅशनल शाळा काढल्याचे त्यामुळेच मला आश्चर्य वाटले. मी भूतकाळात हरवलो.

मुळे गुरुजी म्हणजे आमच्या आजूबाजूच्या गावांमधील एक प्रतिष्ठित व्यक्तिमत्व. मराठी भाषेचे गाढे अभ्यासक आणि प्रचारक. आज माझं माझ्या भाषेवर जे प्रभुत्व आहे ते केवळ त्यांच्यामुळेच. केवळ मीच नाही तर आमच्या बरोबरच्या अनेक पिढ्या मुळे गुरुजींनी घडविल्या. परिसरातील विद्यार्थ्यांचे भाषाशुद्धी करण्याचं सर्वात मोठे श्रेय त्यांनाच. ते मराठी भाषेचे विद्यावाचस्पतीच होते जणू! आमच्या सर्वांच्या तोंडून 'मपलं-तुपलं' ची भाषा काढून काढून 'माझं-तुझं' त्यांनी रूळवलं. भाषेचे अलंकार आम्हाला शिकवले. कोणता शब्द कुठे कसा वापरायचा? हे त्यांच्यामुळेच आम्हाला समजलं. आज कुणाशी बोलताना वाक्प्रचार आणि म्हणीचा वापर आम्ही करतो तोही मुळे गुरुजींच्या शिक्षणाचीच देणगी आहे. आमची आजी देखील कोणाला पत्र पाठवायचं असल्यास मी ते पत्र लिहिल्यानंतर सर्वप्रथम मुळे गुरुजींना दाखवून आणायला लावायची. केवळ तीचाच नाही तर गावातील जवळपास सर्वच कुटुंबांचा मुळे गुरुजींवर व त्यांच्या भाषेवर अतिशय दृढ विश्वास होता. मराठी ही ज्ञानभाषा व्हावी, ही त्यांची मनोमन इच्छा होती. एखादी नवी भाषा शिकायची असल्यास आधी आपल्याला आपल्या मातृभाषेवर प्रभुत्व असायला हवे, हा विचार त्यांच्यामुळेच माझ्यामध्ये रुजला. आजही माझे इंग्रजीवर जे प्रभुत्व आहे ते केवळ याच मातृभाषेतील शिक्षणामुळे. आजही अनेकदा बालपणाच्या गप्पा होतात तेव्हा मुळे गुरुजींचा विषय निघत नाही, असं कधीच होत नाही. एक आदर्श भाषा शिक्षक कसा असावा? याचे मूर्तिमंत उदाहरण म्हणून मुळे गुरुजी ओळखले जात असत.

पण आज पाहिलेल्या त्या पिवळ्या बसवरील 'मुळे गुरुजी इंटरनॅशनल स्कूल' या नावाने मला अतिशय वाईट वाटून गेले. मराठी भाषेच्या वाचस्पतीच्या मुलानेच एखादी भरपूर पैसे कमावणारी इंग्रजी शाळा काढावी व शिक्षणाचा व्यवसाय करावा, हीच गोष्ट मला रुचली नाही. त्यादिवशी दिवसभर मी हाच विचार करत होतो.

व्यक्तींचे विचार चांगले असतात. परंतु विचारांचा वारसा जपला पाहिजे आणि हा वारसा पुढच्या पिढींपर्यंत नेला पाहिजे. विचार जपणारेच खरे वारसदार होय बाकी रक्ताची नाती फक्त नावाचा वापर करतात. हा धडा त्यादिवशी कायमस्वरूपी माझ्या मनामध्ये कोरला गेला. अजूनही असं वाटतंय की, मुळे गुरुजींच्या नावाने मराठीसाठी काहीतरी भरीव व्यासपीठ तयार करून द्यावं!