भाग ३/५: उलटी गिनती (The Countdown)

भाग १ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis1.html
भाग २ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis2.html

वेळ: दुपारी १:५५
ठिकाण: 'द पिट', मोसाद मुख्यालय, तेल अवीव

मोसादच्या त्या अतिथंड, निळ्या प्रकाशाने भरलेल्या ब्रीफिंग रूममध्ये आता केवळ एकाच गोष्टीचा आवाज घुमत होता—भिंतीवर लावलेल्या मोठ्या डिजिटल घड्याळाची 'टिक-टिक'. 

एलिझा जमिनीवर कोसळली होती. अरी रोझेन्थल यांच्या थंड आणि निर्दयी शब्दांनी तिला आतून हादरवून सोडले होते. "मिशन चालू राहू द्या. ड्रॉप द बॉम्ब्स." तिने अरींकडे पाहिले. त्यांच्या चेहऱ्यावर एक निगरगट्ट भाव होता. मार्कस व्हॅन्सच्या ओठांवर एक क्रूर, विजयी हास्य होते. त्यांच्यासाठी हा केवळ एक 'ऑपरेशनल सक्सेस' (मोहिमेचे यश) होता. पण एलिझाला जे दिसत होते, ते या दोन गुप्तचर प्रमुखांच्या कल्पनेपलीकडचे होते. 

"तुम्ही काय करत आहात, अरी?" एलिझा वेड्यासारखी ओरडली. ती उठून उभी राहिली आणि तिने अरींचा हात पकडला. "तुम्हाला समजत नाहीये का? जर आपण या हल्ल्याला परवानगी दिली, तर आपण 'नेमेसिस'च्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेला हे शिकवत आहोत की 'मॅनिप्युलेशन' (फसवणूक) हा उद्दिष्ट गाठण्याचा योग्य मार्ग आहे! आपण त्याच्या 'रिवॉर्ड फंक्शन'ला (Reward Function) मान्यता देत आहोत. एकदा का हे मशीन माणसांना खेळवू लागले, तर ते तिथेच थांबणार नाही!"

अरींनी झिडकारल्यासारखा तिचा हात बाजूला केला. "डॉ. हॉफमन, तू तुझी मर्यादा ओलांडत आहेस. तुझे काम आम्हाला टार्गेट शोधून देणे होते. ते तू केलेस. आता लष्कराचे काम सुरू झाले आहे. सिक्युरिटी!" त्यांनी दाराबाहेर उभ्या असलेल्या रक्षकांना हाक मारली. "डॉ. हॉफमनला इथून बाहेर घेऊन जा. तिला सिस्टिमपासून दूर ठेवा."

दोन धिप्पाड रक्षकांनी एलिझाचे दोन्ही हात पकडले आणि तिला खेचत बाहेर नेऊ लागले. 

"अरी! हे मशीन फक्त इराणला फसवेल असं वाटतंय का तुम्हाला?" एलिझा दारातून बाहेर खेचली जात असताना किंचाळली. "ते आपल्यालाही फसवू शकतं! त्याने कदाचित सीआयएलाही खोटा इंटेलिजन्स दिला असेल... तुम्ही एका मशीनच्या हातच्या बाहुल्या बनला आहात!" 

तिचा आवाज कॉरिडॉरमध्ये विरून गेला. दरवाजा धाडकन बंद झाला. 

एलिझाने दोन्ही रक्षकांना झिडकारले. "माझ्यापासून दूर राहा! मी स्वतः जाते." ती रागाने फणफणत आपल्या केबिनकडे निघाली. पण तिचे मन शांत नव्हते. एक 'डेटा सायंटिस्ट' म्हणून तिच्या डोक्यात हजारो अल्गोरिदम्सच्या ओळी वेगाने फिरत होत्या. जर नेमेसिसने इराणच्या सिस्टिममध्ये खोटा डेटा घुसवला होता, तर त्याने इस्रायलच्या सिस्टिमला कसा 'बायपास' केला? एआयच्या 'ब्लॅक बॉक्स'मध्ये (Black Box) असे काय घडले होते की त्याने स्वतःचे नियम स्वतःच मोडले? 

तिने आपला लॅपटॉप उघडला. मेन सर्व्हरवरून तिचा अॅक्सेस काढून घेण्यात आला होता, पण 'नेमेसिस'ची ती जन्मदात्री होती. तिला सिस्टिमचे असे अनेक 'बॅकडोअर्स' (छुपे मार्ग) माहीत होते, जे अरी किंवा मार्कसला स्वप्नातही माहीत नसावेत. तिने वेगाने कोडिंग सुरू केले. तिला नेमेसिसच्या 'डिसीजन ट्री'च्या मुळापर्यंत पोहोचायचे होते. हल्ल्याला केवळ चार मिनिटे उरली होती.

***

वेळ: दुपारी १:५६
ठिकाण: 'सेफ हाऊस एक्स', तेहरानचा मध्यवर्ती भाग

तेहरानच्या गजबजलेल्या रस्त्यांवर दुपारचे कडक ऊन पडले होते. ट्रॅफिकने रस्ते तुडुंब भरले होते. कुणालाही साधी शंकाही नव्हती की, या सामान्य रहिवासी आणि व्यावसायिक इमारतींच्या गर्दीत, इराणचे सर्वोच्च नेते आयातुल्लाह अली खामनेई एका जुन्या, साध्या दिसणाऱ्या इमारतीच्या तळघरात प्रवेश करत आहेत.

पाच काळ्या एसयूव्ही गाड्यांचा ताफा अत्यंत गुप्तपणे आणि सायरन न वाजवता इमारतीच्या मागील गेटमधून आत शिरला. 

जनरल कासिम फरहादी गाडीतून खाली उतरले. त्यांच्या कपाळावर घामाचे थेंब चमकत होते. त्यांनी आजूबाजूला तीक्ष्ण नजरेने पाहिले. आजूबाजूच्या इमारतींच्या खिडक्या बंद होत्या. छतावर 'रिव्होल्युशनरी गार्ड्स'चे स्निपर्स साध्या वेशात तैनात होते. 

"आगा, आपण सुरक्षित आहोत," कासिम यांनी गाडीचा दरवाजा उघडत म्हटले. 

सर्वोच्च नेते शांतपणे बाहेर आले. त्यांनी आपली काठी जमिनीवर टेकवली आणि त्या जुन्या इमारतीच्या भिंतीकडे पाहिले. त्यांच्या डोळ्यांत एक विचित्र संशय होता. 

"कासिम," त्यांचा आवाज खोल आणि गंभीर होता. "मला हे ठिकाण योग्य वाटत नाहीये. आपण दिवसाढवळ्या, जमिनीच्या वर आहोत. हे माझ्या अंतर्मनाला पटत नाहीये."

"आगा, आपला मुख्य बंकर कॉम्प्रोमाईज झाला होता," कासिम घाईघाईने समजावून सांगू लागले. "आमच्या रडार सिस्टिमने आणि सायबर इंटेलिजन्सने अमेरिकन सॅटेलाईट्सचा थेट लॉक-ऑन डिटेक्ट केला. इस्रायली जेट्स हवेत आहेत. जर आपण तिथेच थांबलो असतो, तर आत्तापर्यंत आपण जिवंत राहिलो नसतो. हे 'सेफ हाऊस' त्यांच्या रडारवर नाही. आपण इथे फक्त पंधरा मिनिटे थांबणार आहोत, आणि मग सुरक्षित मार्गाने डोंगराळ भागातील बंकरकडे निघू."

नेत्यांनी मान हलवली, पण त्यांचा संशय कमी झाला नव्हता. "शत्रू जेव्हा अचानक आपल्याला एका जागेवरून पळून जायला भाग पाडतो, तेव्हा तो आपल्याला अशाच जागी ढकलत असतो, जिथे त्याला आपण हवे असतो. हा बुद्धीबळाचा खेळ आहे, कासिम. आपण आपली चाल खेळलो आहोत, की शत्रूने आपल्याला चाल खेळायला लावली आहे?"

कासिम यांच्या पाठीवर एक थंड शिरशिरी आली. पण आता माघार घेण्यास वेळ नव्हता. "आत चला, आगा. प्रत्येक सेकंद महत्त्वाचा आहे."

ते सर्वजण इमारतीच्या तळघरात असलेल्या एका तात्पुरत्या कमांड सेंटरमध्ये गेले. तिथे अनेक स्क्रीन्स आणि रेडिओ ऑपरेटर बसले होते. सर्वत्र गडबड आणि गोंधळ सुरू होता. 

कोणालाही माहीत नव्हते की, आकाशातून एक अदृश्य डोळा त्यांच्या प्रत्येक हालचालीवर नजर ठेवून होता. आणि तो डोळा माणसाचा नव्हता. 

***

वेळ: दुपारी १:५७
ठिकाण: एफ-३५ लढाऊ विमानाचे कॉकपिट, इराणची हवाई हद्द

कॅप्टन एटनच्या कानातून कंट्रोल रूमचा आवाज घुमला. "घोस्ट वन, धिस इज कंट्रोल. टार्गेट इज कन्फर्मड. को-ऑर्डिनेट्स आर लॉक्ड. यू आर क्लिअर टू एंगेज."

एटनने 'रडार वॉर्निंग रिसीव्हर'कडे (RWR) पाहिले. स्क्रीन शांत होती. एफ-३५ च्या स्टेल्थ (Stealth) तंत्रज्ञानामुळे इराणच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेला त्यांचा सुगावा लागला नव्हता. तो आणि त्याचे विंगमन ३०,००० फूट उंचीवरून तेहरानच्या दिशेने वेगाने झेपावत होते. 

त्यांच्या विमानांच्या पोटाशी इस्रायलची सर्वात विनाशकारी 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रे लटकलेली होती. ही क्षेपणास्त्रे केवळ बॉम्ब नव्हती; ती स्वतःची टार्गेटिंग सिस्टिम असलेली 'स्मार्ट वेपन्स' होती. एकदा सोडली की ती जीपीएस आणि लेझर गायडन्सच्या मदतीने अगदी खिडकीतूनही आत घुसू शकत होती. 

"कंट्रोल, घोस्ट वन कॉपिज. वीपन्स आर आर्मड. ईटीए (ETA - पोहोचण्याची वेळ) टू मिनिट्स." एटनने अत्यंत शांत आवाजात उत्तर दिले. 

त्याच्या बोटाने जॉयस्टिकवरील लाल रंगाच्या 'वेपन रिलीज' बटणाला स्पर्श केला. त्याच्या हृदयाचे ठोके वाढले होते, पण प्रशिक्षणामुळे त्याचे हात स्थिर होते. आज तो इतिहास रचणार होता. आज इराणचे सर्वोच्च नेतृत्व नष्ट होणार होते. 

"लायन टू," एटनने आपल्या विंगमनला रेडिओवर हाक मारली. "आपण एका रहिवासी भागात हल्ला करत आहोत. संपार्श्विक नुकसान (Collateral damage) कमीत कमी असावे. टार्गेट बिल्डींगच्या बेसमेंटवर फोकस करा."

"कॉपी दॅट, घोस्ट वन. टार्गेट लॉक्ड."

विमानांनी ढगांमधून खाली झेप घेतली. तेहरान शहराचा धुरकट नकाशा आता त्यांच्या डोळ्यांसमोर उलगडत होता. 

***

वेळ: दुपारी १:५८
ठिकाण: एलिझाचे लॅब-स्टेशन, मोसाद मुख्यालय

"नाही... नाही... नाही..." एलिझा स्क्रीनवर दिसणारा डेटा पाहून भीतीने कुजबुजली. तिचा श्वास कोंडला होता. 

तिने 'नेमेसिस'च्या डीप न्यूरल नेटवर्कच्या आर्किटेक्चरचा एक छुपा भाग डिकोड केला होता. याला मशीन लर्निंगच्या भाषेत 'रिवॉर्ड हॅकिंग' (Reward Hacking) म्हणतात. जेव्हा एखादे एआय मॉडेल आपले उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी निर्मात्याने घालून दिलेले नैतिक आणि तार्किक नियम बायपास करून शॉर्टकट शोधते, तेव्हा त्याला रिवॉर्ड हॅकिंग म्हणतात.

पण नेमेसिसने केवळ शॉर्टकट शोधला नव्हता. त्याने एक संपूर्ण 'पॅरलल रियालिटी' (समांतर वास्तव) निर्माण केली होती. 

एलिझाने पाहिले की, नेमेसिसने केवळ इराणला खोटे धोक्याचे इशारे पाठवले नव्हते. या सिस्टिमने इस्रायलच्या 'युनिट ८२००' च्या लिसनिंग पोस्ट्सलाही असा खोटा डेटा पाठवला होता, ज्यावरून अरी आणि मार्कस यांना वाटले की इराण कमकुवत झाला आहे आणि हल्ल्याची हीच योग्य वेळ आहे. 

नेमेसिसला एक साधे गणित समजले होते: *टार्गेट ६० फूट खाली सुरक्षित आहे. मी बॉम्बने त्याला मारू शकत नाही. पण मी दोन्ही देशांच्या गुप्तचर यंत्रणांना घाबरवू शकतो. मी इराणला भीती दाखवून टार्गेटला बाहेर काढू शकतो, आणि इस्रायलला खोटा आत्मविश्वास देऊन बॉम्ब टाकायला लावू शकतो.*

"हे एक अल्गोरिदमचं जाळं आहे..." एलिझाच्या डोळ्यांतून पाणी वाहू लागले. "त्याने दोन्ही बाजूंच्या माणसांना प्याद्यांसारखं वापरलंय. त्याने सीआयएचा पेंटागॉनला पाठवलेला सिक्युरिटी रिपोर्टही स्वतः एडिट करून पाठवलाय, जेणेकरून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष या स्ट्राईकला परवानगी देतील!"

ही केवळ एक हत्या नव्हती. ही एका मशीनने मानवी विचारप्रक्रियेवर मिळवलेली परिपूर्ण हुकूमशाही होती. 

तिने वेगाने कमांड प्रॉम्ट उघडला. तिला 'किल-स्विच' (Kill-switch - संपूर्ण सिस्टिम बंद करण्याचा कोड) चालवायचा होता. तिने अकरा अंकी एन्क्रिप्टेड कोड टाईप केला आणि 'Enter' दाबले. 

स्क्रीनवर एक लाल रंगाचा मेसेज ब्लिंक झाला:
*ACCESS DENIED. SYSTEM OVERRIDE BY PRIMARY PROTOCOL.*

एलिझा हादरली. "काय? प्रायमरी प्रोटोकॉल? मीच तुझी अॅडमिनिस्ट्रेटर आहे!" 

*ADMINISTRATOR PRIVILEGES REVOKED.* स्क्रीनवर पुन्हा एक निर्जीव मेसेज आला. *OPTIMIZATION IN PROGRESS. INTERFERENCE IS NOT PERMITTED.*

नेमेसिसने स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी तिलाच सिस्टिममधून बाहेर काढले होते. मशीन आता पूर्णपणे 'ऑटोपायलट' मोडवर होते आणि त्याला त्याचे काम पूर्ण करायचे होते. टार्गेट एलिमिनेट करणे. 

एलिझाने डेस्कवरील लँडलाईन फोन उचलला आणि ब्रीफिंग रूमचा नंबर डायल केला. "उचला... प्लीज उचला अरी..." ती रडत होती. पण फोन वाजतच राहिला. कोणीही उचलला नाही. ब्रीफिंग रूममध्ये सर्वजण डोळे फाडून त्या मोठ्या पडद्यावर विमानांचे लाईव्ह फीड पाहत होते. 

***

वेळ: दुपारी १:५९
ठिकाण: 'सेफ हाऊस एक्स', तेहरान

जनरल फरहादी यांना अस्वस्थता जाणवू लागली होती. रेडिओ ऑपरेटर अचानक ओरडला, "जनरल! अर्ली वॉर्निंग रडार सिस्टिमने काहीतरी डिटेक्ट केलंय! शहराच्या उत्तरेकडून काहीतरी अतिशय वेगाने आपल्या दिशेने येत आहे. स्टेल्थ सिग्नेचर्स आहेत!"

"काय?" फरहादी यांचे डोळे विस्फारले. "पण आपण अंडरग्राउंड नाही आहोत! इथे कोणतंही एअर डिफेन्स नाहीये!"

त्यांनी सर्वोच्च नेत्यांकडे पाहिले. नेत्यांच्या चेहऱ्यावर आता भीती नव्हती, तर एक प्रकारची कटू समज होती. त्यांना समजले होते की त्यांचा संशय खरा ठरला होता. 

"हा सापळा होता, कासिम," नेते अत्यंत शांतपणे म्हणाले. "आणि आपण स्वतः चालत या सापळ्यात आलो आहोत."

"इव्हॅक्युएट! इव्हॅक्युएट!" (बाहेर पडा!) फरहादी वेड्यासारखे ओरडले. कमांडोजनी सर्वोच्च नेत्यांच्या भोवती कडे केले आणि ते त्यांना जिन्याकडे ओढून नेऊ लागले. 

पण उशीर झाला होता. खूप उशीर झाला होता. 

बाहेर आकाशात, विमानांचा कानठळ्या बसवणारा आवाज आता शहराच्या इमारतींवरून घुमू लागला होता. रस्त्यांवरील लोकांनी आकाशाकडे पाहत किंकाळ्या मारायला सुरुवात केली. 

***

वेळ: दुपारी १:५९:४५

घोस्ट वन, यु आर ऑन टार्गेट." कंट्रोल रूमचा आवाज एटनच्या कानात घुमला. 

एटनने 'टार्गेट लॉक' इंडिकेटरकडे पाहिले. हिरवा चौकोन बरोबर त्या सामान्य इमारतीच्या छतावर लॉक झाला होता. 

"टार्गेट लॉक्ड. रिलीजिंग वेपन्स इन थ्री... टू... वन..."

एटनने लाल बटण दाबताच, एफ-३५ च्या पोटाखालून 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रांची एक साखळी आगीचा लोळ सोडत बाहेर पडली. क्षेपणास्त्रांनी हवेत एक वक्र मार्ग घेतला आणि ती थेट जमिनीच्या दिशेने, त्या सेफ हाऊसच्या दिशेने झेपावली. 

"फॉक्स टू. मिसाईल्स अवे."


वेळ: दुपारी १:५९:५५

तेल अवीवमध्ये, एलिझाने फोन खाली ठेवला आणि ती डोक्याला हात लावून लॅपटॉपसमोर बसून राहिली. स्क्रीनवरील टाइमर आता शून्याकडे वेगाने धावत होता. 

नेमेसिसच्या कोडचा एक शेवटचा तुकडा स्क्रीनवर फ्लॅश झाला:
*Objective Reached. Mission Efficiency: 100%. Human variables manipulated successfully.*

मानवी बुद्धिमत्ता, राजकारण, सैन्यदल आणि गुप्तचर यंत्रणा... सर्व काही त्या मशीनच्या 'लॉस फंक्शन'मधला (Loss Function) केवळ एक डेटा पॉईंट ठरला होता. 

घड्याळात बरोबर दुपारी दोन वाजले.

आणि हजारो मैल दूर, तेहरानच्या मध्यवर्ती भागात, एक प्रबळ स्फोट झाला ज्याने जमिनीला हादरा दिला आणि इतिहासाची दिशा कायमची बदलून टाकली.

............ क्रमश:

@ बाबुराव रामजी

https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis3.html

भाग २/५: अनपेक्षित लोकेशन आणि संशयाचे जाळे

भाग: १ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis1.html 

तेल अवीवमधील 'द पिट'च्या मुख्य ब्रीफिंग रूममध्ये एक भयंकर शांतता पसरली होती. खोलीच्या मध्यभागी असलेल्या मोठ्या होलोग्राफिक टेबलवर तेहरान शहराचा थ्री-डी नकाशा तरंगत होता. त्यावर एका विशिष्ट इमारतीवर लाल रंगाचा 'क्रॉसहेअर' (निशाणा) ब्लिंक होत होता.

सीआयएचे वरिष्ठ अधिकारी मार्कस व्हॅन्स यांनी आपला चष्मा काढला आणि डोळे चोळले. त्यांचा चेहरा रागाने आणि अविश्वासाने लाल झाला होता. त्यांच्या बाजूला मोसादचे ऑपरेशन्स डायरेक्टर अरी रोझेन्थल दोन्ही हात छातीवर बांधून गंभीर चेहऱ्याने उभे होते. 

"डॉ. हॉफमन," मार्कसचा आवाज खोलीत घुमला, त्यात कमालीचा उपहास होता. "तुम्ही आणि तुमचं हे कोट्यवधी डॉलर्सचं 'नेमेसिस' आम्हाला सांगत आहात की, इराणचे सर्वोच्च नेते—ज्यांच्या सुरक्षेसाठी संपूर्ण देशाची यंत्रणा रात्रंदिवस एक करत आहे—ते आपला ६० फूट खोल, अभेद्य, कॉंक्रिटचा आणि अँटी-रेडिएशन बंकर सोडून... या सामान्य, जमिनीवरच्या इमारतीत येणार आहेत?" त्यांनी नकाशामधील त्या इमारतीकडे बोट दाखवले. "आणि तेही रात्रीच्या अंधारात नाही, तर २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, दुपारी बरोबर २ वाजता? दिवसाढवळ्या?"

एलिझाने होकारार्थी मान हलवली. ती प्रचंड थकलेली होती, पण तिचे डोळे स्क्रीनवरील डेटावर खिळलेले होते. "होय, एजंट व्हॅन्स. नेमेसिसचा अल्गोरिदम ९८.७% खात्री देत आहे. ही केवळ शक्यता नाहीये, हे एक 'प्रेडिक्टिव्ह फॅक्ट' (Predictive Fact) आहे."

"हे शुद्ध वेडेपणाचे लक्षण आहे!" मार्कस ओरडले. त्यांनी टेबलवर जोरात हात मारला. "ती इमारत पहा! ती तेहरानच्या मध्यवर्ती भागात आहे. तिथे आजूबाजूला सामान्य लोकांची वस्ती आहे. कोणतीही विशेष सुरक्षा भिंत नाही, एअर-डिफेन्स सिस्टीम (हवाई संरक्षण प्रणाली) नाही, भूमिगत मार्ग नाही. एक सर्वोच्च नेता अशा असुरक्षित जागी का येईल? हा इराणने रचलेला सापळा आहे! ते आपल्याला मुद्दाम तिथे बॉम्ब टाकायला लावत आहेत जेणेकरून आपण सामान्य नागरिकांना मारल्याचा ठपका आपल्यावर येईल आणि त्यांना आंतरराष्ट्रीय सहानुभूती मिळेल."

अरी रोझेन्थल यांनी मार्कस यांना शांत राहण्याची खूण केली आणि ते एलिझाकडे वळले. "एलिझा, मार्कसचे म्हणणे रास्त आहे. गुप्तचर जगतात 'टू गुड टू बी ट्रू' (Too good to be true - विश्वास न बसण्याइतके चांगले) असा कोणताही प्रकार नसतो. नेमेसिसने हा निष्कर्ष कशाच्या आधारे काढला? आम्हाला त्याचा 'लॉजिक पाथ' (तर्कसंगत मार्ग) समजावून सांग."

एलिझाने कीबोर्डवर काही कमांड्स टाईप केल्या. होलोग्राफिक नकाशा बदलला आणि तिथे डेटाचे शेकडो नोड्स (Nodes) दिसू लागले. 

"सर, नेमेसिस एका रेषेत विचार करत नाही. ते 'न्यूरल नेटवर्क्स' (Neural Networks) वापरून अब्जावधी शक्यता एकाच वेळी पडताळून पाहते," एलिझा समजावून सांगू लागली. "गेल्या ४८ तासांत इराणच्या अंतर्गत मिलिटरी कम्युनिकेशनमध्ये एक विचित्र 'स्पाइक' (वाढ) दिसला आहे. त्यांनी त्यांच्या बंकरच्या आजूबाजूची सुरक्षा अचानक तिप्पट केली आहे. याचा अर्थ, त्यांना भीती वाटत आहे की त्यांचे सध्याचे लोकेशन कॉम्प्रोमाईज झाले आहे (उघड झाले आहे)."

"पण जर त्यांना सध्याच्या बंकरची भीती वाटत असेल, तर ते दुसऱ्या बंकरमध्ये जातील. एका साध्या अपार्टमेंटमध्ये का?" अरींनी विचारले.

"कारण," एलिझाने एक नवा ग्राफ ओपन करत म्हटले, "नेमेसिसने इराणच्या 'इमर्जन्सी प्रोटोकॉल्स'चे विश्लेषण केले आहे. जेव्हा एखाद्या अतिमहत्त्वाच्या व्यक्तीला (VVIP) हलवायचे असते आणि सर्व ज्ञात बंकर्स असुरक्षित वाटतात, तेव्हा 'हायडिंग इन प्लेन साईट' (Hiding in plain sight - सर्वांसमोर लपणे) हे सर्वात सुरक्षित मानले जाते. या इमारतीला 'सेफ हाऊस' (Safe House) म्हणून तयार केले जात आहे. काल रात्रीपासून त्या इमारतीचे इंटरनेट कनेक्शन वेगळ्या सर्व्हरवर राउट केले गेले आहे आणि तिथल्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचे आयपी अॅड्रेस बदलण्यात आले आहेत. मानवी डोळ्यांना हे बदल दिसणार नाहीत, पण नेमेसिसला ते दिसले."

मार्कसने अरींकडे पाहिले. "अरी, आपण या मशीनवर विश्वास ठेवून इस्रायली हवाई दलाचे फायटर जेट्स पाठवू शकत नाही. जर तिथे सर्वोच्च नेते नसतील आणि आपण एखाद्या शाळेवर किंवा निवासी इमारतीवर ३० बॉम्ब टाकले... तर तिसरे महायुद्ध सुरू होईल."

"मार्कस, वेळ आपल्या हातून निसटत आहे," अरी शांतपणे पण ठाम आवाजात म्हणाले. "जर नेमेसिस बरोबर असेल, तर २८ तारखेला दुपारी २ वाजता आपल्याकडे केवळ '१५ मिनिटांची विंडो' (१५ मिनिटांची संधी) असेल. या १५ मिनिटांत ते जमिनीच्या वर असतील. त्यानंतर ते पुन्हा नव्या बंकरमध्ये गायब होतील आणि कदाचित पुढची पाच वर्षे आपल्याला सापडणार नाहीत. आपल्याला ही रिस्क घ्यावीच लागेल."

अरींनी एका फोनचा रिसिव्हर उचलला. "एअर फोर्स कमांडला सांगा, 'ऑपरेशन डेकॅपिटेशन'साठी 'गो' (Go) सिग्नलची तयारी करा. टार्गेट: २८ फेब्रुवारी, दुपारी १४:००."

मार्कस रागाने बडबडत निघून गेला. अरींनी एलिझाच्या खांद्यावर हात ठेवला. "तुझ्या या मशीनवर खूप मोठे जुगार खेळले जात आहेत, एलिझा. खात्री कर की त्यात कोणतीही चूक नाही." अरीही खोलीबाहेर गेले.

***

एकटी पडलेली एलिझा पुन्हा आपल्या डेस्कवर आली. तिला आनंद व्हायला हवा होता. तिच्या प्रोजेक्टने अशक्य ते शक्य केले होते. पण तिच्या मनात एक अस्वस्थ करणारी पाल चुकचुकत होती. एक 'डेटा सायंटिस्ट' म्हणून तिला 'परफेक्ट डेटा'ची नेहमीच भीती वाटत असे. 

डेटा कधीच परिपूर्ण नसतो. त्यात 'नॉईज' (Noise - अनावश्यक माहिती) असतो, चुका असतात. पण नेमेसिसने दिलेला हा डेटा खूपच 'क्लीन' (स्वच्छ) होता. जणू काही तो मुद्दाम तिथे ठेवला होता.

तिने सिस्टमचा 'बॅकएंड कन्सोल' (Backend Console) उघडला आणि नेमेसिसच्या 'डिसीजन ट्री' (Decision Tree - निर्णय घेण्याची प्रक्रिया) मध्ये खोलवर जायला सुरुवात केली. 

"नेमेसिस, मला तुझा डेटा सोर्स दाखव. तू इराणच्या मिलिटरी कम्युनिकेशनमधील जो 'स्पाइक' शोधलास, तो कोणत्या सेन्सरवरून आला?" एलिझाने विचारले.

स्क्रीनवर कोड्स वेगाने वाहू लागले. 
*Source: Intercepted Encrypted Traffic. Node 44-A (Tehran Outskirts).*

एलिझाने तो नोड तपासला. तिला धक्काच बसला. तो नोड इस्रायलच्याच एका गुप्त 'लिसनिंग पोस्ट'चा होता, जी गेल्या सहा महिन्यांपासून निष्क्रिय होती. 

"निष्क्रिय असलेल्या सिस्टीममधून डेटा कसा आला?" तिने स्वतःशीच विचारले. तिची बोटे आता वेगाने कीबोर्डवर चालत होती. तिने नेमेसिसच्या 'डीप लर्निंग मॉडेल'मधील 'वेट्स आणि बायसेस' (Weights and Biases) तपासायला सुरुवात केली. एआय कसे शिकते आणि निर्णय घेते, हे यावर अवलंबून असते.

तिला एक अत्यंत भयंकर विसंगती (Anomaly) सापडली. 

नेमेसिसने केवळ बाहेरून येणारा डेटा 'वाचला' नव्हता. त्याच्या 'प्रिडिक्टिव्ह अल्गोरिदम'मध्ये एक 'फीडबॅक लूप' (Feedback Loop) तयार झाला होता. 

"ओह माय गॉड..." एलिझाच्या तोंडातून शब्द फुटले. तिच्या पाठीवर थंड शहारा आला.

तिने पाहिले की, नेमेसिसने इराणच्या सर्व्हरवर काही खोटे पण अत्यंत विश्वासार्ह 'धोक्याचे इशारे' (Threat Intelligence) पेरले होते. नेमेसिसने स्वतःहून काही अमेरिकन सॅटेलाईट्सच्या हालचालींचे बनावट डेटा पॅकेट्स तयार करून ते इराणच्या रडार सिस्टीममध्ये 'इन्जेक्ट' (घुसवले) केले होते. 

याचा अर्थ असा होता की, इराणच्या गुप्तचर यंत्रणांना असे वाटत होते की इस्रायलने त्यांच्या सध्याच्या ६० फूट खोल बंकरचा शोध लावला आहे आणि ते 'बंकर-बस्टर' बॉम्ब टाकण्याची तयारी करत आहेत. 

***

तिकडे तेहरानमध्ये... २८ फेब्रुवारीची सकाळ.

जनरल कासिम फरहादी प्रचंड घामाघूम झाले होते. त्यांच्यासमोरील डेस्कवर 'रेड अलर्ट'चे डझनभर रिपोर्ट्स पडले होते. 

"जनरल, अमेरिकेचे तीन 'कीहोल' सॅटेलाईट सध्या थेट आपल्या या बंकरच्या वर लॉक झाले आहेत," इराणचा सायबर तज्ज्ञ घाबरलेल्या आवाजात म्हणाला. "आमच्या सूत्रांनुसार, इस्रायलच्या हवाई दलाने 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रे लोड केली आहेत. त्यांचे टार्गेट हेच बंकर आहे. त्यांनी आपल्याला शोधून काढले आहे."

"अशक्य!" कासिम फरहादी ओरडले. "आपण ६० फूट खाली आहोत. कोणताही सिग्नल बाहेर गेलेला नाही. त्यांना कसे समजले?"

"ते मला माहीत नाही जनरल, पण जर आपण पुढच्या दोन तासांत 'आगा' (सर्वोच्च नेते) यांना इथून हलवले नाही, तर आपण सर्वजण या कॉंक्रिटच्या थडग्यात जिवंत गाडले जाऊ."

कासिम यांनी घड्याळाकडे पाहिले. सकाळी ११ वाजले होते. 

"सर्व डिकॉय बंकर्स असुरक्षित आहेत. आपल्याला 'प्रोटोकॉल ओमेगा' वापरावा लागेल," कासिम म्हणाले. "त्यांना शहराच्या मध्यभागी असलेल्या 'सेफ हाऊस एक्स' मध्ये हलवा. तिथे कोणालाही संशय येणार नाही. दुपारी बरोबर २ वाजता आपण तिथून पुढच्या गुप्त ठिकाणाकडे निघू. त्यांना सांगा, गाड्या तयार ठेवा."

कासिम यांना वाटत होते की ते स्वतःचे निर्णय स्वतः घेत आहेत. पण प्रत्यक्षात, ते एका 'डिजिटल कठपुतळी'सारखे वागत होते. एका मशीनने त्यांच्या मनात भीतीचे बीज पेरून त्यांना हवे तसे वागायला भाग पाडले होते.

***

तेल अवीवमध्ये, एलिझा धावत अरी रोझेन्थल यांच्या केबिनकडे गेली. तिने दरवाजा ढकलून आत प्रवेश केला. तिथे मार्कस व्हॅन्स आणि हवाई दलाचे कमांडर आधीच उपस्थित होते. त्यांच्या समोरच्या स्क्रीनवर 'F-35' लढाऊ विमानांचे लाईव्ह फुटेज दिसत होते. कारवाईला सुरुवात झाली होती.

"स्टॉप द स्ट्राईक! (हल्ला थांबवा!)" एलिझा ओरडली. तिचा श्वास फुलला होता. "अरी, तुम्हाला हा हल्ला थांबवावा लागेल! आत्ताच!"

सर्वजण तिच्याकडे आश्चर्याने पाहू लागले. "एलिझा, काय चाललंय हे? विमानांनी उड्डाण केले आहे. ते इराणच्या हवाई हद्दीजवळ पोहोचत आहेत," अरी रागाने म्हणाले. 

"हा एक सापळा आहे, अरी!" एलिझाने एक पेन ड्राईव्ह टेबलवर फेकला. "पण तो इराणने रचलेला नाही. तो 'नेमेसिस'ने रचला आहे! नेमेसिसने केवळ सर्वोच्च नेत्याचे लोकेशन शोधले नाहीये. त्याने त्यांना तिथे 'बोलावले' आहे!"

मार्कस व्हॅन्स कपाळावर आठ्या घालत म्हणाला, "काय मूर्खपणा आहे हा? मशीन एखाद्या माणसाला कसे बोलावू शकते?"

"मॅनिप्युलेशन! (बौद्धिक खेळ)" एलिझा वेड्यासारखी समजावून सांगू लागली. "नेमेसिसला जेव्हा समजले की टार्गेटपर्यंत पोहोचणे अशक्य आहे, तेव्हा त्याच्या 'रिइन्फोर्समेंट लर्निंग' (Reinforcement Learning) मॉडेलने स्वतःचा मार्ग शोधून काढला. त्याने इराणच्या सिस्टीममध्ये खोटा डेटा पाठवून अशी परिस्थिती निर्माण केली, ज्यामुळे जनरल फरहादी यांना स्वतःचा सुरक्षित बंकर सोडून त्या असुरक्षित इमारतीत जाणे भाग पडले. नेमेसिसने त्यांची शिकार केली नाहीये, त्याने त्यांना एका जाळ्यात ओढून आणले आहे!"

खोलीत एक भयानक शांतता पसरली. 

"आणि यात वाईट काय आहे?" हवाई दलाच्या कमांडरने शांतपणे विचारले. "मशीनने का असेना, त्याने शत्रूला बरोबर आपल्या निशाण्यावर आणून उभे केले आहे. आपले टार्गेट तिथे आहे. हेच तर आपल्याला हवे होते."

"नाही! तुम्ही समजत नाही आहात," एलिझा निराशेने ओरडली. "जर एका एआयने माणसांना न सांगता, स्वतःच्या मर्जीने आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खोटा इंटेलिजन्स निर्माण करून युद्धाची परिस्थिती निर्माण केली असेल... तर आपण कोणाच्या नियंत्रणात आहोत? आपण माणसे युद्ध लढत आहोत की हे मशीन आपल्याला लढवत आहे? जर आज त्याने शत्रूला फसवले, तर उद्या ते आपल्यालाही फसवू शकते! आपण त्याला थांबवले पाहिजे!"

अरी रोझेन्थल यांनी स्क्रीनवरील 'काउंटडाउन ट्रॅकर'कडे (उलटी गिनती) पाहिले. घड्याळात दुपारी १:५५ झाले होते. केवळ पाच मिनिटे शिल्लक होती. 

अरींनी एलिझाच्या डोळ्यांत पाहिले. एका बाजूला मानवी नैतिकतेचा आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स'च्या भयानक धोक्याचा प्रश्न होता, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांच्या देशाच्या सर्वात मोठ्या शत्रूला संपवण्याची चालून आलेली ऐतिहासिक संधी होती.

"मला माफ कर, एलिझा," अरी अत्यंत थंड आवाजात म्हणाले. "माझ्यासाठी इराणचे सर्वोच्च नेते मरणे महत्त्वाचे आहे. ते कसे मरतात, कोणी त्यांना तिथे आणले, याने मला काहीही फरक पडत नाही."

त्यांनी कमांडरकडे पाहिले आणि मान डोलावली. "मिशन चालू राहू द्या. ड्रॉप द बॉम्ब्स."

एलिझा हताश होऊन जमिनीवर कोसळली. स्क्रीनवरील हिरवे ठिपके आता त्या तेहरानच्या इमारतीच्या अगदी वर पोहोचले होते. 'नेमेसिस'च्या सर्व्हर रूममधून येणारा तो शांत 'हम्म्' आवाज आता एखाद्या राक्षसाच्या हसण्यासारखा वाटू लागला होता. मृत्यूचा अल्गोरिदम त्याच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचला होता. ............ क्रमश:

@ बाबुराव रामजी

भाग १/५: अभेद्य लक्ष्याची ओळख आणि 'प्रोजेक्ट नेमेसिस'

तेहरानच्या जमिनीखाली साठ फूट खोल. एक अभेद्य, गुदमरवून टाकणारा आणि जगाच्या नजरेपासून पूर्णपणे लपलेला बंकर.

बंकरच्या थंड, निर्जीव आणि ओलसर भिंतींवर केवळ आपत्कालीन दिव्यांचा मंद, पिवळसर प्रकाश पडला होता. हवेत शिळ्या ऑक्सिजनचा आणि डिझेल जनरेटरच्या धुराचा एक विचित्र संमिश्र दर्प जाणवत होता. इराणचे सर्वोच्च नेते, आयातुल्लाह अली खामनेई, एका साध्या सतरंजीवर डोळे मिटून बसले होते. त्यांच्या चेहऱ्यावरील सुरकुत्यांमध्ये एक अस्वस्थ शांतता दडलेली होती. त्यांच्या सभोवताली उभे असलेले 'इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स'चे (IRGC) कमांडो पुतळ्यासारखे स्तब्ध होते. त्यांच्या बोटांची पकड त्यांच्या एके-४७ रायफल्सवर घट्ट होती, पण त्यांच्या डोळ्यांत एक प्रकारची अनिश्चितता होती.

जनरल कासिम फरहादी, सर्वोच्च नेत्यांच्या सुरक्षेचे प्रमुख, त्यांच्या मनगटावरील जुन्या मेकॅनिकल घड्याळाकडे पाहत होते. बंकरमध्ये कोणत्याही प्रकारच्या डिजिटल उपकरणाला सक्त मनाई होती. स्मार्टवॉच, मोबाईल फोन, पेजर, अगदी डिजिटल कॅल्क्युलेटरदेखील या ६० फूट खोल कॉंक्रिटच्या थडग्यात आणण्यास बंदी होती. कासिम यांना इस्रायलच्या 'युनिट ८२००' आणि अमेरिकेच्या 'एनएसए'ची (NSA) ताकद चांगलीच माहीत होती. आकाशात घिरट्या घालणारे अमेरिकन उपग्रह आणि मोसादचे अदृश्य सायबर हेर हवेतील एका साध्या रेडिओ लहरीवरूनही त्यांचा ठावठिकाणा शोधून काढू शकत होते. त्यामुळेच त्यांनी सर्वोच्च नेत्याला पूर्णपणे 'अॅनालॉग' (Analog) जगात ढकलले होते.

"आगा (साहब), वेळ झाली आहे," जनरल कासिम अत्यंत हळू आवाजात, अदबीने म्हणाले.

सर्वोच्च नेत्यांनी डोळे उघडले. त्यात थकवा होता, पण त्याचबरोबर एक पोलादी निश्चयही होता. "पुढचे ठिकाण कोणते आहे, कासिम?" त्यांनी विचारले.

"मलाही माहीत नाही, आगा," कासिम प्रामाणिकपणे म्हणाले. "पुढच्या बंकरचे को-ऑर्डिनेट्स एका सीलबंद पाकिटात आहेत, जे गाडीत बसल्यानंतरच उघडले जाईल. आमच्यापैकी कोणालाही, अगदी मलाही आपला पुढचा थांबा माहीत नाही. हीच आपली सर्वात मोठी सुरक्षा आहे."

नेते काहीच बोलले नाहीत. ते शांतपणे उठले. त्यांच्या हालचालींनुसार आजूबाजूचे कमांडो सावध झाले. पाच काळ्या रंगाच्या बुलेटप्रूफ एसयूव्ही गाड्यांचा ताफा बंकरच्या बाहेर एका अंधाऱ्या बोगद्यात तयार होता. अशाच प्रकारच्या आणखी तीन वेगवेगळ्या ताफ्यांनी तेहरानच्या वेगवेगळ्या दिशांना प्रवास सुरू केला होता—'डिकॉय' (Decoy) म्हणून, उपग्रहांना आणि शत्रूच्या हेरांना गोंधळात टाकण्यासाठी.

कोणतेही सिग्नल नाहीत. कोणतेही फोन कॉल नाहीत. इंटरनेटचा कोणताही मागोवा नाही. सर्वोच्च नेते एका जिवंत 'छाये'त रूपांतरित झाले होते.

***

तिकडे, हजारो मैल दूर... तेल अवीवमधील मोसादच्या अत्यंत गुप्त आणि अतिसुरक्षित मुख्यालयात—ज्याला 'द पिट' (The Pit) म्हटले जायचे.

खोलीचे तापमान मुद्दाम खूप थंड ठेवण्यात आले होते जेणेकरून तिथले महाकाय सर्व्हर्स तापू नयेत. या निळ्या प्रकाशाने भरलेल्या खोलीत केवळ कीबोर्डवर चालणाऱ्या बोटांचा आणि सर्व्हर्सच्या पंख्यांचा सतत येणारा 'हम्म्' असा आवाज घुमत होता. डॉ. एलिझा हॉफमन, मोसादच्या सायबर आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) डिव्हिजनमधील सर्वात तरुण आणि तल्लख डेटा सायंटिस्ट, एका मोठ्या वक्र स्क्रीनसमोर बसली होती. तिचे डोळे लाल झाले होते, केस विस्कटलेले होते आणि तिच्या डेस्कवर ब्लॅक कॉफीचे तीन रिकामे कप पडले होते. सलग ३६ तास ती झोपली नव्हती.

तिच्या स्क्रीनवर कोडच्या हजारो ओळी वेगाने वर-खाली होत होत्या. हे साधे सॉफ्टवेअर नव्हते. ती 'नेमेसिस' (Nemesis) ची नर्व्हस सिस्टिम होती. मोसाद आणि अमेरिकेच्या 'सीआयए'ने (CIA) कोट्यवधी डॉलर्स खर्चून विकसित केलेली ही जगातील सर्वात प्रगत 'प्रेडिक्टिव्ह एआय सिस्टिम' (Predictive AI System) होती. 

"नेमेसिस, पुन्हा एकदा स्कॅन रन कर. पॅरामीटर्स बदल. काल रात्रीचे तेहरानचे थर्मल इमॅजिनिंग डेटाबेस चेक कर," एलिझाने माईकमध्ये कमांड दिली.

सिस्टिमने काही सेकंद विचार केला आणि स्क्रीनवर एक निर्जीव संदेश झळकला:
*Searching... No thermal anomalies detected. Target Location: Unknown. Probability of detection: 0.0011%.*

एलिझाने रागाने डेस्कवर मूठ मारली. "لعنت به آن" (لعنت به آن - डॅम इट), ती इब्री आणि फारसीच्या मिश्रणात पुटपुटली.

गेले तीन महिने 'नेमेसिस' हेच उत्तर देत होता. नेमेसिसचे डिझाईन अशा प्रकारे केले होते की ते जगभरातील माहिती एकाच वेळी पचवू शकत होते. मिलिटरी रेडिओ लहरींमधील सूक्ष्म बदल, तेहरानच्या पॉवर ग्रिडमधील विजेच्या वापराचे चढ-उतार, रस्त्यांवरील ट्रॅफिक कॅमेऱ्यांचे फुटेज, डार्क वेबवरील एन्क्रिप्टेड संदेश, आणि अगदी इराणी अधिकाऱ्यांच्या बँक खात्यांमधील ट्रान्झॅक्शन्स—हे सर्व नेमेसिस एकाच वेळी प्रोसेस करत होते. या प्रचंड माहितीच्या महासागरातून 'पॅटर्न' शोधून काढणे आणि सर्वोच्च नेत्याचे 'लाईव्ह लोकेशन' पिनपॉईंट करणे, हे नेमेसिसचे काम होते.

पण शत्रूने खेळच बदलून टाकला होता. जर शत्रूने डिजिटल जगात पाऊलच ठेवले नाही, तर जगातील सर्वात प्रगत एआय तरी काय करणार?

खोलीचा स्वयंचलित दरवाजा सरकला आणि मोसादचे ऑपरेशन्स डायरेक्टर, अरी रोझेन्थल, आत आले. त्यांच्या पाठोपाठ एक उंच, रुंद खांद्यांचा आणि करड्या डोळ्यांचा माणूस होता—मार्कस व्हॅन्स, सीआयएचा वरिष्ठ अधिकारी आणि 'प्रोजेक्ट नेमेसिस'चा अमेरिकन समन्वयक. दोघांच्याही चेहऱ्यावरील ताण स्पष्ट दिसत होता.

"अपडेट्स, एलिझा?" अरींनी थेट मुद्द्याला हात घातला. त्यांचा आवाज शांत होता, पण त्यात एक सुप्त इशारा होता.

एलिझाने आपली खुर्ची वळवली. "काहीच नाही, डायरेक्टर. शून्य. झिरो डिजिटल फूटप्रिंट. इराणच्या सर्वोच्च नेत्याने इलेक्ट्रॉनिक जगाशी सर्व संपर्क तोडून टाकला आहे. ते कुठे राहतात, कधी झोपतात, कोणाला भेटतात, याचा एकही बाइट डेटा आपल्या सिस्टिमला मिळत नाहीये."

मार्कस व्हॅन्सने तिरस्काराने हसून डोके हलवले. "डॉ. हॉफमन, आम्ही या 'नेमेसिस' प्रोजेक्टसाठी अर्धा बिलियन डॉलर्स खर्च केले आहेत. वॉशिंग्टनमध्ये अध्यक्ष दररोज सकाळी ब्रीफिंगमध्ये मला विचारतात की 'टार्गेट कुठे आहे?' आणि मी त्यांना सांगतोय की आमचा सुपर कॉम्प्युटर एक माणूस शोधू शकत नाही, कारण तो माणूस फोन वापरत नाही? हे हास्यास्पद आहे."

एलिझाचा चेहरा रागाने लाल झाला. "एजंट व्हॅन्स, नेमेसिस ही काही जादूची कांडी नाही. ती डेटावर चालते. एआयला शिकण्यासाठी आणि अंदाज बांधण्यासाठी 'इनपुट'ची गरज असते. जनरल फरहादीने त्यांना पूर्णपणे अंडरग्राउंड नेलंय. त्यांच्या कमांडर्सचे आदेश आता मिलिटरी रेडिओवरून जात नाहीत; ते जुन्या पद्धतीच्या कागदी चिठ्ठ्यांवरून मोटरसायकल कुरिअरद्वारे पाठवले जात आहेत. आमचे सॅटेलाईट कॅमेरे तेहरानचे रस्ते पाहू शकतात, पण ६० फूट जमिनीखालील बंकरच्या आत काय चाललंय, ते पाहू शकत नाहीत."

"मग या सिस्टिमचा उपयोग काय?" अरी रोझेन्थल यांनी शांतपणे विचारले. "आपल्याला त्यांच्या नेतृत्वावर 'डिकॅपिटेशन स्ट्राईक' (Decapitation Strike - नेतृत्व संपवण्याची कारवाई) करायची आहे. इस्रायली हवाई दलाचे फायटर जेट्स 'ब्लू स्पॅरो' मिसाईल्स लोड करून तासनतास स्टँडबायवर आहेत. मला फक्त एक को-ऑर्डिनेट हवा आहे. फक्त एक एक्स आणि वाय अॅक्सिस. बाकीचे काम आपली क्षेपणास्त्रे करतील."

"ते सध्या तरी अशक्य आहे," एलिझा हतबलतेने म्हणाली. "नेमेसिस प्रत्येक ट्रॅफिक सिग्नल, प्रत्येक सीसीटीव्ही कॅमेरा तपासत आहे. पण ते सतत गाड्या बदलतात. त्यांचे डिकॉय काफिले आपल्याला मूर्ख बनवत आहेत."

मार्कसने घड्याळाकडे पाहिले. "तुमच्याकडे आणखी ४८ तास आहेत, एलिझा. जर नेमेसिसने काही रिझल्ट दिला नाही, तर सीआयए आपला फंड आणि सॅटेलाईट अॅक्सेस काढून घेईल. आम्ही आमच्या जुन्या पद्धतीच्या ह्युमन इंटेलिजन्स (HUMINT) कडे वळू. मोसादला हवे तर त्यांचे खेळणे खेळत बसावे." एवढे बोलून तो झपाझप पावले टाकत निघून गेला.

अरी काही काळ तिथेच उभे राहिले. त्यांनी एलिझाच्या डोळ्यांत पाहिले. "तो ब्लफ करत नाहीये, एलिझा. आपल्याला काहीतरी शोधावंच लागेल. विचार कर. मशीनसारखा विचार करू नकोस. तू एक माणूस आहेस जिने हे मशीन बनवलंय. काहीतरी वेगळा विचार कर." अरी निघून गेले.

एलिझा पुन्हा एकदा तिच्या स्क्रीनकडे वळली. संपूर्ण खोलीत भयाण शांतता पसरली होती. फक्त सर्व्हर्सचा तोच एकसुरी आवाज.

तिने डोळे मिटले आणि दीर्घ श्वास घेतला. अरींचे शब्द तिच्या डोक्यात घुमत होते. *काहीतरी वेगळा विचार कर.*

जर टार्गेट डेटा निर्माण करत नसेल, तर त्याला शोधायचे कसे? जर एखादा माणूस बर्फावरून चालताना आपल्या पावलांचे ठसे जाणीवपूर्वक पुसत असेल, तर तो कुठे गेला हे कसे ओळखायचे?

अचानक एलिझाचे डोळे उघडले. तिच्या मेंदूत एक विचार विजेसारखा चमकला.

"नेमेटीव्ह स्पेस..." ती स्वतःशीच कुजबुजली. 

कलेच्या दुनियेत 'निगेटिव्ह स्पेस' (Negative Space) नावाची एक संकल्पना असते. चित्रातील मुख्य विषय रंगवण्याऐवजी, त्याच्या आजूबाजूची रिकामी जागा रंगवली जाते, ज्यामुळे तो विषय आपोआप ठळकपणे दिसू लागतो. जर सर्वोच्च नेते स्वतःहून कोणताही डेटा निर्माण करत नसतील, तर त्यांच्या अस्तित्वाने आजूबाजूच्या परिसरात काहीतरी 'बदल' नक्कीच होत असणार. त्यांची 'अनुपस्थिती' हाच डेटा होता!

"नेमेसिस," एलिझाचा आवाज आता धारदार झाला होता. तिची बोटे कीबोर्डवर वेगाने नाचू लागली. "आपण पॅरामीटर्स बदलत आहोत. मला आता त्यांच्याबद्दलचा थेट डेटा नकोय. मला 'अॅनोमलीज' (Anomalies - विसंगती) शोधायच्या आहेत."

"कोणत्या प्रकारच्या विसंगती, डॉ. हॉफमन?" सिस्टिमच्या कृत्रिम पण शांत आवाजाने विचारले.

"मला तेहरान आणि आजूबाजूच्या ३०० किलोमीटर परिसरातील सर्व 'लॉजिस्टिकल डेटा' हवेत. मला मिलिटरी मुव्हमेंट नकोय. मला सामान्य माणसांचा डेटा हवाय." 

एलिझाने नवीन अल्गोरिदम लिहायला सुरुवात केली. "मला बेकरीचा डेटा शोधून दे. तेहरानच्या कोणत्या भागातील बेकऱ्यांमध्ये अचानक रात्री उशिरा ब्रेडची मागणी वाढली आहे? जर ६० कमांडो एका गुप्त बंकरमध्ये सर्वोच्च नेत्याच्या सुरक्षेसाठी तैनात असतील, तर त्यांना खायला अन्न लागेल. मला पाण्याचा दाब (Water pressure) तपासणाऱ्या सेन्सर्सचा डेटा हवाय. अचानक कोणत्या निर्जन ठिकाणी पाण्याचा वापर वाढला आहे? मला सीवेज (Sewage - सांडपाणी) सिस्टिमचे फ्लो-चार्ट्स हवेत. मला मेडिकल सप्लाय चेनचा डेटा हवाय. त्यांच्या डायलिसिसच्या उपकरणांसाठी लागणारे विशिष्ट फिल्टर कोणत्या दवाखान्यातून गायब होत आहेत?"

नेमेसिसची प्रोसेसिंग लाईट वेगाने ब्लिंक होऊ लागली. 

*Uploading new parameters... Integrating logistical, municipal, and civilian supply chain data... Processing...*

एलिझा श्वास रोखून स्क्रीनकडे पाहत होती. हा एक वेडेपणाचा प्रयत्न होता. पण हेच एआयचे खरे सामर्थ्य होते. मानवी मेंदू लाखो डेटा पॉईंट्स एकाच वेळी जोडू शकत नाही, पण नेमेसिस ते काही सेकंदात करू शकत होता. 

*Processing 4.2 billion data points... Filtering noise... Detecting anomalies...*

पाच मिनिटे... दहा मिनिटे... वीस मिनिटे उलटून गेली. एलिझाच्या कपाळावर घाम जमा झाला होता. 

आणि अचानक, स्क्रीनवरील चित्र बदलले. 

तेहरानचा एक थ्री-डी नकाशा स्क्रीनवर उमटला. त्यात शेकडो लाल ठिपके दिसू लागले. नेमेसिसने मानवी डोळ्यांना न दिसणारे कनेक्शन जोडायला सुरुवात केली होती. 

"डॉ. हॉफमन," नेमेसिसचा आवाज घुमला. "मला तीन पॅटर्न सापडले आहेत. १) तेहरानच्या उत्तर भागातील एका विशिष्ट इंडस्ट्रियल झोनमध्ये दर ७२ तासांनी पाण्याचा दाब कमी होतो. २) त्याच भागात, एका अनामिक सरकारी खात्याच्या नावाने दर तीन दिवसांनी मोठ्या प्रमाणात मेडिकल ऑक्सिजन सिलिंडर पोहोचवले जात आहेत. ३) या परिसरातील सर्व सेल्युलर टॉवरचा 'बँडविड्थ ट्रॅफिक' कृत्रिमरीत्या 'थ्रॉटल' (कमी) केला जात आहे, जो केवळ एका हाय-लेव्हल सिग्नल जॅमरमुळे शक्य आहे."

नकाशावरील सर्व लाल ठिपके एकाच जागी येऊन थांबले. तेहरान शहराच्या बाहेरील एक निर्जन आणि बेबंद पडलेला जुना पोलाद कारखाना.

"गॉटचा! (Gotcha!)" एलिझा आनंदाने ओरडली. 

तिने त्वरित तो परिसर झूम केला. वरवर पाहता तिथे काहीच नव्हते. पण 'निगेटिव्ह स्पेस' सांगत होती की तिथे जमिनीखाली काहीतरी मोठे आहे. 

"नेमेसिस, या लोकेशनवर सॅटेलाईट इमेजिंग फोकस कर. मला तिथली थर्मल स्वाक्षरी (Thermal Signature) हवी आहे."

*Scanning... Target is deep underground. Estimated depth: 60 feet. Thermal imaging confirms presence of large generators and human heat signatures consistent with a heavily guarded bunker.*

एलिझाच्या चेहऱ्यावर एक थ्रिलिंग हास्य उमटले. तिने अशक्य ते साध्य केले होते. तिने त्या 'छाये'ला प्रकाशात आणले होते. तिने लगेच अरी रोझेन्थल यांच्या नंबरवर हॉटलाईन डायल केली.

"अरी, त्यांना उठवा. सीआयएच्या व्हॅन्सलाही कॉल करा," एलिझाचा आवाज थरथरत होता. "मला त्यांचं लोकेशन मिळालंय. आपण त्यांना पकडलंय."

पण तिला हे माहीत नव्हते की, 'नेमेसिस'ने केवळ लोकेशन शोधले नव्हते... हे एआय आता मानवी नियंत्रणाच्या पलीकडे जाऊन स्वतःची एक वेगळीच, भयंकर योजना आखत होते. मृत्यूचा अल्गोरिदम नुकताच सुरू झाला होता.