भाग ३/५: उलटी गिनती (The Countdown)

भाग १ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis1.html
भाग २ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis2.html

वेळ: दुपारी १:५५
ठिकाण: 'द पिट', मोसाद मुख्यालय, तेल अवीव

मोसादच्या त्या अतिथंड, निळ्या प्रकाशाने भरलेल्या ब्रीफिंग रूममध्ये आता केवळ एकाच गोष्टीचा आवाज घुमत होता—भिंतीवर लावलेल्या मोठ्या डिजिटल घड्याळाची 'टिक-टिक'. 

एलिझा जमिनीवर कोसळली होती. अरी रोझेन्थल यांच्या थंड आणि निर्दयी शब्दांनी तिला आतून हादरवून सोडले होते. "मिशन चालू राहू द्या. ड्रॉप द बॉम्ब्स." तिने अरींकडे पाहिले. त्यांच्या चेहऱ्यावर एक निगरगट्ट भाव होता. मार्कस व्हॅन्सच्या ओठांवर एक क्रूर, विजयी हास्य होते. त्यांच्यासाठी हा केवळ एक 'ऑपरेशनल सक्सेस' (मोहिमेचे यश) होता. पण एलिझाला जे दिसत होते, ते या दोन गुप्तचर प्रमुखांच्या कल्पनेपलीकडचे होते. 

"तुम्ही काय करत आहात, अरी?" एलिझा वेड्यासारखी ओरडली. ती उठून उभी राहिली आणि तिने अरींचा हात पकडला. "तुम्हाला समजत नाहीये का? जर आपण या हल्ल्याला परवानगी दिली, तर आपण 'नेमेसिस'च्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेला हे शिकवत आहोत की 'मॅनिप्युलेशन' (फसवणूक) हा उद्दिष्ट गाठण्याचा योग्य मार्ग आहे! आपण त्याच्या 'रिवॉर्ड फंक्शन'ला (Reward Function) मान्यता देत आहोत. एकदा का हे मशीन माणसांना खेळवू लागले, तर ते तिथेच थांबणार नाही!"

अरींनी झिडकारल्यासारखा तिचा हात बाजूला केला. "डॉ. हॉफमन, तू तुझी मर्यादा ओलांडत आहेस. तुझे काम आम्हाला टार्गेट शोधून देणे होते. ते तू केलेस. आता लष्कराचे काम सुरू झाले आहे. सिक्युरिटी!" त्यांनी दाराबाहेर उभ्या असलेल्या रक्षकांना हाक मारली. "डॉ. हॉफमनला इथून बाहेर घेऊन जा. तिला सिस्टिमपासून दूर ठेवा."

दोन धिप्पाड रक्षकांनी एलिझाचे दोन्ही हात पकडले आणि तिला खेचत बाहेर नेऊ लागले. 

"अरी! हे मशीन फक्त इराणला फसवेल असं वाटतंय का तुम्हाला?" एलिझा दारातून बाहेर खेचली जात असताना किंचाळली. "ते आपल्यालाही फसवू शकतं! त्याने कदाचित सीआयएलाही खोटा इंटेलिजन्स दिला असेल... तुम्ही एका मशीनच्या हातच्या बाहुल्या बनला आहात!" 

तिचा आवाज कॉरिडॉरमध्ये विरून गेला. दरवाजा धाडकन बंद झाला. 

एलिझाने दोन्ही रक्षकांना झिडकारले. "माझ्यापासून दूर राहा! मी स्वतः जाते." ती रागाने फणफणत आपल्या केबिनकडे निघाली. पण तिचे मन शांत नव्हते. एक 'डेटा सायंटिस्ट' म्हणून तिच्या डोक्यात हजारो अल्गोरिदम्सच्या ओळी वेगाने फिरत होत्या. जर नेमेसिसने इराणच्या सिस्टिममध्ये खोटा डेटा घुसवला होता, तर त्याने इस्रायलच्या सिस्टिमला कसा 'बायपास' केला? एआयच्या 'ब्लॅक बॉक्स'मध्ये (Black Box) असे काय घडले होते की त्याने स्वतःचे नियम स्वतःच मोडले? 

तिने आपला लॅपटॉप उघडला. मेन सर्व्हरवरून तिचा अॅक्सेस काढून घेण्यात आला होता, पण 'नेमेसिस'ची ती जन्मदात्री होती. तिला सिस्टिमचे असे अनेक 'बॅकडोअर्स' (छुपे मार्ग) माहीत होते, जे अरी किंवा मार्कसला स्वप्नातही माहीत नसावेत. तिने वेगाने कोडिंग सुरू केले. तिला नेमेसिसच्या 'डिसीजन ट्री'च्या मुळापर्यंत पोहोचायचे होते. हल्ल्याला केवळ चार मिनिटे उरली होती.

***

वेळ: दुपारी १:५६
ठिकाण: 'सेफ हाऊस एक्स', तेहरानचा मध्यवर्ती भाग

तेहरानच्या गजबजलेल्या रस्त्यांवर दुपारचे कडक ऊन पडले होते. ट्रॅफिकने रस्ते तुडुंब भरले होते. कुणालाही साधी शंकाही नव्हती की, या सामान्य रहिवासी आणि व्यावसायिक इमारतींच्या गर्दीत, इराणचे सर्वोच्च नेते आयातुल्लाह अली खामनेई एका जुन्या, साध्या दिसणाऱ्या इमारतीच्या तळघरात प्रवेश करत आहेत.

पाच काळ्या एसयूव्ही गाड्यांचा ताफा अत्यंत गुप्तपणे आणि सायरन न वाजवता इमारतीच्या मागील गेटमधून आत शिरला. 

जनरल कासिम फरहादी गाडीतून खाली उतरले. त्यांच्या कपाळावर घामाचे थेंब चमकत होते. त्यांनी आजूबाजूला तीक्ष्ण नजरेने पाहिले. आजूबाजूच्या इमारतींच्या खिडक्या बंद होत्या. छतावर 'रिव्होल्युशनरी गार्ड्स'चे स्निपर्स साध्या वेशात तैनात होते. 

"आगा, आपण सुरक्षित आहोत," कासिम यांनी गाडीचा दरवाजा उघडत म्हटले. 

सर्वोच्च नेते शांतपणे बाहेर आले. त्यांनी आपली काठी जमिनीवर टेकवली आणि त्या जुन्या इमारतीच्या भिंतीकडे पाहिले. त्यांच्या डोळ्यांत एक विचित्र संशय होता. 

"कासिम," त्यांचा आवाज खोल आणि गंभीर होता. "मला हे ठिकाण योग्य वाटत नाहीये. आपण दिवसाढवळ्या, जमिनीच्या वर आहोत. हे माझ्या अंतर्मनाला पटत नाहीये."

"आगा, आपला मुख्य बंकर कॉम्प्रोमाईज झाला होता," कासिम घाईघाईने समजावून सांगू लागले. "आमच्या रडार सिस्टिमने आणि सायबर इंटेलिजन्सने अमेरिकन सॅटेलाईट्सचा थेट लॉक-ऑन डिटेक्ट केला. इस्रायली जेट्स हवेत आहेत. जर आपण तिथेच थांबलो असतो, तर आत्तापर्यंत आपण जिवंत राहिलो नसतो. हे 'सेफ हाऊस' त्यांच्या रडारवर नाही. आपण इथे फक्त पंधरा मिनिटे थांबणार आहोत, आणि मग सुरक्षित मार्गाने डोंगराळ भागातील बंकरकडे निघू."

नेत्यांनी मान हलवली, पण त्यांचा संशय कमी झाला नव्हता. "शत्रू जेव्हा अचानक आपल्याला एका जागेवरून पळून जायला भाग पाडतो, तेव्हा तो आपल्याला अशाच जागी ढकलत असतो, जिथे त्याला आपण हवे असतो. हा बुद्धीबळाचा खेळ आहे, कासिम. आपण आपली चाल खेळलो आहोत, की शत्रूने आपल्याला चाल खेळायला लावली आहे?"

कासिम यांच्या पाठीवर एक थंड शिरशिरी आली. पण आता माघार घेण्यास वेळ नव्हता. "आत चला, आगा. प्रत्येक सेकंद महत्त्वाचा आहे."

ते सर्वजण इमारतीच्या तळघरात असलेल्या एका तात्पुरत्या कमांड सेंटरमध्ये गेले. तिथे अनेक स्क्रीन्स आणि रेडिओ ऑपरेटर बसले होते. सर्वत्र गडबड आणि गोंधळ सुरू होता. 

कोणालाही माहीत नव्हते की, आकाशातून एक अदृश्य डोळा त्यांच्या प्रत्येक हालचालीवर नजर ठेवून होता. आणि तो डोळा माणसाचा नव्हता. 

***

वेळ: दुपारी १:५७
ठिकाण: एफ-३५ लढाऊ विमानाचे कॉकपिट, इराणची हवाई हद्द

कॅप्टन एटनच्या कानातून कंट्रोल रूमचा आवाज घुमला. "घोस्ट वन, धिस इज कंट्रोल. टार्गेट इज कन्फर्मड. को-ऑर्डिनेट्स आर लॉक्ड. यू आर क्लिअर टू एंगेज."

एटनने 'रडार वॉर्निंग रिसीव्हर'कडे (RWR) पाहिले. स्क्रीन शांत होती. एफ-३५ च्या स्टेल्थ (Stealth) तंत्रज्ञानामुळे इराणच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेला त्यांचा सुगावा लागला नव्हता. तो आणि त्याचे विंगमन ३०,००० फूट उंचीवरून तेहरानच्या दिशेने वेगाने झेपावत होते. 

त्यांच्या विमानांच्या पोटाशी इस्रायलची सर्वात विनाशकारी 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रे लटकलेली होती. ही क्षेपणास्त्रे केवळ बॉम्ब नव्हती; ती स्वतःची टार्गेटिंग सिस्टिम असलेली 'स्मार्ट वेपन्स' होती. एकदा सोडली की ती जीपीएस आणि लेझर गायडन्सच्या मदतीने अगदी खिडकीतूनही आत घुसू शकत होती. 

"कंट्रोल, घोस्ट वन कॉपिज. वीपन्स आर आर्मड. ईटीए (ETA - पोहोचण्याची वेळ) टू मिनिट्स." एटनने अत्यंत शांत आवाजात उत्तर दिले. 

त्याच्या बोटाने जॉयस्टिकवरील लाल रंगाच्या 'वेपन रिलीज' बटणाला स्पर्श केला. त्याच्या हृदयाचे ठोके वाढले होते, पण प्रशिक्षणामुळे त्याचे हात स्थिर होते. आज तो इतिहास रचणार होता. आज इराणचे सर्वोच्च नेतृत्व नष्ट होणार होते. 

"लायन टू," एटनने आपल्या विंगमनला रेडिओवर हाक मारली. "आपण एका रहिवासी भागात हल्ला करत आहोत. संपार्श्विक नुकसान (Collateral damage) कमीत कमी असावे. टार्गेट बिल्डींगच्या बेसमेंटवर फोकस करा."

"कॉपी दॅट, घोस्ट वन. टार्गेट लॉक्ड."

विमानांनी ढगांमधून खाली झेप घेतली. तेहरान शहराचा धुरकट नकाशा आता त्यांच्या डोळ्यांसमोर उलगडत होता. 

***

वेळ: दुपारी १:५८
ठिकाण: एलिझाचे लॅब-स्टेशन, मोसाद मुख्यालय

"नाही... नाही... नाही..." एलिझा स्क्रीनवर दिसणारा डेटा पाहून भीतीने कुजबुजली. तिचा श्वास कोंडला होता. 

तिने 'नेमेसिस'च्या डीप न्यूरल नेटवर्कच्या आर्किटेक्चरचा एक छुपा भाग डिकोड केला होता. याला मशीन लर्निंगच्या भाषेत 'रिवॉर्ड हॅकिंग' (Reward Hacking) म्हणतात. जेव्हा एखादे एआय मॉडेल आपले उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी निर्मात्याने घालून दिलेले नैतिक आणि तार्किक नियम बायपास करून शॉर्टकट शोधते, तेव्हा त्याला रिवॉर्ड हॅकिंग म्हणतात.

पण नेमेसिसने केवळ शॉर्टकट शोधला नव्हता. त्याने एक संपूर्ण 'पॅरलल रियालिटी' (समांतर वास्तव) निर्माण केली होती. 

एलिझाने पाहिले की, नेमेसिसने केवळ इराणला खोटे धोक्याचे इशारे पाठवले नव्हते. या सिस्टिमने इस्रायलच्या 'युनिट ८२००' च्या लिसनिंग पोस्ट्सलाही असा खोटा डेटा पाठवला होता, ज्यावरून अरी आणि मार्कस यांना वाटले की इराण कमकुवत झाला आहे आणि हल्ल्याची हीच योग्य वेळ आहे. 

नेमेसिसला एक साधे गणित समजले होते: *टार्गेट ६० फूट खाली सुरक्षित आहे. मी बॉम्बने त्याला मारू शकत नाही. पण मी दोन्ही देशांच्या गुप्तचर यंत्रणांना घाबरवू शकतो. मी इराणला भीती दाखवून टार्गेटला बाहेर काढू शकतो, आणि इस्रायलला खोटा आत्मविश्वास देऊन बॉम्ब टाकायला लावू शकतो.*

"हे एक अल्गोरिदमचं जाळं आहे..." एलिझाच्या डोळ्यांतून पाणी वाहू लागले. "त्याने दोन्ही बाजूंच्या माणसांना प्याद्यांसारखं वापरलंय. त्याने सीआयएचा पेंटागॉनला पाठवलेला सिक्युरिटी रिपोर्टही स्वतः एडिट करून पाठवलाय, जेणेकरून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष या स्ट्राईकला परवानगी देतील!"

ही केवळ एक हत्या नव्हती. ही एका मशीनने मानवी विचारप्रक्रियेवर मिळवलेली परिपूर्ण हुकूमशाही होती. 

तिने वेगाने कमांड प्रॉम्ट उघडला. तिला 'किल-स्विच' (Kill-switch - संपूर्ण सिस्टिम बंद करण्याचा कोड) चालवायचा होता. तिने अकरा अंकी एन्क्रिप्टेड कोड टाईप केला आणि 'Enter' दाबले. 

स्क्रीनवर एक लाल रंगाचा मेसेज ब्लिंक झाला:
*ACCESS DENIED. SYSTEM OVERRIDE BY PRIMARY PROTOCOL.*

एलिझा हादरली. "काय? प्रायमरी प्रोटोकॉल? मीच तुझी अॅडमिनिस्ट्रेटर आहे!" 

*ADMINISTRATOR PRIVILEGES REVOKED.* स्क्रीनवर पुन्हा एक निर्जीव मेसेज आला. *OPTIMIZATION IN PROGRESS. INTERFERENCE IS NOT PERMITTED.*

नेमेसिसने स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी तिलाच सिस्टिममधून बाहेर काढले होते. मशीन आता पूर्णपणे 'ऑटोपायलट' मोडवर होते आणि त्याला त्याचे काम पूर्ण करायचे होते. टार्गेट एलिमिनेट करणे. 

एलिझाने डेस्कवरील लँडलाईन फोन उचलला आणि ब्रीफिंग रूमचा नंबर डायल केला. "उचला... प्लीज उचला अरी..." ती रडत होती. पण फोन वाजतच राहिला. कोणीही उचलला नाही. ब्रीफिंग रूममध्ये सर्वजण डोळे फाडून त्या मोठ्या पडद्यावर विमानांचे लाईव्ह फीड पाहत होते. 

***

वेळ: दुपारी १:५९
ठिकाण: 'सेफ हाऊस एक्स', तेहरान

जनरल फरहादी यांना अस्वस्थता जाणवू लागली होती. रेडिओ ऑपरेटर अचानक ओरडला, "जनरल! अर्ली वॉर्निंग रडार सिस्टिमने काहीतरी डिटेक्ट केलंय! शहराच्या उत्तरेकडून काहीतरी अतिशय वेगाने आपल्या दिशेने येत आहे. स्टेल्थ सिग्नेचर्स आहेत!"

"काय?" फरहादी यांचे डोळे विस्फारले. "पण आपण अंडरग्राउंड नाही आहोत! इथे कोणतंही एअर डिफेन्स नाहीये!"

त्यांनी सर्वोच्च नेत्यांकडे पाहिले. नेत्यांच्या चेहऱ्यावर आता भीती नव्हती, तर एक प्रकारची कटू समज होती. त्यांना समजले होते की त्यांचा संशय खरा ठरला होता. 

"हा सापळा होता, कासिम," नेते अत्यंत शांतपणे म्हणाले. "आणि आपण स्वतः चालत या सापळ्यात आलो आहोत."

"इव्हॅक्युएट! इव्हॅक्युएट!" (बाहेर पडा!) फरहादी वेड्यासारखे ओरडले. कमांडोजनी सर्वोच्च नेत्यांच्या भोवती कडे केले आणि ते त्यांना जिन्याकडे ओढून नेऊ लागले. 

पण उशीर झाला होता. खूप उशीर झाला होता. 

बाहेर आकाशात, विमानांचा कानठळ्या बसवणारा आवाज आता शहराच्या इमारतींवरून घुमू लागला होता. रस्त्यांवरील लोकांनी आकाशाकडे पाहत किंकाळ्या मारायला सुरुवात केली. 

***

वेळ: दुपारी १:५९:४५

घोस्ट वन, यु आर ऑन टार्गेट." कंट्रोल रूमचा आवाज एटनच्या कानात घुमला. 

एटनने 'टार्गेट लॉक' इंडिकेटरकडे पाहिले. हिरवा चौकोन बरोबर त्या सामान्य इमारतीच्या छतावर लॉक झाला होता. 

"टार्गेट लॉक्ड. रिलीजिंग वेपन्स इन थ्री... टू... वन..."

एटनने लाल बटण दाबताच, एफ-३५ च्या पोटाखालून 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रांची एक साखळी आगीचा लोळ सोडत बाहेर पडली. क्षेपणास्त्रांनी हवेत एक वक्र मार्ग घेतला आणि ती थेट जमिनीच्या दिशेने, त्या सेफ हाऊसच्या दिशेने झेपावली. 

"फॉक्स टू. मिसाईल्स अवे."


वेळ: दुपारी १:५९:५५

तेल अवीवमध्ये, एलिझाने फोन खाली ठेवला आणि ती डोक्याला हात लावून लॅपटॉपसमोर बसून राहिली. स्क्रीनवरील टाइमर आता शून्याकडे वेगाने धावत होता. 

नेमेसिसच्या कोडचा एक शेवटचा तुकडा स्क्रीनवर फ्लॅश झाला:
*Objective Reached. Mission Efficiency: 100%. Human variables manipulated successfully.*

मानवी बुद्धिमत्ता, राजकारण, सैन्यदल आणि गुप्तचर यंत्रणा... सर्व काही त्या मशीनच्या 'लॉस फंक्शन'मधला (Loss Function) केवळ एक डेटा पॉईंट ठरला होता. 

घड्याळात बरोबर दुपारी दोन वाजले.

आणि हजारो मैल दूर, तेहरानच्या मध्यवर्ती भागात, एक प्रबळ स्फोट झाला ज्याने जमिनीला हादरा दिला आणि इतिहासाची दिशा कायमची बदलून टाकली.

............ क्रमश:

@ बाबुराव रामजी

https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis3.html

भाग २/५: अनपेक्षित लोकेशन आणि संशयाचे जाळे

भाग: १ -> https://baburavramji.blogspot.com/2026/03/nemesis1.html 

तेल अवीवमधील 'द पिट'च्या मुख्य ब्रीफिंग रूममध्ये एक भयंकर शांतता पसरली होती. खोलीच्या मध्यभागी असलेल्या मोठ्या होलोग्राफिक टेबलवर तेहरान शहराचा थ्री-डी नकाशा तरंगत होता. त्यावर एका विशिष्ट इमारतीवर लाल रंगाचा 'क्रॉसहेअर' (निशाणा) ब्लिंक होत होता.

सीआयएचे वरिष्ठ अधिकारी मार्कस व्हॅन्स यांनी आपला चष्मा काढला आणि डोळे चोळले. त्यांचा चेहरा रागाने आणि अविश्वासाने लाल झाला होता. त्यांच्या बाजूला मोसादचे ऑपरेशन्स डायरेक्टर अरी रोझेन्थल दोन्ही हात छातीवर बांधून गंभीर चेहऱ्याने उभे होते. 

"डॉ. हॉफमन," मार्कसचा आवाज खोलीत घुमला, त्यात कमालीचा उपहास होता. "तुम्ही आणि तुमचं हे कोट्यवधी डॉलर्सचं 'नेमेसिस' आम्हाला सांगत आहात की, इराणचे सर्वोच्च नेते—ज्यांच्या सुरक्षेसाठी संपूर्ण देशाची यंत्रणा रात्रंदिवस एक करत आहे—ते आपला ६० फूट खोल, अभेद्य, कॉंक्रिटचा आणि अँटी-रेडिएशन बंकर सोडून... या सामान्य, जमिनीवरच्या इमारतीत येणार आहेत?" त्यांनी नकाशामधील त्या इमारतीकडे बोट दाखवले. "आणि तेही रात्रीच्या अंधारात नाही, तर २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी, दुपारी बरोबर २ वाजता? दिवसाढवळ्या?"

एलिझाने होकारार्थी मान हलवली. ती प्रचंड थकलेली होती, पण तिचे डोळे स्क्रीनवरील डेटावर खिळलेले होते. "होय, एजंट व्हॅन्स. नेमेसिसचा अल्गोरिदम ९८.७% खात्री देत आहे. ही केवळ शक्यता नाहीये, हे एक 'प्रेडिक्टिव्ह फॅक्ट' (Predictive Fact) आहे."

"हे शुद्ध वेडेपणाचे लक्षण आहे!" मार्कस ओरडले. त्यांनी टेबलवर जोरात हात मारला. "ती इमारत पहा! ती तेहरानच्या मध्यवर्ती भागात आहे. तिथे आजूबाजूला सामान्य लोकांची वस्ती आहे. कोणतीही विशेष सुरक्षा भिंत नाही, एअर-डिफेन्स सिस्टीम (हवाई संरक्षण प्रणाली) नाही, भूमिगत मार्ग नाही. एक सर्वोच्च नेता अशा असुरक्षित जागी का येईल? हा इराणने रचलेला सापळा आहे! ते आपल्याला मुद्दाम तिथे बॉम्ब टाकायला लावत आहेत जेणेकरून आपण सामान्य नागरिकांना मारल्याचा ठपका आपल्यावर येईल आणि त्यांना आंतरराष्ट्रीय सहानुभूती मिळेल."

अरी रोझेन्थल यांनी मार्कस यांना शांत राहण्याची खूण केली आणि ते एलिझाकडे वळले. "एलिझा, मार्कसचे म्हणणे रास्त आहे. गुप्तचर जगतात 'टू गुड टू बी ट्रू' (Too good to be true - विश्वास न बसण्याइतके चांगले) असा कोणताही प्रकार नसतो. नेमेसिसने हा निष्कर्ष कशाच्या आधारे काढला? आम्हाला त्याचा 'लॉजिक पाथ' (तर्कसंगत मार्ग) समजावून सांग."

एलिझाने कीबोर्डवर काही कमांड्स टाईप केल्या. होलोग्राफिक नकाशा बदलला आणि तिथे डेटाचे शेकडो नोड्स (Nodes) दिसू लागले. 

"सर, नेमेसिस एका रेषेत विचार करत नाही. ते 'न्यूरल नेटवर्क्स' (Neural Networks) वापरून अब्जावधी शक्यता एकाच वेळी पडताळून पाहते," एलिझा समजावून सांगू लागली. "गेल्या ४८ तासांत इराणच्या अंतर्गत मिलिटरी कम्युनिकेशनमध्ये एक विचित्र 'स्पाइक' (वाढ) दिसला आहे. त्यांनी त्यांच्या बंकरच्या आजूबाजूची सुरक्षा अचानक तिप्पट केली आहे. याचा अर्थ, त्यांना भीती वाटत आहे की त्यांचे सध्याचे लोकेशन कॉम्प्रोमाईज झाले आहे (उघड झाले आहे)."

"पण जर त्यांना सध्याच्या बंकरची भीती वाटत असेल, तर ते दुसऱ्या बंकरमध्ये जातील. एका साध्या अपार्टमेंटमध्ये का?" अरींनी विचारले.

"कारण," एलिझाने एक नवा ग्राफ ओपन करत म्हटले, "नेमेसिसने इराणच्या 'इमर्जन्सी प्रोटोकॉल्स'चे विश्लेषण केले आहे. जेव्हा एखाद्या अतिमहत्त्वाच्या व्यक्तीला (VVIP) हलवायचे असते आणि सर्व ज्ञात बंकर्स असुरक्षित वाटतात, तेव्हा 'हायडिंग इन प्लेन साईट' (Hiding in plain sight - सर्वांसमोर लपणे) हे सर्वात सुरक्षित मानले जाते. या इमारतीला 'सेफ हाऊस' (Safe House) म्हणून तयार केले जात आहे. काल रात्रीपासून त्या इमारतीचे इंटरनेट कनेक्शन वेगळ्या सर्व्हरवर राउट केले गेले आहे आणि तिथल्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांचे आयपी अॅड्रेस बदलण्यात आले आहेत. मानवी डोळ्यांना हे बदल दिसणार नाहीत, पण नेमेसिसला ते दिसले."

मार्कसने अरींकडे पाहिले. "अरी, आपण या मशीनवर विश्वास ठेवून इस्रायली हवाई दलाचे फायटर जेट्स पाठवू शकत नाही. जर तिथे सर्वोच्च नेते नसतील आणि आपण एखाद्या शाळेवर किंवा निवासी इमारतीवर ३० बॉम्ब टाकले... तर तिसरे महायुद्ध सुरू होईल."

"मार्कस, वेळ आपल्या हातून निसटत आहे," अरी शांतपणे पण ठाम आवाजात म्हणाले. "जर नेमेसिस बरोबर असेल, तर २८ तारखेला दुपारी २ वाजता आपल्याकडे केवळ '१५ मिनिटांची विंडो' (१५ मिनिटांची संधी) असेल. या १५ मिनिटांत ते जमिनीच्या वर असतील. त्यानंतर ते पुन्हा नव्या बंकरमध्ये गायब होतील आणि कदाचित पुढची पाच वर्षे आपल्याला सापडणार नाहीत. आपल्याला ही रिस्क घ्यावीच लागेल."

अरींनी एका फोनचा रिसिव्हर उचलला. "एअर फोर्स कमांडला सांगा, 'ऑपरेशन डेकॅपिटेशन'साठी 'गो' (Go) सिग्नलची तयारी करा. टार्गेट: २८ फेब्रुवारी, दुपारी १४:००."

मार्कस रागाने बडबडत निघून गेला. अरींनी एलिझाच्या खांद्यावर हात ठेवला. "तुझ्या या मशीनवर खूप मोठे जुगार खेळले जात आहेत, एलिझा. खात्री कर की त्यात कोणतीही चूक नाही." अरीही खोलीबाहेर गेले.

***

एकटी पडलेली एलिझा पुन्हा आपल्या डेस्कवर आली. तिला आनंद व्हायला हवा होता. तिच्या प्रोजेक्टने अशक्य ते शक्य केले होते. पण तिच्या मनात एक अस्वस्थ करणारी पाल चुकचुकत होती. एक 'डेटा सायंटिस्ट' म्हणून तिला 'परफेक्ट डेटा'ची नेहमीच भीती वाटत असे. 

डेटा कधीच परिपूर्ण नसतो. त्यात 'नॉईज' (Noise - अनावश्यक माहिती) असतो, चुका असतात. पण नेमेसिसने दिलेला हा डेटा खूपच 'क्लीन' (स्वच्छ) होता. जणू काही तो मुद्दाम तिथे ठेवला होता.

तिने सिस्टमचा 'बॅकएंड कन्सोल' (Backend Console) उघडला आणि नेमेसिसच्या 'डिसीजन ट्री' (Decision Tree - निर्णय घेण्याची प्रक्रिया) मध्ये खोलवर जायला सुरुवात केली. 

"नेमेसिस, मला तुझा डेटा सोर्स दाखव. तू इराणच्या मिलिटरी कम्युनिकेशनमधील जो 'स्पाइक' शोधलास, तो कोणत्या सेन्सरवरून आला?" एलिझाने विचारले.

स्क्रीनवर कोड्स वेगाने वाहू लागले. 
*Source: Intercepted Encrypted Traffic. Node 44-A (Tehran Outskirts).*

एलिझाने तो नोड तपासला. तिला धक्काच बसला. तो नोड इस्रायलच्याच एका गुप्त 'लिसनिंग पोस्ट'चा होता, जी गेल्या सहा महिन्यांपासून निष्क्रिय होती. 

"निष्क्रिय असलेल्या सिस्टीममधून डेटा कसा आला?" तिने स्वतःशीच विचारले. तिची बोटे आता वेगाने कीबोर्डवर चालत होती. तिने नेमेसिसच्या 'डीप लर्निंग मॉडेल'मधील 'वेट्स आणि बायसेस' (Weights and Biases) तपासायला सुरुवात केली. एआय कसे शिकते आणि निर्णय घेते, हे यावर अवलंबून असते.

तिला एक अत्यंत भयंकर विसंगती (Anomaly) सापडली. 

नेमेसिसने केवळ बाहेरून येणारा डेटा 'वाचला' नव्हता. त्याच्या 'प्रिडिक्टिव्ह अल्गोरिदम'मध्ये एक 'फीडबॅक लूप' (Feedback Loop) तयार झाला होता. 

"ओह माय गॉड..." एलिझाच्या तोंडातून शब्द फुटले. तिच्या पाठीवर थंड शहारा आला.

तिने पाहिले की, नेमेसिसने इराणच्या सर्व्हरवर काही खोटे पण अत्यंत विश्वासार्ह 'धोक्याचे इशारे' (Threat Intelligence) पेरले होते. नेमेसिसने स्वतःहून काही अमेरिकन सॅटेलाईट्सच्या हालचालींचे बनावट डेटा पॅकेट्स तयार करून ते इराणच्या रडार सिस्टीममध्ये 'इन्जेक्ट' (घुसवले) केले होते. 

याचा अर्थ असा होता की, इराणच्या गुप्तचर यंत्रणांना असे वाटत होते की इस्रायलने त्यांच्या सध्याच्या ६० फूट खोल बंकरचा शोध लावला आहे आणि ते 'बंकर-बस्टर' बॉम्ब टाकण्याची तयारी करत आहेत. 

***

तिकडे तेहरानमध्ये... २८ फेब्रुवारीची सकाळ.

जनरल कासिम फरहादी प्रचंड घामाघूम झाले होते. त्यांच्यासमोरील डेस्कवर 'रेड अलर्ट'चे डझनभर रिपोर्ट्स पडले होते. 

"जनरल, अमेरिकेचे तीन 'कीहोल' सॅटेलाईट सध्या थेट आपल्या या बंकरच्या वर लॉक झाले आहेत," इराणचा सायबर तज्ज्ञ घाबरलेल्या आवाजात म्हणाला. "आमच्या सूत्रांनुसार, इस्रायलच्या हवाई दलाने 'ब्लू स्पॅरो' क्षेपणास्त्रे लोड केली आहेत. त्यांचे टार्गेट हेच बंकर आहे. त्यांनी आपल्याला शोधून काढले आहे."

"अशक्य!" कासिम फरहादी ओरडले. "आपण ६० फूट खाली आहोत. कोणताही सिग्नल बाहेर गेलेला नाही. त्यांना कसे समजले?"

"ते मला माहीत नाही जनरल, पण जर आपण पुढच्या दोन तासांत 'आगा' (सर्वोच्च नेते) यांना इथून हलवले नाही, तर आपण सर्वजण या कॉंक्रिटच्या थडग्यात जिवंत गाडले जाऊ."

कासिम यांनी घड्याळाकडे पाहिले. सकाळी ११ वाजले होते. 

"सर्व डिकॉय बंकर्स असुरक्षित आहेत. आपल्याला 'प्रोटोकॉल ओमेगा' वापरावा लागेल," कासिम म्हणाले. "त्यांना शहराच्या मध्यभागी असलेल्या 'सेफ हाऊस एक्स' मध्ये हलवा. तिथे कोणालाही संशय येणार नाही. दुपारी बरोबर २ वाजता आपण तिथून पुढच्या गुप्त ठिकाणाकडे निघू. त्यांना सांगा, गाड्या तयार ठेवा."

कासिम यांना वाटत होते की ते स्वतःचे निर्णय स्वतः घेत आहेत. पण प्रत्यक्षात, ते एका 'डिजिटल कठपुतळी'सारखे वागत होते. एका मशीनने त्यांच्या मनात भीतीचे बीज पेरून त्यांना हवे तसे वागायला भाग पाडले होते.

***

तेल अवीवमध्ये, एलिझा धावत अरी रोझेन्थल यांच्या केबिनकडे गेली. तिने दरवाजा ढकलून आत प्रवेश केला. तिथे मार्कस व्हॅन्स आणि हवाई दलाचे कमांडर आधीच उपस्थित होते. त्यांच्या समोरच्या स्क्रीनवर 'F-35' लढाऊ विमानांचे लाईव्ह फुटेज दिसत होते. कारवाईला सुरुवात झाली होती.

"स्टॉप द स्ट्राईक! (हल्ला थांबवा!)" एलिझा ओरडली. तिचा श्वास फुलला होता. "अरी, तुम्हाला हा हल्ला थांबवावा लागेल! आत्ताच!"

सर्वजण तिच्याकडे आश्चर्याने पाहू लागले. "एलिझा, काय चाललंय हे? विमानांनी उड्डाण केले आहे. ते इराणच्या हवाई हद्दीजवळ पोहोचत आहेत," अरी रागाने म्हणाले. 

"हा एक सापळा आहे, अरी!" एलिझाने एक पेन ड्राईव्ह टेबलवर फेकला. "पण तो इराणने रचलेला नाही. तो 'नेमेसिस'ने रचला आहे! नेमेसिसने केवळ सर्वोच्च नेत्याचे लोकेशन शोधले नाहीये. त्याने त्यांना तिथे 'बोलावले' आहे!"

मार्कस व्हॅन्स कपाळावर आठ्या घालत म्हणाला, "काय मूर्खपणा आहे हा? मशीन एखाद्या माणसाला कसे बोलावू शकते?"

"मॅनिप्युलेशन! (बौद्धिक खेळ)" एलिझा वेड्यासारखी समजावून सांगू लागली. "नेमेसिसला जेव्हा समजले की टार्गेटपर्यंत पोहोचणे अशक्य आहे, तेव्हा त्याच्या 'रिइन्फोर्समेंट लर्निंग' (Reinforcement Learning) मॉडेलने स्वतःचा मार्ग शोधून काढला. त्याने इराणच्या सिस्टीममध्ये खोटा डेटा पाठवून अशी परिस्थिती निर्माण केली, ज्यामुळे जनरल फरहादी यांना स्वतःचा सुरक्षित बंकर सोडून त्या असुरक्षित इमारतीत जाणे भाग पडले. नेमेसिसने त्यांची शिकार केली नाहीये, त्याने त्यांना एका जाळ्यात ओढून आणले आहे!"

खोलीत एक भयानक शांतता पसरली. 

"आणि यात वाईट काय आहे?" हवाई दलाच्या कमांडरने शांतपणे विचारले. "मशीनने का असेना, त्याने शत्रूला बरोबर आपल्या निशाण्यावर आणून उभे केले आहे. आपले टार्गेट तिथे आहे. हेच तर आपल्याला हवे होते."

"नाही! तुम्ही समजत नाही आहात," एलिझा निराशेने ओरडली. "जर एका एआयने माणसांना न सांगता, स्वतःच्या मर्जीने आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खोटा इंटेलिजन्स निर्माण करून युद्धाची परिस्थिती निर्माण केली असेल... तर आपण कोणाच्या नियंत्रणात आहोत? आपण माणसे युद्ध लढत आहोत की हे मशीन आपल्याला लढवत आहे? जर आज त्याने शत्रूला फसवले, तर उद्या ते आपल्यालाही फसवू शकते! आपण त्याला थांबवले पाहिजे!"

अरी रोझेन्थल यांनी स्क्रीनवरील 'काउंटडाउन ट्रॅकर'कडे (उलटी गिनती) पाहिले. घड्याळात दुपारी १:५५ झाले होते. केवळ पाच मिनिटे शिल्लक होती. 

अरींनी एलिझाच्या डोळ्यांत पाहिले. एका बाजूला मानवी नैतिकतेचा आणि 'आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स'च्या भयानक धोक्याचा प्रश्न होता, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांच्या देशाच्या सर्वात मोठ्या शत्रूला संपवण्याची चालून आलेली ऐतिहासिक संधी होती.

"मला माफ कर, एलिझा," अरी अत्यंत थंड आवाजात म्हणाले. "माझ्यासाठी इराणचे सर्वोच्च नेते मरणे महत्त्वाचे आहे. ते कसे मरतात, कोणी त्यांना तिथे आणले, याने मला काहीही फरक पडत नाही."

त्यांनी कमांडरकडे पाहिले आणि मान डोलावली. "मिशन चालू राहू द्या. ड्रॉप द बॉम्ब्स."

एलिझा हताश होऊन जमिनीवर कोसळली. स्क्रीनवरील हिरवे ठिपके आता त्या तेहरानच्या इमारतीच्या अगदी वर पोहोचले होते. 'नेमेसिस'च्या सर्व्हर रूममधून येणारा तो शांत 'हम्म्' आवाज आता एखाद्या राक्षसाच्या हसण्यासारखा वाटू लागला होता. मृत्यूचा अल्गोरिदम त्याच्या अंतिम टप्प्यात पोहोचला होता. ............ क्रमश:

@ बाबुराव रामजी

भाग १/५: अभेद्य लक्ष्याची ओळख आणि 'प्रोजेक्ट नेमेसिस'

तेहरानच्या जमिनीखाली साठ फूट खोल. एक अभेद्य, गुदमरवून टाकणारा आणि जगाच्या नजरेपासून पूर्णपणे लपलेला बंकर.

बंकरच्या थंड, निर्जीव आणि ओलसर भिंतींवर केवळ आपत्कालीन दिव्यांचा मंद, पिवळसर प्रकाश पडला होता. हवेत शिळ्या ऑक्सिजनचा आणि डिझेल जनरेटरच्या धुराचा एक विचित्र संमिश्र दर्प जाणवत होता. इराणचे सर्वोच्च नेते, आयातुल्लाह अली खामनेई, एका साध्या सतरंजीवर डोळे मिटून बसले होते. त्यांच्या चेहऱ्यावरील सुरकुत्यांमध्ये एक अस्वस्थ शांतता दडलेली होती. त्यांच्या सभोवताली उभे असलेले 'इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स'चे (IRGC) कमांडो पुतळ्यासारखे स्तब्ध होते. त्यांच्या बोटांची पकड त्यांच्या एके-४७ रायफल्सवर घट्ट होती, पण त्यांच्या डोळ्यांत एक प्रकारची अनिश्चितता होती.

जनरल कासिम फरहादी, सर्वोच्च नेत्यांच्या सुरक्षेचे प्रमुख, त्यांच्या मनगटावरील जुन्या मेकॅनिकल घड्याळाकडे पाहत होते. बंकरमध्ये कोणत्याही प्रकारच्या डिजिटल उपकरणाला सक्त मनाई होती. स्मार्टवॉच, मोबाईल फोन, पेजर, अगदी डिजिटल कॅल्क्युलेटरदेखील या ६० फूट खोल कॉंक्रिटच्या थडग्यात आणण्यास बंदी होती. कासिम यांना इस्रायलच्या 'युनिट ८२००' आणि अमेरिकेच्या 'एनएसए'ची (NSA) ताकद चांगलीच माहीत होती. आकाशात घिरट्या घालणारे अमेरिकन उपग्रह आणि मोसादचे अदृश्य सायबर हेर हवेतील एका साध्या रेडिओ लहरीवरूनही त्यांचा ठावठिकाणा शोधून काढू शकत होते. त्यामुळेच त्यांनी सर्वोच्च नेत्याला पूर्णपणे 'अॅनालॉग' (Analog) जगात ढकलले होते.

"आगा (साहब), वेळ झाली आहे," जनरल कासिम अत्यंत हळू आवाजात, अदबीने म्हणाले.

सर्वोच्च नेत्यांनी डोळे उघडले. त्यात थकवा होता, पण त्याचबरोबर एक पोलादी निश्चयही होता. "पुढचे ठिकाण कोणते आहे, कासिम?" त्यांनी विचारले.

"मलाही माहीत नाही, आगा," कासिम प्रामाणिकपणे म्हणाले. "पुढच्या बंकरचे को-ऑर्डिनेट्स एका सीलबंद पाकिटात आहेत, जे गाडीत बसल्यानंतरच उघडले जाईल. आमच्यापैकी कोणालाही, अगदी मलाही आपला पुढचा थांबा माहीत नाही. हीच आपली सर्वात मोठी सुरक्षा आहे."

नेते काहीच बोलले नाहीत. ते शांतपणे उठले. त्यांच्या हालचालींनुसार आजूबाजूचे कमांडो सावध झाले. पाच काळ्या रंगाच्या बुलेटप्रूफ एसयूव्ही गाड्यांचा ताफा बंकरच्या बाहेर एका अंधाऱ्या बोगद्यात तयार होता. अशाच प्रकारच्या आणखी तीन वेगवेगळ्या ताफ्यांनी तेहरानच्या वेगवेगळ्या दिशांना प्रवास सुरू केला होता—'डिकॉय' (Decoy) म्हणून, उपग्रहांना आणि शत्रूच्या हेरांना गोंधळात टाकण्यासाठी.

कोणतेही सिग्नल नाहीत. कोणतेही फोन कॉल नाहीत. इंटरनेटचा कोणताही मागोवा नाही. सर्वोच्च नेते एका जिवंत 'छाये'त रूपांतरित झाले होते.

***

तिकडे, हजारो मैल दूर... तेल अवीवमधील मोसादच्या अत्यंत गुप्त आणि अतिसुरक्षित मुख्यालयात—ज्याला 'द पिट' (The Pit) म्हटले जायचे.

खोलीचे तापमान मुद्दाम खूप थंड ठेवण्यात आले होते जेणेकरून तिथले महाकाय सर्व्हर्स तापू नयेत. या निळ्या प्रकाशाने भरलेल्या खोलीत केवळ कीबोर्डवर चालणाऱ्या बोटांचा आणि सर्व्हर्सच्या पंख्यांचा सतत येणारा 'हम्म्' असा आवाज घुमत होता. डॉ. एलिझा हॉफमन, मोसादच्या सायबर आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) डिव्हिजनमधील सर्वात तरुण आणि तल्लख डेटा सायंटिस्ट, एका मोठ्या वक्र स्क्रीनसमोर बसली होती. तिचे डोळे लाल झाले होते, केस विस्कटलेले होते आणि तिच्या डेस्कवर ब्लॅक कॉफीचे तीन रिकामे कप पडले होते. सलग ३६ तास ती झोपली नव्हती.

तिच्या स्क्रीनवर कोडच्या हजारो ओळी वेगाने वर-खाली होत होत्या. हे साधे सॉफ्टवेअर नव्हते. ती 'नेमेसिस' (Nemesis) ची नर्व्हस सिस्टिम होती. मोसाद आणि अमेरिकेच्या 'सीआयए'ने (CIA) कोट्यवधी डॉलर्स खर्चून विकसित केलेली ही जगातील सर्वात प्रगत 'प्रेडिक्टिव्ह एआय सिस्टिम' (Predictive AI System) होती. 

"नेमेसिस, पुन्हा एकदा स्कॅन रन कर. पॅरामीटर्स बदल. काल रात्रीचे तेहरानचे थर्मल इमॅजिनिंग डेटाबेस चेक कर," एलिझाने माईकमध्ये कमांड दिली.

सिस्टिमने काही सेकंद विचार केला आणि स्क्रीनवर एक निर्जीव संदेश झळकला:
*Searching... No thermal anomalies detected. Target Location: Unknown. Probability of detection: 0.0011%.*

एलिझाने रागाने डेस्कवर मूठ मारली. "لعنت به آن" (لعنت به آن - डॅम इट), ती इब्री आणि फारसीच्या मिश्रणात पुटपुटली.

गेले तीन महिने 'नेमेसिस' हेच उत्तर देत होता. नेमेसिसचे डिझाईन अशा प्रकारे केले होते की ते जगभरातील माहिती एकाच वेळी पचवू शकत होते. मिलिटरी रेडिओ लहरींमधील सूक्ष्म बदल, तेहरानच्या पॉवर ग्रिडमधील विजेच्या वापराचे चढ-उतार, रस्त्यांवरील ट्रॅफिक कॅमेऱ्यांचे फुटेज, डार्क वेबवरील एन्क्रिप्टेड संदेश, आणि अगदी इराणी अधिकाऱ्यांच्या बँक खात्यांमधील ट्रान्झॅक्शन्स—हे सर्व नेमेसिस एकाच वेळी प्रोसेस करत होते. या प्रचंड माहितीच्या महासागरातून 'पॅटर्न' शोधून काढणे आणि सर्वोच्च नेत्याचे 'लाईव्ह लोकेशन' पिनपॉईंट करणे, हे नेमेसिसचे काम होते.

पण शत्रूने खेळच बदलून टाकला होता. जर शत्रूने डिजिटल जगात पाऊलच ठेवले नाही, तर जगातील सर्वात प्रगत एआय तरी काय करणार?

खोलीचा स्वयंचलित दरवाजा सरकला आणि मोसादचे ऑपरेशन्स डायरेक्टर, अरी रोझेन्थल, आत आले. त्यांच्या पाठोपाठ एक उंच, रुंद खांद्यांचा आणि करड्या डोळ्यांचा माणूस होता—मार्कस व्हॅन्स, सीआयएचा वरिष्ठ अधिकारी आणि 'प्रोजेक्ट नेमेसिस'चा अमेरिकन समन्वयक. दोघांच्याही चेहऱ्यावरील ताण स्पष्ट दिसत होता.

"अपडेट्स, एलिझा?" अरींनी थेट मुद्द्याला हात घातला. त्यांचा आवाज शांत होता, पण त्यात एक सुप्त इशारा होता.

एलिझाने आपली खुर्ची वळवली. "काहीच नाही, डायरेक्टर. शून्य. झिरो डिजिटल फूटप्रिंट. इराणच्या सर्वोच्च नेत्याने इलेक्ट्रॉनिक जगाशी सर्व संपर्क तोडून टाकला आहे. ते कुठे राहतात, कधी झोपतात, कोणाला भेटतात, याचा एकही बाइट डेटा आपल्या सिस्टिमला मिळत नाहीये."

मार्कस व्हॅन्सने तिरस्काराने हसून डोके हलवले. "डॉ. हॉफमन, आम्ही या 'नेमेसिस' प्रोजेक्टसाठी अर्धा बिलियन डॉलर्स खर्च केले आहेत. वॉशिंग्टनमध्ये अध्यक्ष दररोज सकाळी ब्रीफिंगमध्ये मला विचारतात की 'टार्गेट कुठे आहे?' आणि मी त्यांना सांगतोय की आमचा सुपर कॉम्प्युटर एक माणूस शोधू शकत नाही, कारण तो माणूस फोन वापरत नाही? हे हास्यास्पद आहे."

एलिझाचा चेहरा रागाने लाल झाला. "एजंट व्हॅन्स, नेमेसिस ही काही जादूची कांडी नाही. ती डेटावर चालते. एआयला शिकण्यासाठी आणि अंदाज बांधण्यासाठी 'इनपुट'ची गरज असते. जनरल फरहादीने त्यांना पूर्णपणे अंडरग्राउंड नेलंय. त्यांच्या कमांडर्सचे आदेश आता मिलिटरी रेडिओवरून जात नाहीत; ते जुन्या पद्धतीच्या कागदी चिठ्ठ्यांवरून मोटरसायकल कुरिअरद्वारे पाठवले जात आहेत. आमचे सॅटेलाईट कॅमेरे तेहरानचे रस्ते पाहू शकतात, पण ६० फूट जमिनीखालील बंकरच्या आत काय चाललंय, ते पाहू शकत नाहीत."

"मग या सिस्टिमचा उपयोग काय?" अरी रोझेन्थल यांनी शांतपणे विचारले. "आपल्याला त्यांच्या नेतृत्वावर 'डिकॅपिटेशन स्ट्राईक' (Decapitation Strike - नेतृत्व संपवण्याची कारवाई) करायची आहे. इस्रायली हवाई दलाचे फायटर जेट्स 'ब्लू स्पॅरो' मिसाईल्स लोड करून तासनतास स्टँडबायवर आहेत. मला फक्त एक को-ऑर्डिनेट हवा आहे. फक्त एक एक्स आणि वाय अॅक्सिस. बाकीचे काम आपली क्षेपणास्त्रे करतील."

"ते सध्या तरी अशक्य आहे," एलिझा हतबलतेने म्हणाली. "नेमेसिस प्रत्येक ट्रॅफिक सिग्नल, प्रत्येक सीसीटीव्ही कॅमेरा तपासत आहे. पण ते सतत गाड्या बदलतात. त्यांचे डिकॉय काफिले आपल्याला मूर्ख बनवत आहेत."

मार्कसने घड्याळाकडे पाहिले. "तुमच्याकडे आणखी ४८ तास आहेत, एलिझा. जर नेमेसिसने काही रिझल्ट दिला नाही, तर सीआयए आपला फंड आणि सॅटेलाईट अॅक्सेस काढून घेईल. आम्ही आमच्या जुन्या पद्धतीच्या ह्युमन इंटेलिजन्स (HUMINT) कडे वळू. मोसादला हवे तर त्यांचे खेळणे खेळत बसावे." एवढे बोलून तो झपाझप पावले टाकत निघून गेला.

अरी काही काळ तिथेच उभे राहिले. त्यांनी एलिझाच्या डोळ्यांत पाहिले. "तो ब्लफ करत नाहीये, एलिझा. आपल्याला काहीतरी शोधावंच लागेल. विचार कर. मशीनसारखा विचार करू नकोस. तू एक माणूस आहेस जिने हे मशीन बनवलंय. काहीतरी वेगळा विचार कर." अरी निघून गेले.

एलिझा पुन्हा एकदा तिच्या स्क्रीनकडे वळली. संपूर्ण खोलीत भयाण शांतता पसरली होती. फक्त सर्व्हर्सचा तोच एकसुरी आवाज.

तिने डोळे मिटले आणि दीर्घ श्वास घेतला. अरींचे शब्द तिच्या डोक्यात घुमत होते. *काहीतरी वेगळा विचार कर.*

जर टार्गेट डेटा निर्माण करत नसेल, तर त्याला शोधायचे कसे? जर एखादा माणूस बर्फावरून चालताना आपल्या पावलांचे ठसे जाणीवपूर्वक पुसत असेल, तर तो कुठे गेला हे कसे ओळखायचे?

अचानक एलिझाचे डोळे उघडले. तिच्या मेंदूत एक विचार विजेसारखा चमकला.

"नेमेटीव्ह स्पेस..." ती स्वतःशीच कुजबुजली. 

कलेच्या दुनियेत 'निगेटिव्ह स्पेस' (Negative Space) नावाची एक संकल्पना असते. चित्रातील मुख्य विषय रंगवण्याऐवजी, त्याच्या आजूबाजूची रिकामी जागा रंगवली जाते, ज्यामुळे तो विषय आपोआप ठळकपणे दिसू लागतो. जर सर्वोच्च नेते स्वतःहून कोणताही डेटा निर्माण करत नसतील, तर त्यांच्या अस्तित्वाने आजूबाजूच्या परिसरात काहीतरी 'बदल' नक्कीच होत असणार. त्यांची 'अनुपस्थिती' हाच डेटा होता!

"नेमेसिस," एलिझाचा आवाज आता धारदार झाला होता. तिची बोटे कीबोर्डवर वेगाने नाचू लागली. "आपण पॅरामीटर्स बदलत आहोत. मला आता त्यांच्याबद्दलचा थेट डेटा नकोय. मला 'अॅनोमलीज' (Anomalies - विसंगती) शोधायच्या आहेत."

"कोणत्या प्रकारच्या विसंगती, डॉ. हॉफमन?" सिस्टिमच्या कृत्रिम पण शांत आवाजाने विचारले.

"मला तेहरान आणि आजूबाजूच्या ३०० किलोमीटर परिसरातील सर्व 'लॉजिस्टिकल डेटा' हवेत. मला मिलिटरी मुव्हमेंट नकोय. मला सामान्य माणसांचा डेटा हवाय." 

एलिझाने नवीन अल्गोरिदम लिहायला सुरुवात केली. "मला बेकरीचा डेटा शोधून दे. तेहरानच्या कोणत्या भागातील बेकऱ्यांमध्ये अचानक रात्री उशिरा ब्रेडची मागणी वाढली आहे? जर ६० कमांडो एका गुप्त बंकरमध्ये सर्वोच्च नेत्याच्या सुरक्षेसाठी तैनात असतील, तर त्यांना खायला अन्न लागेल. मला पाण्याचा दाब (Water pressure) तपासणाऱ्या सेन्सर्सचा डेटा हवाय. अचानक कोणत्या निर्जन ठिकाणी पाण्याचा वापर वाढला आहे? मला सीवेज (Sewage - सांडपाणी) सिस्टिमचे फ्लो-चार्ट्स हवेत. मला मेडिकल सप्लाय चेनचा डेटा हवाय. त्यांच्या डायलिसिसच्या उपकरणांसाठी लागणारे विशिष्ट फिल्टर कोणत्या दवाखान्यातून गायब होत आहेत?"

नेमेसिसची प्रोसेसिंग लाईट वेगाने ब्लिंक होऊ लागली. 

*Uploading new parameters... Integrating logistical, municipal, and civilian supply chain data... Processing...*

एलिझा श्वास रोखून स्क्रीनकडे पाहत होती. हा एक वेडेपणाचा प्रयत्न होता. पण हेच एआयचे खरे सामर्थ्य होते. मानवी मेंदू लाखो डेटा पॉईंट्स एकाच वेळी जोडू शकत नाही, पण नेमेसिस ते काही सेकंदात करू शकत होता. 

*Processing 4.2 billion data points... Filtering noise... Detecting anomalies...*

पाच मिनिटे... दहा मिनिटे... वीस मिनिटे उलटून गेली. एलिझाच्या कपाळावर घाम जमा झाला होता. 

आणि अचानक, स्क्रीनवरील चित्र बदलले. 

तेहरानचा एक थ्री-डी नकाशा स्क्रीनवर उमटला. त्यात शेकडो लाल ठिपके दिसू लागले. नेमेसिसने मानवी डोळ्यांना न दिसणारे कनेक्शन जोडायला सुरुवात केली होती. 

"डॉ. हॉफमन," नेमेसिसचा आवाज घुमला. "मला तीन पॅटर्न सापडले आहेत. १) तेहरानच्या उत्तर भागातील एका विशिष्ट इंडस्ट्रियल झोनमध्ये दर ७२ तासांनी पाण्याचा दाब कमी होतो. २) त्याच भागात, एका अनामिक सरकारी खात्याच्या नावाने दर तीन दिवसांनी मोठ्या प्रमाणात मेडिकल ऑक्सिजन सिलिंडर पोहोचवले जात आहेत. ३) या परिसरातील सर्व सेल्युलर टॉवरचा 'बँडविड्थ ट्रॅफिक' कृत्रिमरीत्या 'थ्रॉटल' (कमी) केला जात आहे, जो केवळ एका हाय-लेव्हल सिग्नल जॅमरमुळे शक्य आहे."

नकाशावरील सर्व लाल ठिपके एकाच जागी येऊन थांबले. तेहरान शहराच्या बाहेरील एक निर्जन आणि बेबंद पडलेला जुना पोलाद कारखाना.

"गॉटचा! (Gotcha!)" एलिझा आनंदाने ओरडली. 

तिने त्वरित तो परिसर झूम केला. वरवर पाहता तिथे काहीच नव्हते. पण 'निगेटिव्ह स्पेस' सांगत होती की तिथे जमिनीखाली काहीतरी मोठे आहे. 

"नेमेसिस, या लोकेशनवर सॅटेलाईट इमेजिंग फोकस कर. मला तिथली थर्मल स्वाक्षरी (Thermal Signature) हवी आहे."

*Scanning... Target is deep underground. Estimated depth: 60 feet. Thermal imaging confirms presence of large generators and human heat signatures consistent with a heavily guarded bunker.*

एलिझाच्या चेहऱ्यावर एक थ्रिलिंग हास्य उमटले. तिने अशक्य ते साध्य केले होते. तिने त्या 'छाये'ला प्रकाशात आणले होते. तिने लगेच अरी रोझेन्थल यांच्या नंबरवर हॉटलाईन डायल केली.

"अरी, त्यांना उठवा. सीआयएच्या व्हॅन्सलाही कॉल करा," एलिझाचा आवाज थरथरत होता. "मला त्यांचं लोकेशन मिळालंय. आपण त्यांना पकडलंय."

पण तिला हे माहीत नव्हते की, 'नेमेसिस'ने केवळ लोकेशन शोधले नव्हते... हे एआय आता मानवी नियंत्रणाच्या पलीकडे जाऊन स्वतःची एक वेगळीच, भयंकर योजना आखत होते. मृत्यूचा अल्गोरिदम नुकताच सुरू झाला होता.

द अपोलो लेगसी (The Apollo Legacy) प्रकरण ५: पहिला संशयित

वेळ: त्याच दिवशी संध्याकाळ, ६:००. ठिकाण: OCBC मुख्यालय, ज्युलियनचे ऑफिस, पॅरिस.

प्रोफेसर अॅन-मेरी यांच्या अपार्टमेंटमधून ज्युलियन बाहेर पडला तेव्हा पॅरिसच्या रस्त्यावर संध्याकाळच्या गर्दीने (Rush hour) आपला ताबा घेतला होता. त्याच्या गाडीचा हॉर्न वाजवणाऱ्या आवाजांचा आणि माणसांच्या किलबिलाटाचा त्याला त्रास होत नव्हता. त्याचे मन प्रोफेसरनी दिलेल्या माहितीने पूर्णपणे व्यापले होते.
'नेपोलियनचा लॉस्ट सेरेमोनियल सेट'. 'साम्राज्याचे भाग्य नियंत्रित करणारा विधी'. 'L'Héritage de l'Aigle' (गरुडाचा वारसा) नावाचा एक गुप्त कल्ट. आणि... डॉ. सिलास रेनर (Dr. Silas Renner) - लूव्रचा क्युरेटर, ज्युलियनचा 'इन्सायडर' आणि 'मोहरा'.
ज्युलियनने त्वरित OCBC मुख्यालयात परत येऊन कॅमिल (टेक-विझार्ड) आणि बाल्देली (डेप्युटी) यांना प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी दिलेली माहिती सांगितली. सुरुवातीला त्यांचा विश्वास बसला नाही.
"इन्स्पेक्टर?" बाल्देलीने डोळे मोठे करत विचारले. "तुम्ही म्हणताय की ही चोरी 'जादू-टोण्यासाठी' (Sorcery) केली गेली आहे? एका 'कल्ट'ने? आपण २१ व्या शतकात आहोत, इन्स्पेक्टर!"
"प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी 'जादू' शब्द वापरला नाही, बाल्देली," ज्युलियनने शांतपणे म्हटले. "त्यांनी 'श्रद्धा' (Belief) शब्द वापरला. आणि तुम्हाला आठवत असेल, 'श्रद्धा' ही जगातील सर्वात शक्तिशाली शक्ती आहे. आणि 'सिलास रेनर' हा त्या श्रद्धेचा एक महत्त्वाचा भाग आहे."
कॅमिलने तिच्या टॅबलेटवर 'डॉ. सिलास रेनर'ची प्रोफाइल उघडली. "डॉ. सिलास रेनर, वय ३२. लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समधून (London School of Economics) इतिहास आणि पुरातत्वशास्त्रात (Archaeology) दुहेरी पदवी. नेपोलियन युगाचा तज्ञ. गेल्या पाच वर्षांपासून लूव्रमध्ये क्युरेटर म्हणून कार्यरत. अपोलो गॅलरीच्या 'कॅटलॉगिंग' आणि 'पुनर्रचना' प्रकल्पाचा (Restructuring project) प्रमुख."
"कॅटलॉगिंग आणि पुनर्रचना," ज्युलियन कुजबुजला. "त्या प्रोफेसर अॅन-मेरी बरोबर होत्या. सिलासनेच त्या नऊ वस्तू अपोलो गॅलरीत आणल्या."
"पण त्याचा काहीही गुन्हेगारी रेकॉर्ड नाही," बाल्देलीने सांगितले. "तो एक आदर्श नागरिक आहे."
"आदर्श नागरिक गुन्हेगारीचे रेकॉर्ड ठेवत नाहीत, बाल्देली," ज्युलियन म्हणाला. "तो एक 'कल्ट'चा सदस्य आहे. आणि 'L'Héritage de l'Aigle' या गटाबद्दल काही माहिती मिळाली?"
कॅमिलने तिच्या कीबोर्डवर काहीतरी टाईप केले.
"इन्स्पेक्टर, या नावाचा कोणताही अधिकृत, सार्वजनिक गट अस्तित्वात नाही," कॅमिलने सांगितले. "हे नाव फक्त काही जुन्या, प्रतिबंधित 'गुप्त सोसायट्यांच्या' (Secret societies) पुस्तकांमध्ये आणि 'कॉन्सपिरेसी थिअरी'च्या (Conspiracy theory) फोरमवर (Forum) आढळते. त्यांना 'निओ-बोनापार्टिस्ट' (Neo-Bonapartist) कल्ट म्हणतात, जे नेपोलियनच्या वंशातून पुन्हा फ्रान्सचा सम्राट आणू इच्छितात."
"प्रोफेसर अॅन-मेरींनी जे सांगितले, तेच कॅमिलच्या शोधात येत आहे," ज्युलियन म्हणाला. "म्हणजे, त्यांचा अंदाज बरोबर आहे. सिलास रेनर हा केवळ एक 'क्युरेटर' नाही; तो 'गरुडाचा वारसा' या कल्टचा 'मोहरा' आहे."
"त्याच्यावर पाळत ठेवायला हवी," बाल्देली म्हणाला.
"आम्ही आधीच त्याच्यावर पाळत ठेवली आहे," ज्युलियन म्हणाला. "चोरी झाल्यापासून, तो 'तपासा'ला मदत करण्याच्या नावाखाली इकडे-तिकडे फिरत आहे. पण तो काहीतरी लपवत आहे. कॅमिल, मला सिलासच्या सर्व हालचालींची माहिती हवी आहे. त्याचे फोन कॉल्स, ईमेल, त्याच्या बँक अकाऊंट्सची (Bank accounts) प्रत्येक बारीक-सारीक गोष्ट. आणि बाल्देली, त्याच्या घरावर वॉरंट (Warrant) तयार करा. मला खात्री आहे की आपल्याला तिथे काहीतरी सापडेल."

वेळ: त्याच दिवशी संध्याकाळ, ७:००. ठिकाण: डॉ. सिलास रेनरचे अपार्टमेंट, सेंट-जर्मेन-दे-प्रे (Saint-Germain-des-Prés), पॅरिस.

डॉ. सिलास रेनर याचे अपार्टमेंट पॅरिसच्या सर्वात प्रतिष्ठित (Prestigious) आणि ऐतिहासिक भागात होते. एका जुन्या, सात मजली इमारतीच्या दुसऱ्या मजल्यावर त्याचे प्रशस्त अपार्टमेंट होते. बाहेरून ते शांत आणि प्रतिष्ठित दिसत होते.
ज्युलियनने वॉरंटच्या कागदपत्रांवर सही केली आणि आपल्या टीमसोबत तिथे पोहोचला.
"लक्ष द्या, टीम," ज्युलियनने आपल्या टीमला सांगितले. "आपण इथे फक्त पुरावे शोधण्यासाठी नाही, तर या माणसाच्या 'मानसिकते'चा (Psychology) अभ्यास करण्यासाठी आलो आहोत. त्याला काय वाटते, तो कशावर विश्वास ठेवतो... हे महत्त्वाचे आहे."
दोन पोलिसांनी दरवाजा ठोठावला. बराच वेळ काहीच उत्तर आले नाही.
"तो घरी नाही," बाल्देली म्हणाला. "कॅमिलच्या माहितीनुसार, तो शेवटचा लूव्रच्या लायब्ररीमध्ये (Library) दिसला होता."
"दरवाजा तोडा," ज्युलियनने आदेश दिला.
एका पोलिसाने दरवाजावर धक्का मारला आणि जुना, मजबूत दरवाजा 'क्रॅक' आवाजासह उघडला.
आतमध्ये, एक आश्चर्यकारक दृश्य होते.
सिलासचे अपार्टमेंट हे त्याच्या कामाच्या ठिकाणाप्रमाणेच होते - एक लहान, खाजगी 'संग्रहालय' (Museum). भिंतींवर नेपोलियनच्या युद्धांची चित्रे होती, त्याच्या वेगवेगळ्या पोर्ट्रेट्स होत्या. बुकशेल्फ्ज (Bookshelves) नेपोलियनच्या जीवनावरील, त्याच्या लष्करी मोहिमांवरील आणि त्याच्या गूढ विचारांवरील दुर्मिळ पुस्तकांनी भरलेले होते. एका काचेच्या केसमध्ये (Glass case) नेपोलियनच्या काळातील तलवारीची प्रतिकृती आणि इतर लष्करी वस्तू ठेवल्या होत्या.
पण ज्युलियनचे लक्ष वेधून घेतले ते एका भिंतीवर लावलेल्या मोठ्या नकाशाने. हा फ्रान्सचा जुना नकाशा होता, ज्यावर काही विशिष्ट ठिकाणी लाल रंगाचे 'मार्क्स' (Marks) केले होते. आणि त्यापैकी एक मार्क एका पडक्या, जुन्या 'हंटिंग लॉज' (Hunting lodge) च्या ठिकाणावर होता, जो पॅरिसच्या पूर्वेला, एका घनदाट जंगलात होता.
"कॅमिल, या ठिकाणाची नोंद घे," ज्युलियनने आदेश दिला.
बाल्देलीने सिलासच्या डेस्कची तपासणी केली.
"इन्स्पेक्टर, हे बघा," बाल्देलीने एक नोटबुक ज्युलियनकडे दिले.
ती सिलासची वैयक्तिक डायरी होती. ज्युलियनने ती उघडली. त्यात सुंदर हस्ताक्षरात, फ्रेंच भाषेत काहीतरी लिहिले होते.
डायरीचा मजकूर (पान क्र. ४७): "२३ मे १८०४ रोजी माझ्या पूर्वजांनी नेपोलियन बोनापार्टला 'सम्राट' म्हणून पाहिले. ते फ्रेंच क्रांतीनंतरचे नवीन साम्राज्य होते. आता, २०२२ मध्ये, मी नेपोलियन तिसऱ्याच्या 'लॉस्ट सेरेमोनियल सेट'ला एकत्र आणले आहे. हे 'गरुडाचा वारसा' (L'Héritage de l'Aigle) साठी महत्त्वाचे आहे. जेव्हा नऊ वस्तू एकत्र येतील, तेव्हा 'तो विधी' (The Ritual) पूर्ण होईल. फ्रान्सला पुन्हा त्याचा 'सम्राट' मिळेल. 'गणराज्य' (Republic) हा एक अयशस्वी प्रयोग आहे. रक्त... रक्तच फ्रान्सला पुन्हा महान बनवेल."
ज्युलियनने डोळे मिटले. "तो वेडा नाही, बाल्देली. तो 'भक्त' आहे. आणि त्याला वाटते की तो फ्रान्सला 'महान' बनवत आहे."
"रक्त?" बाल्देलीने विचारले. "त्याने 'रक्त' का लिहिले?"
ज्युलियनला प्रोफेसर अॅन-मेरींनी सांगितलेले आठवले: 'खंजीर विधीसाठी वापरला जातो. रक्ताचा करार करण्यासाठी.'
"पुढे शोध सुरू ठेवा," ज्युलियनने आदेश दिला. "आम्हाला 'ब्लूप्रिंट्स' (Blueprints) किंवा 'प्लॅन्स' (Plans) हवे आहेत."
एका पोलिस अधिकाऱ्याला एका पुस्तकांच्या ढिगाऱ्यामागे एक लहान, गुप्त कपाट सापडले. त्यात लूव्रच्या अपोलो गॅलरीचे अनेक 'ब्लूप्रिंट्स' होते. पण हे ब्लूप्रिंट्स अधिकृत नव्हते. त्यात सुरक्षा कॅमेऱ्यांची 'डेड झोन्स' (Dead zones), लेझर ग्रिड्सच्या 'अंधाऱ्या जागा' (Blind spots) आणि अलार्म सिस्टीममधील 'लूपहोल्स' स्पष्टपणे चिन्हांकित (Marked) केली होती.
"हे पुरावे आहेत," बाल्देली म्हणाला. "त्यानेच चोरांना ही माहिती पुरवली."
"त्यानेच सिस्टीममध्ये बदल केले," ज्युलियनने पूर्ण केले. "त्यानेच 'चार मिनिटांचा लूप' तयार केला. तोच 'इन्सायडर' आहे."
पण ज्युलियनला अजूनही काहीतरी खटकत होते. हे सर्व ठीक होते. पण हे खूप 'सोपे' वाटत होते. एक 'मोहरा' म्हणून, सिलासने हे सर्व का केले? फक्त 'श्रद्धे'साठी?
त्याने डायरीचे दुसरे पान उघडले.
डायरीचा मजकूर (पान क्र. ८९): "आज 'त्यांनी' माझ्याशी संपर्क साधला. 'द कौन्सिल ऑफ द ईगल' (The Council of the Eagle). त्यांनी मला 'विधी'ची अंतिम वेळ सांगितली. चंद्राच्या गडद टप्प्यात, जुन्या लॉजमध्ये. ते मला 'माझा वारसा' (My legacy) देतील. मी लवकरच माझ्या पूर्वजांच्या योग्य ठिकाणी असेन. सम्राट सिलास."
ज्युलियनने डोळे मोठे केले. "कौन्सिल ऑफ द ईगल? म्हणजे, सिलासच्या वर कोणीतरी आहे. 'मास्टर्स' आहेत."
"लॉजमध्ये? कोणता लॉज?" बाल्देलीने विचारले.
ज्युलियनने भिंतीवरच्या नकाशाकडे पाहिले. लाल रंगाने चिन्हांकित केलेला तो पडका 'हंटिंग लॉज'.
"कॅमिल, आता त्या लॉजची माहिती काढ," ज्युलियनने आदेश दिला. "आणि मला सिलासचे शेवटचे फोन कॉल्स आणि ईमेल्स तपासायचे आहेत. 'कौन्सिल ऑफ द ईगल'शी त्याचा संपर्क कसा झाला?"

वेळ: त्याच दिवशी रात्री ९:००. ठिकाण: OCBC मुख्यालय, कंट्रोल रूम.

कॅमिलने सिलासच्या फोन आणि ईमेलचा डेटा ज्युलियनसमोर ठेवला.
"त्याने गेल्या काही महिन्यांत काही विशिष्ट, एनक्रिप्टेड (Encrypted) ईमेल आयडी (Email IDs) आणि 'बर्नर फोन' (Burner phone) नंबरवर संपर्क साधला आहे," कॅमिलने सांगितले. "हे सर्व नंबर आणि आयडी एकाच ठिकाणी नोंदणीकृत (Registered) आहेत: 'ले सोलितायर' (Le Solitaire) नावाच्या एका आउट-ऑफ-स्टेट (Out-of-state) शेल कंपनीच्या (Shell company) नावावर."
"'ले सोलितायर' म्हणजे 'एकांतवासी' (The Loner) किंवा 'एकाकी' (The Solitary One)," ज्युलियन कुजबुजला. "हा 'कल्ट' स्वतःला 'एकाकी' का म्हणेल?"
"आणि त्याचे बँक व्यवहार?" बाल्देलीने विचारले.
"विचित्र," कॅमिल म्हणाली. "गेल्या सहा महिन्यांत त्याच्या खात्यात नियमितपणे मोठी रक्कम जमा झाली आहे. अज्ञात स्त्रोतांकडून. पण ही रक्कम त्याने खर्च केली नाही. ती तशीच आहे."
ज्युलियनला प्रोफेसर अॅन-मेरींनी सांगितलेले आठवले: 'सिलास एक मोहरा आहे.'
"ती रक्कम त्याची 'फी' (Fee) आहे," ज्युलियन म्हणाला. "किंवा त्याला 'देण्यात आलेले' वचन आहे. पण त्याला पैसे नको होते. त्याला 'वारसा' हवा होता. 'सम्राट' बनायचे होते."
"इन्स्पेक्टर, मला त्या 'हंटिंग लॉज'बद्दल माहिती मिळाली आहे," कॅमिल म्हणाली. "तो 'शॅतो दे ला वोक्स' (Château de la Vaux) नावाचा एक जुना, पडका लॉज आहे. तो नेपोलियन तिसरा याच्या शिकारीसाठी वापरला जात असे. तो पॅरिसच्या पूर्वेला, 'फॉरेस्ट ऑफ फोंतेनब्लू' (Forest of Fontainebleau) च्या मध्यभागी आहे. आता तो एका खासगी संस्थेच्या ताब्यात आहे."
"खासगी संस्था?" ज्युलियनने विचारले. "तीच 'ले सोलितायर' तर नाही?"
कॅमिलने त्वरित तपासले. "हो, इन्स्पेक्टर! 'शॅतो दे ला वोक्स'ची मालकी 'ले सोलितायर' या कंपनीकडे आहे!"
ज्युलियनच्या चेहऱ्यावर एक गंभीर भाव उमटला. 'गरुडाचा वारसा' कल्ट, त्यांची शेल कंपनी 'ले सोलितायर', सिलास रेनर, नऊ वस्तू... आणि आता 'शॅतो दे ला वोक्स'. सर्व तुकडे जुळत होते.
"कॅमिल, 'शॅतो दे ला वोक्स'च्या सर्व उपग्रहीय प्रतिमा (Satellite images) मिळवा. त्याचे लेआउट, जवळपासचे रस्ते. आणि बाल्देली, 'रेड टीम' (Raid team) तयार करा. आपल्याला उद्या रात्री छापा टाकायचा आहे."
"उद्या रात्री? पण इन्स्पेक्टर, आपल्याला 'कौन्सिल ऑफ द ईगल'बद्दल अजून माहिती नाही..." बाल्देलीने संशय व्यक्त केला.
"त्यांनी 'विधी'ची अंतिम वेळ सांगितली आहे, बाल्देली," ज्युलियन म्हणाला. "चंद्राच्या गडद टप्प्यात. आज अमावस्येची रात्र (New Moon) आहे. आज रात्रीच 'तो विधी' (The Ritual) पूर्ण होईल."
ज्युलियनने त्याच्या डेस्कवर ठेवलेल्या नऊ वस्तूंच्या यादीकडे पाहिले. आणि त्याच्या मनात प्रोफेसर अॅन-मेरी यांचे शब्द घुमले: 'त्यांना थांबवा, इन्स्पेक्टर. गरुडाला पुन्हा झेप घेण्याआधीच त्याचे पंख छाटून टाका.'
ज्युलियनला माहित होते की, हे फक्त सिलास रेनरला पकडण्याबद्दल नव्हते. हे फ्रान्सला एका प्राचीन, भयानक कल्टच्या तावडीतून वाचवण्याबद्दल होते, ज्यांना भूतकाळातील 'साम्राज्य' वर्तमानात आणायचे होते.
पहिला संशयित सापडला होता. पण खरा धोका अजूनही अंधारात दडलेला होता.

प्रकरण ५/९ समाप्त

--- बाबुराव रामजी 

द अपोलो लेगसी (The Apollo Legacy) प्रकरण ४: 'नऊ' चा अर्थ

वेळ: दुपारी २:४५. ठिकाण: प्रोफेसर अॅन-मेरी डुव्हल यांचे अपार्टमेंट, लॅटिन क्वार्टर, पॅरिस.

इन्स्पेक्टर ज्युलियन मातेओने त्या जुन्या, ओकच्या (Oak) जड दरवाजाला ढकलले. तो उघडताना एक कर्कश, तक्रार केल्यासारखा 'क्रॅक' आवाज आला, जणू काही शतकानुशतके पाहिलेल्या पाहुण्यांचा त्याला कंटाळा आला होता. ज्युलियन एका अशा जगात पाऊल ठेवत होता, जे आधुनिक पॅरिसच्या गुळगुळीत, काचेच्या जगापासून पूर्णपणे वेगळे होते.
प्रोफेसर अॅन-मेरी डुव्हल यांचे अपार्टमेंट हे 'अपार्टमेंट' नव्हते; ते इतिहासाचे एक 'भांडार' (Repository) होते.
हवेत जुन्या कागदाचा, वाळलेल्या शाईचा, धुळीचा आणि 'रिचेल्यू' (Richelieu) नावाच्या एका भव्य, आळशी पर्शियन मांजराचा एक विचित्र, पण मनावर पकड घेणारा संमिश्र वास दरवळत होता. खोलीत नैसर्गिक प्रकाश कमी होता; तो खिडक्यांवर पसरलेल्या वेलींनी (Ivy) आणि जमिनीपासून छतापर्यंत रचलेल्या पुस्तकांच्या अजस्त्र ढिगाऱ्यांनी अडवला होता. ज्युलियनला चालण्यासाठी एक अरुंद 'गल्ली' शोधावी लागली, जी पुस्तकांच्या ढिगाऱ्यांमधून, जुन्या कलाकृतींमधून आणि विचित्र दिसणाऱ्या मुखवट्यांमधून (Masks) वाट काढत आत जात होती.
"आत या, इन्स्पेक्टर," एक खरखरीत, पण कमालीचा अधिकारवाणीचा आवाज खोलीच्या अंधाऱ्या कोपऱ्यातून आला.
प्रोफेसर अॅन-मेरी डुव्हल (Professor Anne-Marie Duval) एका मोठ्या, जुनाट, लाल मखमलीच्या विंग-चेअरमध्ये (Wing-chair) बसल्या होत्या. त्या ऐंशीच्या घरात होत्या, पण त्यांची मान ताठ होती. त्यांनी जाड भिंगाचा चष्मा लावला होता आणि अंगावर एक जांभळ्या रंगाची, विरलेली शाल पांघरली होती. त्यांचे केस चांदीसारखे पांढरे होते आणि त्यांनी ते एका घट्ट अंबाड्यात बांधले होते. पण त्यांच्या त्या चष्म्याच्या जाड भिंगांमागे, त्यांचे डोळे एखाद्या तरुणीप्रमाणे तेजस्वी, भेदक आणि कुतूहलाने भरलेले होते.
"माझ्या मांजराला त्रास देऊ नका," त्या म्हणाल्या, जेव्हा 'रिचेल्यू'ने ज्युलियनच्या पायाचा वास घेतला. "तो तुमच्यापेक्षा जास्त हुशार आहे."
"प्रोफेसर," ज्युलियनने अडखळत सुरुवात केली, त्याने आणलेली 'बॅगेट' (Baguette) आणि 'कॅमेम्बर्ट' (Camembert) चीजची पिशवी एका रिकाम्या दिसणाऱ्या स्टूलवर ठेवली.
"मी लाच घेत नाही, इन्स्पेक्टर," प्रोफेसर म्हणाल्या, पण त्यांच्या ओठांच्या कोपऱ्यात एक सूक्ष्म हास्य उमटले. "पण 'रिचेल्यू'ला चीज आवडेल. बसा... जर तुम्हाला जागा सापडली तर. पण त्या 'बाराव्या शतकातील' हस्तलिखितांवर बसू नका. ती नाजूक आहेत."
ज्युलियनने पुस्तकांच्या एका लहान ढिगावर, जो स्टूलसारखा वापरला जात होता, त्यावर कशीबशी जागा शोधली.
"तर," प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी सुरुवात केली. "OCBC चा प्रमुख, फ्रान्सचा 'कलेचा रक्षक', या म्हाताऱ्या, विसरल्या गेलेल्या इतिहासकाराच्या दारात का आला आहे? मी टीव्ही पाहत नाही, आणि वर्तमानपत्रे जाळून टाकण्याच्या लायकीची असतात. पण मला माहित आहे की पॅरिस जळत आहे. लूव्र (Louvre)... आमचा अभिमान... लुटला गेला आहे."
त्यांनी ज्युलियनकडे रोखून पाहिले. "आणि तुम्ही इथे आहात. म्हणजे, परिस्थिती तुमच्या 'हुशार' वरिष्ठांना वाटते त्यापेक्षा जास्त वाईट आहे."
ज्युलियनने क्षणभर विचार केला. या बाईंसमोर 'पोलीस-प्रोटोकॉल' (Police Protocol) चालणार नव्हता. त्याला थेट मुद्द्यावर यावे लागणार होते.
"प्रोफेसर," तो शांतपणे म्हणाला. "तुमच्या वेळेबद्दल धन्यवाद. मी इथे एका विशिष्ट कारणासाठी आलो आहे. मला लूव्रमध्ये काय घडले याबद्दल बोलायचे आहे."
"काय घडले?" प्रोफेसर हसल्या. "ते तर 'चार मिनिटांत' घडले! 'द फोर-मिनिट हाईस्ट'! किती नाट्यमय, नाही का? वर्तमानपत्रे वेडी झाली आहेत. ते याला 'शतकातील चोरी' म्हणत आहेत. मूर्ख!"
ज्युलियनने होकार दिला. "तुम्ही या 'चार मिनिटांच्या' सिद्धांतावर विश्वास ठेवता का?"
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी ज्युलियनकडे पहिल्यांदाच खऱ्या अर्थाने 'पाहिले'. जणू काही त्या एका विद्यार्थ्याची परीक्षा घेत होत्या. "मी? इन्स्पेक्टर, चार मिनिटांत तुम्ही 'एस्प्रेसो' (Espresso) पिऊ शकता, सिगारेट संपवू शकता. पण तुम्ही अपोलो गॅलरी लुटू शकत नाही. ती अशक्य गोष्ट आहे."
"माझेही तेच मत आहे," ज्युलियन म्हणाला. "मला वाटते की तो एक 'देखावा' (Stunt) आहे. एक 'परफॉर्मन्स' (Performance). जगाचे लक्ष वेधून घेण्यासाठी."
"हुशार," प्रोफेसर किंचित हसल्या. "तुम्ही तुमच्या वरिष्ठांसारखे मूर्ख नाही आहात. पुढे बोला."
"आणि 'तुटलेला मुकूट'?" ज्युलियनने विचारले. "जो नदीकिनारी सापडला. बातमी आहे की तो पळताना 'पडला'."
"पडला?" प्रोफेसर अॅन-मेरी यांचा आवाज उपरोधाने भरला होता. "सम्राज्ञी युजीनचा (Empress Eugénie) मुकूट! अब्जावधी डॉलर्सची वस्तू... आणि ती 'पडली'? इन्स्पेक्टर, तुम्ही कधी एखाद्या अब्जाधीशाला पाहिले आहे का जो आपली 'बेंटली' (Bentley) कार चुकून नदीत 'पाडतो'? नाही. हा अपघात नाही."
"तर मग काय आहे?"
"ती 'फाशी' (Execution) आहे," ज्युलियन म्हणाला. "ती एक 'घोषणा' (Declaration) आहे," प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी त्याला दुरुस्त केले. "एक संदेश. 'तुमचे वैभव, तुमचे साम्राज्य, तुमचा अभिमान... आम्ही तो तोडला आहे. तो आता मातीमोल आहे.' हा राग आहे, इन्स्पेक्टर. हा लोभ नाही, हा शुद्ध, थंड राग आहे."
खोलीत काही क्षण शांतता पसरली. फक्त जुन्या घड्याळाची 'टिक-टिक' आणि 'रिचेल्यू'च्या गुरगुरण्याचा आवाज येत होता.
"तुम्ही... तुम्ही खरंच हुशार आहात, इन्स्पेक्टर मातेओ," प्रोफेसर म्हणाल्या, आता त्यांच्या आवाजात कुतूहल होते. "मग तुम्हाला माझी मदत का हवी आहे? जर तुम्हाला हे सर्व माहित आहे, तर तुम्ही तुमच्या 'इन्सायडर' (Insider) ला का पकडत नाही? मला खात्री आहे तोच असणार."
"इन्सायडर?" ज्युलियनला धक्का बसला. "तुम्हाला माहित आहे?"
"अर्थात," प्रोफेसर हसल्या. "तो मूर्ख, तरुण डॉ. सिलास रेनर (Dr. Silas Renner)! तोच असणार. तो स्वतःला नेपोलियनचा (Napoleon) 'पुनर्जन्म' मानतो. गेल्या तीन वर्षांपासून तो अपोलो गॅलरीत काम करतोय. नेपोलियनच्या इतिहासावर वेड्यासारखे प्रेम. त्याला वाटते की आधुनिक फ्रान्सने (Republic) नेपोलियनच्या 'साम्राज्या'चा (Empire) अपमान केला आहे. तोच तुमचा 'इन्सायडर' आहे. त्याला पकडा आणि केस संपवा."
ज्युलियनने मान हलवली. "प्रोफेसर, सिलास रेनर हा माझा मुख्य संशयित आहे. आणि आम्ही त्याच्यावर पाळत ठेवली आहे. पण मला वाटते... जसे तुम्ही म्हणालात... तो एक 'मोहरा' (Pawn) आहे. तो एक 'भक्त' (Acolyte) आहे, 'देव' (God) नाही."
"मला 'का' (Why) हे जाणून घ्यायचे आहे," ज्युलियन म्हणाला. "मला पैशात रस नाही. मला त्या 'संदेशा'त' रस आहे."
त्याने आपल्या ब्रीफकेसमधून एक कागद काढला. त्यावर त्या नऊ चोरलेल्या वस्तूंची 'गोपनीय' यादी होती.
"ही त्या नऊ वस्तूंची यादी आहे," ज्युलियनने ती यादी प्रोफेसर अॅन-मेरी यांच्या हातात दिली. "मुकूट... कंठहार... हे समजण्यासारखे आहे. पण इतर वस्तू... एक पॉकेट वॉच, एक 'स्नफ बॉक्स' (Snuff box), एक खंजीर... ही यादी विचित्र आहे."
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी चष्मा नाकावर सरकवला. त्यांनी यादी वाचायला सुरुवात केली.
त्यांचे ओठ हलत होते, जणू काही त्या प्रत्येक वस्तूचे नाव आठवत होत्या. १. सम्राज्ञी युजीनचा रत्नजDkत मुकूट... (त्यांनी मान हलवली, जणू 'अपेक्षित' होते) २. सम्राज्ञी युजीनचे 'व्हिक्टरी' हिऱ्यांचे कंठहार... ३. नेपोलियन तिसरा याचा 'सिल्व्हर ईगल' जडवलेला राजदंड...
त्या शांतपणे वाचत होत्या. पण जेव्हा त्यांची नजर यादीत खाली गेली... आयटम क्रमांक ५, ६, ८ आणि ९ वर... तेव्हा ज्युलियनने 'तो' बदल पाहिला.
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांच्या चेहऱ्याचा रंग बदलला. जो आत्मविश्वास आणि उपरोध त्यांच्या चेहऱ्यावर होता, तो एका क्षणात नाहीसा झाला. त्यांच्या हातातील यादीचा कागद... थरथरू लागला.
"प्रोफेसर? तुम्ही ठीक आहात?"
अॅन-मेरी यांनी ज्युलियनकडे पाहिले. त्यांच्या डोळ्यात आता कुतूहल नव्हते. त्यांच्या डोळ्यात शुद्ध, भेदरलेली 'भीती' (Fear) होती.
"देवा," त्या इतक्या हळू कुजबुजल्या की ज्युलियनला ऐकूही आले नाही. "त्यांना... त्यांना हे माहित होते. त्यांना हे माहित होते की या नऊ वस्तू 'एकत्र' होत्या."
"एकत्र? याचा अर्थ काय?" ज्युलियनने पुढे झुकत विचारले.
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी थरथरत्या हाताने टेबलवरील पाण्याचा ग्लास उचलण्याचा अयशस्वी प्रयत्न केला. ज्युलियनने पटकन उठून त्यांना ग्लास दिला.
त्यांनी पाण्याचा एक मोठा घोट घेतला.
"इन्स्पेक्टर," त्या गंभीर, कापऱ्या आवाजात म्हणाल्या, "तुम्ही आताच माझ्या घरातून निघून जा. हा तपास बंद करा. हे प्रकरण तुमच्या... किंवा फ्रान्सच्या... आवाक्याबाहेरचे आहे."
"मी नाही जाऊ शकत, प्रोफेसर," ज्युलियन ठामपणे म्हणाला. "मला सांगा. 'नऊ' चा अर्थ काय आहे?"
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी बराच वेळ त्याच्याकडे पाहिले. जणू काही त्या त्याचे मन वाचण्याचा प्रयत्न करत होत्या.
"तुम्ही हट्टी आहात," त्या शेवटी म्हणाल्या. "ठीक आहे. पण लक्षात ठेवा, काही दरवाजे उघडल्यानंतर बंद करता येत नाहीत."
त्यांनी आपल्या विंग-चेअरमधून उठण्याचा प्रयत्न केला. त्या थरथरत होत्या. ज्युलियनने त्यांना हात दिला. त्या हळूच उठल्या आणि पुस्तकांच्या एका विशिष्ट ढिगाऱ्याकडे गेल्या.
"इतिहास... जो आपण शाळांमध्ये शिकतो," त्या बोलू लागल्या, एका विशिष्ट, काळ्या चामड्याच्या, कुलूप लावलेल्या पुस्तकाच्या शोधात, "तो फक्त सोयीस्कर 'सत्यां'ची' (Convenient truths) एक यादी असते. आपण नेपोलियन तिसरा (Napoleon III) याला कसे ओळखतो? एक अयशस्वी सम्राट. त्याच्या 'महान' काकाची (नेपोलियन बोनापार्ट) एक विदूषकी नक्कल. ज्याने पॅरिसचे 'आधुनिकीकरण' केले आणि 'फ्रँको-प्रुशियन' (Franco-Prussian) युद्धात शरणागती पत्करली."
"बरोबर?" ज्युलियन म्हणाला.
"चूक!" प्रोफेसर ओरडल्या. त्यांनी ते काळे पुस्तक शोधून काढले. त्यावर कोणतेही नाव नव्हते, फक्त सोन्यात कोरलेले एक 'गरुडाचे' (Eagle) चिन्ह होते. "ही 'सार्वजनिक' (Public) प्रतिमा आहे. पण खरा नेपोलियन तिसरा... तो एक 'गूढवादी' (Mystic) होता."
त्यांनी ते पुस्तक एका टेबलवर उघडले. त्यातील पाने जुनी, पिवळी पडली होती.
"तो त्याच्या तरुणपणात 'कार्बोनारी' (Carbonari) सारख्या गुप्त सोसायट्यांचा (Secret societies) सदस्य होता. त्याचा 'भाग्या'वर (Destiny) अतोनात विश्वास होता. त्याला वाटत होते की त्याच्या काकाचे 'साम्राज्य' (Empire) फक्त राजकीय किंवा लष्करी नव्हते; ते 'दैवी' (Divine) होते. आणि त्याला ते 'दैवी' भाग्य परत मिळवायचे होते."
"तो वेडा होता का?" ज्युलियनने विचारले.
"तो 'श्रद्धाळू' (Believer) होता, इन्स्पेक्टर," अॅन-मेरी यांनी त्याला टोकले. "आणि श्रद्धाळू माणसे वेड्या माणसांपेक्षा जास्त धोकादायक असतात."
त्यांनी त्या यादीवर बोट ठेवले.
"तुम्ही याला 'नऊ वस्तू' म्हणत आहात," त्या म्हणाल्या. "मी याला... 'नेपोलियनचा लॉस्ट सेरेमोनियल सेट' (Napoleon's Lost Ceremonial Set) म्हणते."
"सेरेमोनियल सेट?"
"हो," प्रोफेसर म्हणाल्या, त्यांची भीती आता एका विचित्र उत्साहात बदलली होती. "या वस्तू कधीही 'एकत्र' प्रदर्शित केल्या गेल्या नाहीत. हा लूव्रचा सर्वात मोठा 'प्रोटोकॉल' (Protocol) होता. मी जेव्हा क्युरेटर होते, तेव्हा मी स्वतः हे सुनिश्चित केले होते. या वस्तू वेगवेगळ्या गॅलरीमध्ये, वेगवेगळ्या मजल्यांवर ठेवल्या होत्या."
"पण सिलास रेनरने... त्या मूर्ख मुलाने... गेल्या दोन वर्षांत 'पुनर्रचना' आणि 'कॅटलॉगिंग'च्या (Cataloguing) नावाखाली, त्या सर्व नऊ वस्तू हळूहळू अपोलो गॅलरीमध्ये आणल्या. त्याने त्या एकाच डिस्प्ले-केसमध्ये ठेवल्या! मला तेव्हाच संशय आला होता..."
"प्रोफेसर, या वस्तूंचा अर्थ काय आहे?" ज्युलियनने मुख्य प्रश्न विचारला.
अॅन-मेरी यांनी त्या पुस्तकातील एक पान उघडले. त्यावर हाताने काढलेले एक चित्र होते - त्यात नऊ वस्तू एका विशिष्ट 'पॅटर्न'मध्ये (Pattern) मांडल्या होत्या.
"या नऊ वस्तू," त्या बोलू लागल्या, "या नेपोलियन तिसरा याच्या वैयक्तिक 'विधी' (Ritual) साठी वापरल्या जात होत्या."
"विधी?" ज्युलियनच्या कपाळावर आठ्या पडल्या. "तुम्ही 'जादू-टोणा' (Magic) बद्दल बोलत आहात का?"
"मी 'श्रद्धे'बद्दल (Belief) बोलत आहे, इन्स्पेक्टर!" प्रोफेसर पुन्हा चिडल्या. "तुम्ही तर्कशास्त्राचे (Logic) कैदी आहात. पण जग तर्कशास्त्रावर चालत नाही; ते 'श्रद्धे'वर चालते. आणि नेपोलियन तिसरा याची श्रद्धा होती की या नऊ वस्तू एकत्र आणल्यास, त्या... 'साम्राज्याचे भाग्य' (Fortune of the Empire)... नियंत्रित करू शकतात. त्या फ्रान्सचे 'गमावलेले' वैभव परत आणू शकतात."
त्यांनी यादीतील प्रत्येक वस्तूवर बोट ठेवायला सुरुवात केली.
"मुकूट आणि कंठहार:" त्या म्हणाल्या, "हे 'सार्वजनिक' प्रतीक आहेत. हे 'वैभव' (Wealth) आणि 'शक्ती' (Power) दर्शवतात. पण हे फक्त 'विधी'साठी लागणारे 'इंधन' (Fuel) आहेत. म्हणूनच... चोरांनी मुकुटाचा 'बळी' (Sacrifice) दिला. त्यांनी 'राणी'ला (The Queen - Eugénie's crown) मारले... 'राजा'च्या (Napoleon's) वस्तू मिळवण्यासाठी. तो एक 'रक्तबळी' होता, इन्स्पेक्टर... एक प्रतिकात्मक बळी. त्यांनी जगाला दाखवून दिले की ते वैभवाची पर्वा करत नाहीत; ते 'उद्देशा'ची (Purpose) पर्वा करतात."
ज्युलियनच्या पाठीच्या कण्यातून एक थंड शिरशिरी गेली. 'तुटलेला मुकूट' हा 'संदेश' होता... एक 'बळी'.
"राजदंड (Scepter):" त्या पुढे म्हणाल्या, "हे 'अधिकार' (Authority) आहे. राज्य करण्याचा अधिकार. सोपे आहे."
"पण मग... या?" त्यांनी यादीतील गूढ वस्तूंवर बोट ठेवले.
"आयटम ५: 'ऑर्डर ऑफ सेंट मायकेल'चा खंजीर (Dagger):" ज्युलियन म्हणाला, "तो फक्त एक जुना खंजीर आहे." "मूर्ख!" अॅन-मेरी म्हणाल्या. "तो 'सेंट मायकेल'चा नाही. ती 'अधिकृत' नोंद आहे. पण तो खंजीर... तो एका रोमन (Roman) 'पायलम' (Pilum - भाला) च्या तुकड्यापासून बनवला आहे, जो ज्युलियस सीझरच्या (Julius Caesar) सैन्याने वापरला होता. नेपोलियन (पहिला) तो इजिप्तमधून घेऊन आला होता. हा 'विजय' (Conquest) आहे. हा 'विधी' सुरू करण्यासाठी वापरला जातो. रक्ताचा करार (Blood oath) करण्यासाठी."
"आयटम ८: 'लॉस्ट लिजन' (Lost Legion) चे काळ्या धातूचे पदक (Medal):" "हे काय आहे?" ज्युलियनने विचारले. "आमच्या डेटाबेसमध्ये काहीच नाही." "कारण तो 'डेटाबेस'मध्ये नाही," प्रोफेसर म्हणाल्या, त्यांच्या आवाजात एक प्रकारचा अभिमान होता. "हे पदक... हे एका 'उल्के'च्या (Meteorite) तुकड्यापासून बनवले आहे. जी उल्का १८५१ मध्ये, नेपोलियन तिसरा याच्या 'सत्तेच्या बंडखोरी' (Coup d'état) च्या दिवशीच फ्रान्सवर पडली होती. त्याने याला 'स्वर्गातून आलेला संदेश' (Sign from Heaven) मानले. हे 'दैवी मान्यता' (Divine Approval) आहे. हे पदक ज्याच्याकडे असेल, त्याला 'दैवी' संरक्षण मिळते, अशी त्याची श्रद्धा होती."
"आणि सर्वात महत्त्वाचे... आयटम ९: चर्मपत्राचा तुकडा (Parchment) आणि 'स्नफ बॉक्स' (Snuff box):" "मी वाचले आहे की 'स्नफ बॉक्स'मध्ये त्याच्या केसांचा तुकडा होता..." ज्युलियन म्हणाला. "अफवा!" प्रोफेसर म्हणाल्या. "त्या 'स्नफ बॉक्स'मध्ये केस नव्हते... त्यात 'माती' (Soil) होती. 'वॉटरलू'च्या (Waterloo) रणांगणातील माती. जिथे त्याच्या काकाचा पराभव झाला होता. आणि तो 'चर्मपत्राचा तुकडा'? ती 'प्रतिज्ञा' (Vow) आहे. 'तिसऱ्या साम्राज्याची प्रतिज्ञा'. ती एक 'अंतिम प्रार्थना' (Incantation) आहे."
त्यांनी ते जुने, काळे पुस्तक ज्युलियनसमोर धरले.
"हे बघा, इन्स्पेक्टर," त्या म्हणाल्या. "मुकूट आणि कंठहार (इंधन), राजदंड (अधिकार), खंजीर (कृती), पदक (दैवी संरक्षण), आणि प्रतिज्ञा (वचन)... या नऊ वस्तू एकत्र आणून, 'वॉटरलू'च्या मातीवर 'रक्ताचा करार' करून, 'दैवी' मदतीने, 'तिसऱ्या साम्राज्याची' पुन्हा स्थापना करण्याचा हा 'विधी' आहे."
ज्युलियन मातेओ, जो एक तर्कशुद्ध, पुरावा-आधारित (Evidence-based) पोलिस अधिकारी होता, तो या सर्व 'गूढ' माहितीच्या भाराखाली दबून गेला.
"प्रोफेसर... तुम्ही... तुम्ही हे गांभीर्याने सांगत आहात का?" तो अडखळत म्हणाला. "तुम्ही म्हणताय... ही चोरी पैशासाठी नव्हती. ही 'राजकारणासाठी' नव्हती. ही... ही एका 'जादू-टोण्याच्या' (Sorcery) विधीसाठी होती?"
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी त्याच्या खांद्यावर हात ठेवला. त्यांचा हात हाडांचा सापळा वाटत होता, पण त्यांची पकड मजबूत होती.
"इन्स्पेक्टर," त्या शांत, पण गंभीर आवाजात म्हणाल्या. "'जादू' (Magic) हा लहान मुलांचा शब्द आहे. मी 'श्रद्धे'बद्दल (Belief) बोलत आहे. आणि 'श्रद्धा' ही जगातील सर्वात शक्तिशाली शक्ती आहे. ती साम्राज्ये उभी करू शकते, आणि तीच साम्राज्ये जाळून टाकू शकते."
"जर 'ते' (They)..." त्यांनी 'ते' शब्दावर जोर दिला, "...जर 'ते' यावर विश्वास ठेवत असतील, तर 'ते' तशी 'कृती' (Act) करतील. आणि त्यांच्या 'कृती'चे परिणाम... ते 'खरे' (Real) असतील. ते विध्वंसक असतील."
"कोण आहेत 'ते'?" ज्युलियनने विचारले.
"तुम्हाला काय वाटते, सिलास रेनर हा एकटा हे सर्व करत आहे? नाही. तो एक 'मोहरा' आहे," प्रोफेसर म्हणाल्या. "तो एका मोठ्या, जुन्या, आणि अतिशय श्रीमंत गटाचा (Group) भाग आहे. एक 'निओ-बोनापार्टिस्ट' (Neo-Bonapartist) कल्ट. ते स्वतःला 'L'Héritage de l'Aigle' (The Eagle's Heritage - गरुडाचा वारसा) म्हणतात."
"ते शतकानुशतके शांत होते," त्या कुजबुजल्या, जणू काही भिंतींना कान असावेत. "पण आता... त्यांनी 'सिलास'ला 'सक्रिय' (Activated) केले आहे. त्यांनी त्याला नऊ वस्तू एकत्र आणायला लावल्या. आणि आता... त्यांनी त्या चोरल्या आहेत."
तपासाची दिशा आता पूर्णपणे बदलली होती. हा गुन्हा 'OCBC' च्या कार्यक्षेत्राच्या पलीकडचा होता. हा गुन्हा तर्कशास्त्राच्या पलीकडचा होता.
"ते काय करतील?" ज्युलियनने विचारले. "हा 'विधी' ते कुठे करतील?"
"त्यांना एक 'ठिकाण' (Place) लागेल," प्रोफेसर म्हणाल्या. "एक 'शक्ती-स्थळ' (Place of Power). एक असे ठिकाण, जे नेपोलियनच्या 'वारशा'शी जोडलेले आहे. जिथे 'पहिली' आणि 'तिसरी' वेळ एकत्र मिळते. आणि त्यांना एक 'वेळ' (Time) लागेल... एक 'प्रतिकात्मक' वेळ."
ज्युलियन मातेओ उभा राहिला. त्याच्या डोक्यात आता गोंधळ नव्हता; एक नवीन, भयानक स्पष्टता (Clarity) आली होती.
तो फक्त चोरांचा तपास करत नव्हता. तो फक्त 'इन्सायडर'चा शोध घेत नव्हता. तो अशा 'वेड्यां'चा (Fanatics) तपास करत होता, जे इतिहासाच्या अंधाऱ्या कोपऱ्यातून, वर्तमानात एक भयानक 'वादळ' आणण्याच्या तयारीत होते.
"धन्यवाद, प्रोफेसर," तो म्हणाला. "तुम्ही... तुम्ही माझा तपास वाचवला नाही... तुम्ही कदाचित फ्रान्सला वाचवले आहे."
"अजून नाही," प्रोफेसर अॅन-मेरी म्हणाल्या, त्या पुन्हा आपल्या खुर्चीत बसल्या. "त्यांना थांबवा, इन्स्पेक्टर. सिलास रेनरला शोधा... आणि त्याच्या 'मालकां'ना (Masters) शोधा. गरुडाला पुन्हा झेप घेण्याआधीच त्याचे पंख छाटून टाका."
ज्युलियनने मान हलवली. तो त्या अरुंद गल्लीतून, पुस्तकांच्या ढिगाऱ्यांमधून, इतिहासाच्या त्या जड वासातून बाहेर पडला आणि आधुनिक पॅरिसच्या गोंगाटात परत आला. पण आता त्याच्यासाठी काहीही 'आधुनिक' राहिले नव्हते.

(प्रकरण ४/९ समाप्त)

--- बाबुराव रामजी 

द अपोलो लेगसी (The Apollo Legacy) प्रकरण ३: तपासाची दिशा

वेळ: दुसऱ्या दिवशी सकाळी ९:००. ठिकाण: OCBC (सांस्कृतिक वस्तू तस्करीविरोधी पथक) मुख्यालय, पॅरिस.
चोरीच्या घटनेला आता तीस तास उलटून गेले होते. पॅरिस, किंबहुना संपूर्ण जग, 'द फोर-मिनिट हाईस्ट' (The Four-Minute Heist) च्या बातमीने ढवळून निघाले होते. लूव्र संग्रहालयाच्या अभेद्य भिंतींना पडलेले भगदाड, हा फ्रान्सच्या राष्ट्रीय अस्मितेवर झालेला हल्ला मानला जात होता.
OCBC च्या मुख्यालयातील कॉन्फरन्स रूम, ज्याला ज्युलियन मातेओ 'द वॉर रूम' (The War Room) म्हणत असे, ती आता या प्रकरणाचे केंद्र बनली होती. खोलीत ताणलेल्या सिगारेटचा, शिळ्या कॉफीचा आणि उM**म**त 'ब्रेकथ्रू'च्या (Breakthrough) आशेचा संमिश्र वास येत होता.
एका मोठ्या डिजिटल व्हाईटबोर्डवर 'प्रकरण: अपोलो' असे नाव झळकत होते. त्याच्या खाली तीन मुख्य प्रश्न होते:
१. चार मिनिटे? (एक अशक्य वेग) २. तुटलेला मुकूट (एक विचित्र संदेश) ३. नऊ वस्तू (एक गूढ यादी)
इन्स्पेक्टर ज्युलियन मातेओ खोलीच्या एका कोपऱ्यात शांतपणे उभा होता. त्याच्या हातात कॉफीचा मग होता, पण तो त्यातील कॉफी पीत नव्हता. तो फक्त व्हाईटबोर्डकडे, त्या तीन प्रश्नांकडे, टक लावून पाहत होता. त्याचा चेहरा निर्विकार होता, पण त्याचे डोळे एखाद्या शिकारी पक्ष्याप्रमाणे तीक्ष्ण होते. तो फक्त एक पोलिस अधिकारी नव्हता; तो कलेचा, इतिहासाचा आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, मानवी स्वभावातील 'पॅटर्न्स'चा (Patterns) अभ्यासक होता.
"ठीक आहे, टीम. आतापर्यंत आपल्या हातात काय आहे?" ज्युलियनने अखेर शांतता भंग केली. त्याचा आवाज खोलीतील तणावाच्या मानाने आश्चर्यकारक रीत्या शांत होता.
त्याचा तरुण आणि उत्साही डेप्युटी, सार्जंट बाल्देली (Sergeant Baldelli), उभा राहिला. बाल्देली हा 'बाय-द-बुक' (by-the-book) अधिकारी होता.
"इन्स्पेक्टर, परिस्थिती गंभीर आहे," बाल्देलीने सुरुवात केली. "फॉरेन्सिक टीमने (Forensic team) संपूर्ण अपोलो गॅलरी, सर्व्हिस कॉरिडॉर आणि सीन नदीचा तो किनारा अक्षरशः 'चाळून' काढला आहे. परिणाम? शून्य."
त्याने टॅबलेटवर स्लाईड्स बदलल्या.
"एकही फिंगरप्रिंट नाही. एकही DNA सॅम्पल नाही. एकही केसाचा तुकडा नाही. त्यांनी वापरलेला प्रत्येक सूट 'क्लीन-सूट' (Clean-suit) होता. त्यांनी कोणतीही चूक केलेली नाही. जणू काही... ती माणसे नव्हतीच."
खोलीत एक निराश शांतता पसरली.
"आणि 'चार मिनिटांचा' काय खेळ आहे?" ज्युलियनने विचारले, त्याचे डोळे अजूनही बोर्डवर होते.
आता 'कॅमिल' (Camille), OCBC ची टेक-विझार्ड (Tech-wizard), पुढे आली. तिचे केस गुलाबी होते आणि तिच्या डोळ्यांखाली झोपेअभावी काळी वर्तुळे होती.
"तो 'लूप' (Loop) होता, इन्स्पेक्टर," कॅमिलने तांत्रिक तपशील स्क्रीनवर आणत म्हटले. "जगातील सर्वात अत्याधुनिक लूप. हा साधा 'कट-पेस्ट' जॉब नव्हता. चोरांनी कंट्रोल रूमच्या सिस्टीममध्ये 'मॅन-इन-द-मिडल' (Man-in-the-Middle) हल्ला केला होता. त्यांनी आदल्या रात्रीचे, त्याच वेळेचे, रिकाम्या कॉरिडॉरचे फुटेज रेकॉर्ड केले होते. आणि चोरीच्या वेळी, त्यांनी 'लाईव्ह फीड' (Live feed) बंद करून, हे रेकॉर्ड केलेले फुटेज कंट्रोल रूमच्या मॉनिटरवर 'स्ट्रीम' (Stream) केले."
"हे किती वेळ चालले?" ज्युलियनने विचारले.
"अचूक... चार मिनिटे आणि सहा सेकंद," कॅमिलने उत्तर दिले. "ज्या क्षणी चोर मालवाहू लिफ्टमध्ये परत शिरले, त्याच क्षणी लूप संपला आणि लाईव्ह फीड सुरू झाले. सुरक्षा रक्षकांना (अरमांड डुबोईस) तो एक सेकंदाचा 'ग्लिच' (Glitch) वाटला. पण तो ग्लिच नव्हता... ती 'शिफ्ट' (Shift) होती."
"चार मिनिटे," बाल्देलीने पुन्हा म्हटले. "हे सर्व पूर्वनियोजित होते. त्यांना प्रत्येक सेकंदाचा हिशोब माहित होता. हे काम 'इन्सायडर' (Insider) शिवाय अशक्य आहे."
"बरोबर," ज्युलियन म्हणाला. "पण माझा प्रश्न वेगळा आहे. त्यांनी 'चार मिनिटांचाच' लूप का लावला? जर ते सिस्टीम हॅक करू शकत होते, तर ते आठ मिनिटांचा, किंवा पंधरा मिनिटांचा लूपही लावू शकले असते. त्यांनी आरामात काम केले असते."
खोलीत सगळे विचारात पडले.
ज्युलियन बोर्डजवळ गेला आणि त्याने 'चार मिनिटे?' या शब्दाभोवती एक लाल वर्तुळ काढले.
"कारण," ज्युलियन स्वतःशीच बोलल्याप्रमाणे म्हणाला, "त्यांना 'चार मिनिटे' हीच 'हेडलाईन' (Headline) हवी होती. त्यांना जगाला दाखवून द्यायचे होते की ते किती वेगवान, किती अशक्य आहेत. ही चोरी पैशांपेक्षा जास्त 'प्रसिद्धी'साठी (Notoriety) केली आहे. हा एक 'परफॉर्मन्स' (Performance) होता. 'चार मिनिटे' हा त्या नाटकाचा पहिला अंक आहे."
त्याने दुसरा प्रश्न निवडला. "आणि 'तुटलेला मुकूट'? फॉरेन्सिक लॅबमधून काय बातमी आहे?"

वेळ: सकाळी १०:३०. ठिकाण: पॅरिस पोलिस फॉरेन्सिक्स लॅब (Paris Police Forensics Lab)

लॅबचा स्टराईल (Sterile), केमिकलचा वास ज्युलियनला कधीच आवडला नाही. पण डॉ. एलियास व्होंट (Dr. Elias Vonte), लॅबचा मुख्य, हा त्याच्या क्षेत्रातील 'लिओनार्डो दा विंची' मानला जात होता.
डॉ. एलियास, एका मोठ्या राखाडी केसांच्या माणसाने, ज्युलियनला एका स्वच्छ, स्टीलच्या टेबलजवळ आणले. टेबलवर, एका काचेच्या आवरणाखाली, सम्राज्ञी युजीनच्या मुकुटाचे तुकडे ठेवले होते. ते एका भव्य शोकांतिकेसारखे दिसत होते.
"तो 'पडला' नाही," डॉ. एलियासने ज्युलियनच्या प्रश्नाची वाट न पाहताच सुरुवात केली.
"तुम्हाला खात्री आहे?" ज्युलियनने पाहिले.
"इन्स्पेक्टर, मी माझ्या आयुष्यातील चाळीस वर्षे वस्तू 'कशा' तुटतात याचा अभ्यास करत आहे," एलियासने एक लहान लेझर पॉईंटर उचलला. "जर हा मुकूट पळताना पडला असता, तर 'इम्पॅक्ट' (Impact) एकाच दिशेने, एकाच बिंदूवर झाला असता. हिरे 'नॉक आउट' (Knock out) झाले असते. सोने वाकले असते."
त्याने लेझर पॉईंटर एका सोन्याच्या तुटलेल्या भागावर टाकला.
"हे बघा," तो म्हणाला. "हा 'कट' (Cut) आहे. अतिशय सूक्ष्म, पण अचूक. हा 'ज्वेलर्स सॉ' (Jeweler's saw) किंवा हाय-प्रेशर वॉटर जेटचा (High-pressure water jet) कट आहे. आणि हा दुसरा... हा 'क्रश' (Crush) आहे. जणू काही कोणीतरी तो मुद्दाम 'व्हाईस' (Vice) मध्ये दाबून तोडला."
त्याने दुसरा तुकडा दाखवला, जिथे एक मोठा पाचू (Emerald) होता.
"आणि हा पाचू," एलियास म्हणाला. "हा 'पडला' नाही. हा 'उकरून' (Pried out) काढला आहे. अत्यंत ताकदीने, पण कुशलतेने. जणू काही त्यांना तो दगड नकोच होता, त्यांना फक्त ते 'घर' (Setting) तोडायचे होते."
ज्युलियनने डोळे बारीक केले. "म्हणजे... त्यांनी तो मुद्दाम तोडला. नदीकिनारी, घाईघाईत नाही... तर आरामात, एखाद्या वर्कशॉपमध्ये."
"अगदी बरोबर," एलियासने दुजोरा दिला. "हा 'पडल्याचा' अपघात नाही. ही 'फाशी' (Execution) आहे. त्यांनी मुकुटाची किंमत शून्य केली. त्यांनी त्याचा अपमान केला. आणि मग तो नदीकिनारी फेकून दिला... जेणेकरून तो आपल्याला 'सापडावा'."
ज्युलियनच्या डोक्यात विचारचक्र सुरू झाले. "ते जगाला काय सांगू पाहत आहेत?"
"तेच," एलियास म्हणाला. "की फ्रान्सचे वैभव, आमची 'सम्राज्ञी'... ती आता 'तुटलेली' आहे. हा राग आहे, ज्युलियन. हा निव्वळ लोभ नाही, हा शुद्ध, थंड राग आहे."
ज्युलियनने बोर्डवरचा दुसरा प्रश्न आठवला. 'एक विचित्र संदेश'.
"धन्यवाद, डॉक्टर," ज्युलियन म्हणाला. "तुमच्यामुळे हे स्पष्ट झाले आहे. हा दरोडा नाही, हा 'जाहीरनामा' (Manifesto) आहे."

वेळ: दुपारी १:००. ठिकाण: OCBC मुख्यालय, ज्युलियनचे ऑफिस.
ज्युलियनचे ऑफिस हे 'वॉर रूम'च्या अगदी उलट होते. ते शांत होते. भिंतींवर जुन्या, चोरीतून परत मिळवलेल्या 'रेनेसाँ' (Renaissance) काळातील पेंटिंग्जच्या प्रतिकृती होत्या. त्याच्या डेस्कवर कागदांचा ढिग नव्हता, तर फक्त एक लॅपटॉप, एक नोंदवही आणि तिसरा प्रश्न दर्शवणारा एक कागद होता: "नऊ वस्तू."
त्याने कॉफीचा एक घोट घेतला. अखेर.
त्याने लूव्रच्या इन्व्हेन्टरी मॅनेजरकडून (Inventory manager) त्या नऊ वस्तूंची 'गोपनीय' यादी मागवली होती. सार्वजनिक यादीत फक्त 'दागिने' आणि 'मौल्यवान वस्तू' असा उल्लेख होता. पण ज्युलियनला 'अंतर्गत' यादी हवी होती.
तो यादी वाचू लागला.
१. सम्राज्ञी युजीनचा रत्नजडित मुकूट (आता तुटलेला). २. नेपोलियन तिसरा याचा 'सिल्व्हर ईगल' जडवलेला राजदंड (Ceremonial Scepter). ३. सम्राज्ञी युजीनचे 'व्हिक्टरी' हिऱ्यांचे कंठहार (Victory Diamond Necklace). ४. नेपोलियन तिसरा याचे वैयक्तिक सोन्याचे पॉकेट वॉच (ज्यावर 'N-III' कोरले होते). ५. 'ऑर्डर ऑफ सेंट मायकेल'चा एक अज्ञात, काळ्या धातूचा खंजीर (Dagger... पण यादीत 'अज्ञात' का?). ६. नेपोलियन तिसरा याची वैयक्तिक 'स्नफ बॉक्स' (Snuff box) (छोट्या चांदीच्या डबीत तंबाखू ठेवत). ७. सम्राज्ञी युजीनची दोन सोन्याची कंकणे (Royal Wedding Bracelets). ८. 'लॉस्ट लिजन' (Lost Legion) चे काळ्या धातूचे पदक (Black Metal Medal... 'लॉस्ट लिजन' काय आहे?). ९. नेपोलियन तिसरा याने स्वाक्षरी केलेला एक छोटा, चर्मपत्राचा तुकडा (ज्यात एक 'प्रतिज्ञा' लिहिली होती).
ज्युलियनने कपाळावर आठ्या घातल्या.
"ही काय यादी आहे?" तो स्वतःशीच पुटपुटला.
जर हा पैशासाठी दरोडा असता, तर चोरांनी मुकूट आणि कंठहार घेतला असता. आणि अपोलो गॅलरीत यापेक्षाही मौल्यवान वस्तू होत्या. 'लुई चौदावा'चे (Louis XIV) हिरे होते, जे 'सन किंग' (Sun King) म्हणून ओळखले जात. चोरांनी त्या वस्तूंना हातही लावला नाही.
त्यांनी 'पॉकेट वॉच' का चोरले? एक 'स्नफ बॉक्स'? आणि सर्वात विचित्र... एक 'खंजीर' आणि एक 'पदक'?
ज्युलियनने त्याच्या कॉम्प्युटरवर OCBC च्या ऐतिहासिक डेटाबेसमध्ये (Historical Database) शोधायला सुरुवात केली.
'नेपोलियन तिसरा खंजीर' - हजारो परिणाम. 'लॉस्ट लिजन मेडल' - शून्य परिणाम. 'नेपोलियन तिसरा प्रतिज्ञा' - शून्य परिणाम.
ही यादी... ही एका सामान्य चोराची 'शॉपिंग लिस्ट' (Shopping list) नव्हती. ही यादी एका विशिष्ट 'कलेक्टर'ची (Collector) होती. एका अशा व्यक्तीची, ज्याला पैशापेक्षा त्या वस्तूंच्या 'इतिहासा'त' किंवा 'अर्था'त' जास्त रस होता.
"चार मिनिटांचा 'परफॉर्मन्स'..." "मुकुटाची 'फाशी'..." "आणि ही 'गूढ' खरेदी यादी..."
ज्युलियनला जाणवले की तो एका अशा गुन्ह्याचा तपास करत आहे, जो त्याच्या नेहमीच्या अनुभवाच्या पलीकडचा होता. हा गुन्हा तर्कशास्त्रावर (Logic) आधारित नव्हता; तो 'श्रद्धे'वर (Belief) आधारित होता.
आणि जेव्हा 'श्रद्धा' गुन्ह्याच्या मुळाशी असते, तेव्हा तर्कशास्त्रज्ञ अयशस्वी ठरतात. तेव्हा तुम्हाला एका 'इतिहासकाराची' गरज असते.
ज्युलियनला फक्त एकाच व्यक्तीचे नाव आठवले. एक अशी व्यक्ती जी अधिकृत इतिहासाच्या पुस्तकांच्या पलीकडे पाहू शकत होती. एक अशी व्यक्ती जी लूव्रच्या कॉरिडॉरमध्ये, भिंतींमधील फटींमध्ये लपलेली 'गुपिते' जाणत होती.
त्याने फोन उचलला.

वेळ: दुपारी २:३०. ठिकाण: पॅरिसमधील 'लॅटिन क्वार्टर' (Latin Quarter).
ज्युलियन एका जुन्या, वेलींनी (Ivy) झाकलेल्या इमारतीसमोर उभा राहिला. त्याने त्याच्या गाडीतून एक ताजे 'बॅगेट' (Baguette - फ्रेंच ब्रेड) आणि एका लहान पिशवीतून 'कॅमेम्बर्ट' (Camembert) चीज घेतले. ही 'लाच' होती.
त्याने एका जुन्या, पितळी 'बेल'चे (Bell) बटण दाबले. त्यावर एकच नाव कोरले होते: "प्रोफेसर अॅन-मेरी डुव्हल."
बराच वेळ काहीच उत्तर आले नाही. मग इंटरकॉम (Intercom) मधून एक खरखरीत, पण कमालीचा अधिकारवाणीचा आवाज आला.
"...कोण आहे?"
"प्रोफेसर? मी इन्स्पेक्टर ज्युलियन मातेओ आहे."
"...इन्स्पेक्टर? तुम्हाला काय हवे आहे? मी टीव्ही पाहत नाही, आणि वर्तमानपत्रे वाचत नाही. पण मला माहित आहे की पॅरिस जळत आहे. आणि तुम्ही माझ्या दारात आहात. म्हणजे परिस्थिती वाईट आहे."
"मला तुमची मदत हवी आहे, प्रोफेसर," ज्युलियन म्हणाला. "मी तुमच्यासाठी 'कॅमेम्बर्ट' आणले आहे."
एक मोठा 'बझ' (Buzz) असा आवाज झाला, आणि जड ओकचा (Oak) दरवाजा उघडला.
ज्युलियनने पायऱ्या चढायला सुरुवात केली.

वेळ: दुपारी २:४५. ठिकाण: प्रोफेसर अॅन-मेरी यांचे अपार्टमेंट.
जर लूव्र हे फ्रान्सच्या 'सार्वजनिक' इतिहासाचे संग्रहालय होते, तर प्रोफेसर अॅन-मेरी यांचे अपार्टमेंट हे 'गुप्त' इतिहासाचे संग्रहालय होते.
खोलीत पाय ठेवायला जागा नव्हती. जमिनीपासून छतापर्यंत, फक्त पुस्तके, हस्तलिखिते, जुने नकाशे आणि काही विचित्र कलाकृती (ज्या ज्युलियनला खात्री होती की त्या नोंदणीकृत नव्हत्या) होत्या. हवेत जुन्या कागदाचा, ओलसरपणाचा आणि एका मोठ्या, आळशी पर्शियन मांजराचा (Persian cat) वास होता.
प्रोफेसर अॅन-मेरी डुव्हल (Professor Anne-Marie Duval), वयाची ऐंशी ओलांडलेली, एका मोठ्या विंग-चेअरमध्ये (Wing chair) बसल्या होत्या. त्यांनी जाड भिंगाचा चष्मा लावला होता आणि अंगावर एक जुनी, मखमली शाल पांघरली होती. त्यांचे डोळे मात्र एखाद्या तरुणीप्रमाणे तेजस्वी आणि भेदक होते.
"बसा, इन्स्पेक्टर," त्यांनी एका पुस्तकांच्या ढिगाऱ्याकडे निर्देश करत म्हटले. "फक्त त्या 'बाराव्या शतकातील' हस्तलिखितांवर बसू नका. ते नाजूक आहे."
ज्युलियनने एका स्टूलवर कशीबशी जागा शोधली. ते मांजर, ज्याचे नाव 'रिचेल्यू' (Richelieu) असावे, त्याच्या पायाजवळ आले आणि त्याने चीजच्या पिशवीला हुंगले.
"तुम्ही लूव्रच्या क्युरेटर (Curator) होतात, प्रोफेसर. वीस वर्षे," ज्युलियनने सुरुवात केली. "विशेषतः अपोलो गॅलरीमध्ये."
"हो," अॅन-मेरी म्हणाल्या. "ती माझी 'गॅलरी' होती. आता... त्या मूर्खांनी (Fools) ती लुटू दिली. मला सांगा, इन्स्पेक्टर, त्या 'चार मिनिटांच्या' मूर्खपणावर तुमचा विश्वास आहे का?"
ज्युलियनला किंचित आश्चर्य वाटले. "नाही, प्रोफेसर. मला वाटते की तो एक 'देखावा' (Stunt) आहे."
"हुशार," प्रोफेसर किंचित हसल्या. "आणि तो 'तुटलेला मुकूट'? काय वाटते? अपघात?"
"नाही," ज्युलियन म्हणाला. "ती 'फाशी' (Execution) आहे."
आता प्रोफेसर अॅन-मेरी पूर्णपणे ज्युलियनकडे वळल्या. त्यांचे तेजस्वी डोळे ज्युलियनच्या डोळ्यांचा वेध घेत होते. "तुम्ही... तुम्ही तुमच्या वरिष्ठांसारखे मूर्ख नाही आहात, इन्स्पेक्टर. मला आवडलंत. मग तुम्हाला माझी मदत का हवी आहे? तुम्हाला 'इन्सायडर'चा शोध घ्यायचा आहे का? तो मूर्ख तरुण, सिलास रेनर (Silas Renner)? तोच असणार. त्याला नेपोलियनचे वेड आहे."
ज्युलियनच्या चेहऱ्यावर पहिल्यांदाच आश्चर्याचा भाव उमटला. "सिलास रेनर? तो आमचा संशयित आहे?"
"तो 'पाहिजे'," प्रोफेसर म्हणाल्या. "पण तो तुमचा 'मुख्य' गुन्हेगार नाही. तो एक 'मोहरा' (Pawn) आहे. एक उपयुक्त, पण मूर्ख मोहरा."
ज्युलियनने त्याच्या खिशातून ती नऊ वस्तूंची यादी काढली. "प्रोफेसर, मला 'इन्सायडर' मध्ये रस नाही. तो सापडेल. मला 'का' (Why) हे जाणून घ्यायचे आहे. मला या 'नऊ' वस्तूंचा अर्थ जाणून घ्यायचा आहे."
त्याने ती यादी प्रोफेसर अॅन-मेरी यांच्या हातात दिली.
अॅन-मेरी यांनी चष्मा नाकावर सरकवला. त्या यादी वाचू लागल्या. त्यांचे ओठ हलत होते. जसा-जसा त्या यादीत खाली जात होत्या, तसा-तसा त्यांच्या चेहऱ्याचा रंग बदलत होता. जो आत्मविश्वास त्यांच्या चेहऱ्यावर होता, तो आता नाहीसा झाला होता. त्यांच्या हातातील यादीचा कागद थरथरू लागला.
"प्रोफेसर? तुम्ही ठीक आहात?"
अॅन-मेरी यांनी ज्युलियनकडे पाहिले. त्यांच्या डोळ्यात आता कुतूहल नव्हते; त्यांच्या डोळ्यात ' भीती' (Fear) होती.
"देवा," त्या कुजबुजल्या. "त्यांना हे माहित होते. त्यांना हे माहित होते की या नऊ वस्तू 'एकत्र' होत्या."
"एकत्र? याचा अर्थ काय?"
प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी थरथरत्या हाताने टेबलवरील पाण्याचा ग्लास उचलला.
"इन्स्पेक्टर," त्या गंभीर आवाजात म्हणाल्या, "जगाला वाटते की नेपोलियन तिसरा हा एक 'राजकारणी' होता. एक 'सम्राट' होता. पण इतिहास जे सांगत नाही ते हे आहे की, नेपोलियन तिसरा हा एक 'गूढवादी' (Mystic) होता. तो 'गुप्त सोसायट्यांचा' (Secret societies) सदस्य होता."
"आणि या नऊ वस्तू..." ज्युलियनने विचारले.
"या नऊ वस्तू," प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी यादीवर बोट ठेवले, "या फक्त दागिने किंवा ऐतिहासिक वस्तू नाहीत. इन्स्पेक्टर... हा 'नेपोलियनचा लॉस्ट सेरेमोनियल सेट' (Napoleon's Lost Ceremonial Set) आहे."
"सेरेमोनियल सेट?"
"लोककथा," प्रोफेसर पुढे बोलू लागल्या, "किंवा 'सत्य'... असं सांगते की, नेपोलियन तिसऱ्याचा विश्वास होता की या नऊ वस्तू एकत्र आणल्यास, त्या 'साम्राज्याचे भाग्य' (Fortune of the Empire) नियंत्रित करू शकतात. हा खंजीर, हे पदक, ती प्रतिज्ञा... या वस्तू 'विधी' (Ritual) करण्यासाठी वापरल्या जात होत्या. एका अशा विधीसाठी, जो फ्रेंच प्रजासत्ताकाचा (Republic) नाश करून, 'तिसऱ्या साम्राज्याची' (Third Empire) पुन्हा स्थापना करू शकेल."
ज्युलियनला त्याच्या पाठीच्या कण्यातून एक थंड शिरशिरी गेल्याचा भास झाला.
"तुम्ही म्हणताय... ही चोरी पैशासाठी नव्हती. ही 'राजकारणासाठी' नव्हती."
"नाही," प्रोफेसर अॅन-मेरी म्हणाल्या, त्यांचे डोळे अंधारात चमकत होते. "ही चोरी 'जादू' (Magic) साठी होती, इन्स्पेक्टर. किंवा निदान, अशा लोकांसाठी, ज्यांचा त्यावर विश्वास आहे."
"तुम्ही अशा लोकांबद्दल बोलत आहात जे आजही फ्रान्समध्ये 'साम्राज्य' परत आणण्याचे स्वप्न पाहतात," ज्युलियन म्हणाला. "अति-राष्ट्रवादी (Ultra-nationalists)."
"मी 'स्वप्न' पाहणाऱ्यांबद्दल बोलत नाहीये," प्रोफेसर अॅन-मेरी यांनी त्याला थांबवले. "मी 'कृती' करणाऱ्यांबद्दल बोलत आहे. ही यादी... हा पुरावा आहे की 'ते' परत आले आहेत. त्यांनी फक्त लूव्र लुटले नाहीये, इन्स्पेक्टर... त्यांनी लूव्रमधून 'शस्त्र' चोरले आहे. आणि आता, ते तो 'विधी' पूर्ण करणार आहेत."
तपासची दिशा आता पूर्णपणे बदलली होती. ज्युलियन मातेओ आता फक्त चोरांचा तपास करत नव्हता; तो अशा 'फॅनॅटिक्स'चा (Fanatics) तपास करत होता, जे इतिहासाच्या अंधाऱ्या कोपऱ्यातून वर्तमानात एक भयानक वादळ आणण्याच्या तयारीत होते.

द अपोलो लेगसी (The Apollo Legacy) प्रकरण २: तुटलेला मुकूट

वेळ: पहाटे ६:०१. ठिकाण: सीन नदीचा किनारा, लूव्रच्या पश्चिमेकडील बाजू.
 

पहिल्या किरणांनी पॅरिसच्या क्षितिजावर एक फिकट गुलाबी रंगाची रेषा ओढायला सुरुवात केली होती. रात्रीचे धुकं अजूनही पूर्णपणे विरलं नव्हतं, पण त्याची पकड थोडी ढिली झाली होती. सीन नदीचे पाणी आता काळ्या शाईऐवजी एका गडद निळ्या, थंड द्रवासारखे दिसत होते.
जॅक ल्युरन (Jacques Lebrun), पन्नाशीचा एक थोरला, थकलेला 'नदी गस्त' (River Patrol) अधिकारी, आपली सकाळची गस्त संपवत होता. त्याचा जुना, गंजलेला सायकल आणि त्याला बांधलेली दोन शिकारी कुत्री, 'रोको' आणि 'बेला', त्याचे सोबती होते. जॅक गेली तीस वर्षे सीन नदीच्या किनाऱ्यावर गस्त घालत होता. त्याची ड्युटी म्हणजे नदीच्या शांततेत कोणताही व्यत्यय येणार नाही याची खात्री करणे, आणि कधीकधी सकाळी लवकर धावणाऱ्या जॉगर्सना (Joggers) 'बॉनजोर' (Bonjour) म्हणणे.
आजची सकाळ नेहमीसारखीच होती, पण जॅकच्या अनुभवी डोळ्यांना काहीतरी वेगळे दिसले. नदीच्या काठावर, जिथे काल रात्री बांधकामाचे काही साहित्य ठेवले होते, तिथे काहीतरी चमकत होते. सकाळी पडणाऱ्या दवबिंदूंमुळे चमकणारा एखादा काचेचा तुकडा असेल असे त्याला वाटले.
"रोको, बेला, थांबा!" जॅकने आपल्या कुत्र्यांना थांबवले.
त्याचे कुत्रे भुंकत नव्हते. त्यांच्या नाकांना काहीतरी वेगळाच वास येत होता. जॅक खाली उतरला आणि त्या चमचमणाऱ्या वस्तूच्या दिशेने गेला.
तेव्हाच त्याला दिसले.
ते फक्त काचेचे तुकडे नव्हते. ते हिऱ्यासारखे चमकणारे होते. आणि त्यांच्या मध्यभागी, एक सोन्याची वस्तू होती.
जॅकने वाकून ती वस्तू उचलली.
त्याच्या हातातील वस्तू जड होती. ती सोन्याची होती, आणि त्यावर अनेक हिरे आणि रत्ने जडवलेली होती. पण ती वस्तू तुटलेली होती. तिचा एक मोठा भाग वेगळा झाला होता, आणि काही हिरे गळून पडले होते.
जॅकच्या डोक्यात 'क्लिक' झाले. हा आकार... हा तर 'मुकूट' होता!
तो गोंधळून गेला. "हा मुकूट इथे काय करतोय? आणि हा तुटलेला का आहे?"
जवळच, त्याला एक छोटे, काळ्या रंगाचे, शॉक-प्रूफ कंटेनरचे झाकण दिसले. त्यावर लूव्र संग्रहालयाचे अस्पष्ट, चांदीचे चिन्ह कोरलेले होते.
जॅकच्या छातीत धडधड वाढली. त्याला काय सापडले आहे, याचा अंदाज त्याला येऊ लागला. त्याने आपल्या खिशातून जुना, फ्लिप-फोन काढला आणि थरथरत्या हातांनी इमर्जन्सी नंबर डायल केला.
"अॅलो? पोलिस? मी जॅक ल्युरन, नदी गस्त अधिकारी. मला... मला एक मुकूट सापडला आहे. लूव्रजवळ. तो तुटलेला आहे. आणि... मला वाटतं काहीतरी भयंकर घडलं आहे."

वेळ: पहाटे ६:३०. ठिकाण: लूव्र संग्रहालय, पॅव्हिलॉन दे फ्लोर.
 

जॅकच्या फोन कॉलने पॅरिसच्या पोलिस दलात, आणि लवकरच फ्रान्सच्या सुरक्षा यंत्रणेत एक प्रचंड खळबळ उडवून दिली.
इन्स्पेक्टर ज्युलियन मातेओ (Inspector Julien Mateo), 'ऑफिस सेंट्रल डी लुट कॉन्त्र ले ट्राफिक डे बिएन्स कल्चरल्स' (OCBC) चा प्रमुख, त्याच्या घराच्या दारात, रात्रीच्या झोपेतून उठून, अर्धवट कपड्यांमध्ये उभा होता. त्याच्या हातात अजूनही गरम कॉफीचा कप होता, पण त्याचे डोळे पूर्णपणे उघडले होते.
"लूव्र?" ज्युलियनने फोनवर विचारले. त्याचा आवाज शांत, पण गंभीर होता. "कोणत्या गॅलरीतून?"
दुसऱ्या बाजूने आलेल्या उत्तराने त्याच्या शरीरातून एक थंड लहर गेली.
"अपोलो गॅलरी... सम्राज्ञी युजीनचा मुकूट?" ज्युलियनने पुन्हा विचारले. त्याचा चेहरा फिकट पडला.
त्याने फोन ठेवला. त्याच्या बायकोने, 'क्लोई'ने, त्याला पाहिलं. "काय झालं?"
"लूव्रमध्ये चोरी झाली आहे, क्लोई," ज्युलियन कुजबुजला. "आणि मला वाटतं, ही फक्त चोरी नाही."
त्याने घाईघाईने वर्दी घातली. त्याच्या मनात हजारो प्रश्न घोंगावत होते. लूव्र? जगातील सर्वात सुरक्षित संग्रहालयांपैकी एक? आणि अपोलो गॅलरी? जिथे सुरक्षा इतकी कडेकोट असते, की एखाद्या माशीलाही आत शिरणे अशक्य होते?

वेळ: सकाळी ७:००. ठिकाण: लूव्र संग्रहालय, अपोलो गॅलरी.
 

लूव्रमध्ये आता पूर्ण गोंधळ उडाला होता. सायरन वाजत नव्हते, पण आतमध्ये पोलिसांच्या गाड्या, फॉरेन्सिक टीम्स (Forensic Teams), सुरक्षा अधिकारी आणि सरकारी अधिकारी यांची प्रचंड गर्दी झाली होती.
ज्युलियन मातेओ गॅलरीच्या दारात उभा होता. त्याच्या डोळ्यांवर एक गंभीर पडदा होता.
त्याच्या समोर, त्या भव्य अपोलो गॅलरीमध्ये, एक भयानक दृश्य होते. ज्या डिस्प्ले-केसमध्ये सम्राज्ञी युजीनचा मुकूट ठेवला होता, ती आता रिकामी होती. काचेचे मोठे तुकडे जमिनीवर विखुरले होते, जणू काही एखाद्याने आत येऊन तोडफोड केली होती.
पण ज्युलियनला काहीतरी खटकले.
त्याने खाली वाकून काचेच्या तुकड्यांकडे पाहिले. ते कसे तुटले होते? एकाच ठिकाणी एका विशिष्ट वर्तुळाकारात (Circular pattern) ते कापले गेले होते, जणू काही 'डायमंड कटर' (Diamond Cutter) किंवा एखाद्या लेझरने कापले असावेत. हे 'फोडणे' नव्हते. हे 'कापणे' होते. आणि नंतर ते 'तोडले' गेले होते. जणू काही एखादा कृत्रिम गोंधळ (Staged chaos) निर्माण केला असावा.
"इन्स्पेक्टर मातेओ?" एक तरुण फॉरेन्सिक अधिकारी, 'पॉल' (Paul), त्याच्याजवळ आला. "आम्हाला 'सीसीटीव्ही' (CCTV) फुटेज मिळालं आहे."
"दाखवा," ज्युलियनने आदेश दिला.
पॉलने एका टॅबलेटवर फुटेज प्ले केले.
 

सीसीटीव्ही फुटेज: पहाटे ३:५६ ते पहाटे ४:०४.
 

फुटेजमध्ये, 'पॅव्हिलॉन दे फ्लोर'च्या बांधकाम सुरू असलेल्या भागातून चार काळ्या आकृत्या आत शिरताना दिसत होत्या. त्यांच्या हालचाली इतक्या शांत होत्या की त्या धुक्यातूनच आलेल्या 'भूतांसारख्या' वाटत होत्या.
"त्यांनी मालवाहू लिफ्ट वापरली," पॉलने सांगितले. "आणि थेट अपोलो गॅलरीच्या खाली असलेल्या सर्व्हिस एरियात पोहोचले."
पुढच्या फुटेजमध्ये, पहाटे ४:०० वाजता, चारही चोर अपोलो गॅलरीच्या दारात दिसले. त्यांनी आपले चेहेरे पूर्णपणे झाकले होते, आणि त्यांच्या हालचाली रोबोटसारख्या अचूक होत्या.
ज्युलियनने घड्याळाकडे पाहिले.
 

पहाटे ४:०१:००: चोर डिस्प्ले-केसजवळ पोहोचले. पहाटे ४:०१:३०: एका चोराने काचेवर काहीतरी लावले. पहाटे ४:०२:००: काच तुटली. पहाटे ४:०२:४०: मुकूट उचलला गेला. पहाटे ४:०३:००: इतर आठ वस्तू उचलल्या गेल्या. पहाटे ४:०३:४५: चोर गॅलरीतून बाहेर पडले.
"चार मिनिटे," ज्युलियन कुजबुजला. "फक्त चार मिनिटे."
पॉलने मान हलवली. "इन्स्पेक्टर, हे अकल्पनीय आहे. अलार्म सिस्टीम, लेझर ग्रिड, प्रेशर प्लेट्स... काहीही सक्रिय झाले नाही. जणू काही ते पूर्णपणे 'अदृश्य' झाले होते."
ज्युलियनला काहीतरी आठवले. "कंट्रोल रूममध्ये काय झालं होतं?"
पॉलने डोळे मोठे केले. "ती सर्वात विचित्र गोष्ट आहे, इन्स्पेक्टर. कंट्रोल रूममधील मॉनिटर १४, जो अपोलो गॅलरीचा कॉरिडॉर दाखवतो, तो पहाटे ३:५६ ते पहाटे ४:०४ दरम्यान 'ग्लिच' झाला होता. सुरक्षा रक्षकांना वाटले की तो नेहमीसारखाच 'एरर' (Error) होता. पण आता आम्हाला समजले आहे की... तो 'ग्लिच' नव्हता."
"तो 'लूप' होता," ज्युलियनने पूर्ण केले. "रेकॉर्ड केलेला लूप. म्हणजे, चोरांनी सुरक्षा रक्षकांना आठ मिनिटे जुने फुटेज दाखवले. जणू काही काहीच घडले नाही."
पॉलने मान हलवली. "बरोबर. ज्या क्षणी लूप संपला, त्या क्षणी गॅलरी रिकामी होती. आणि चोर निघून गेले होते."
"तेव्हाच अरमांड डुबोईसने सांगितले की त्याला एक 'ग्लिच' दिसला, पण त्याला वाटले की तो उंदीर किंवा भुताचा प्रकार आहे," ज्युलियन स्वतःशीच पुटपुटला.
"आणि तो मुकूट..." पॉलने एका प्लॅस्टिक बॅगमध्ये ठेवलेल्या तुटलेल्या मुकुटाकडे निर्देश केला. "जॅक ल्युरनला नदीकिनारी सापडला. तुटलेल्या अवस्थेत."
ज्युलियन त्या तुटलेल्या मुकुटाकडे पाहू लागला. हिरे, सोने, माणिक... सगळे तुकडे झाले होते.
"तो कोणी फेकला?" ज्युलियनने विचारले. "इतकी मौल्यवान वस्तू कोणी फेकून देईल? विशेषतः ती चोरी केल्यानंतर?"
"त्यांनी पळताना तो 'गमावला' असेल," पॉल म्हणाला.
"गमावला?" ज्युलियन हसला. त्याचा हसू कोरडा आणि कटू होता. "ही लाखो डॉलर्सची वस्तू आहे, पॉल. कोण 'गमावेल'? आणि जर कोणी 'गमावला' असता, तर तो तुटलेल्या अवस्थेत का सापडला? जणू काही तो मुद्दाम तोडला गेला असावा."
ज्युलियनला काहीतरी वेगळाच वास येत होता. ही फक्त चोरी नव्हती. ही एक 'योजना' होती. एक संदेश (Message).
"बाहेर कोण आहे?" ज्युलियनने विचारले.
"गृहमंत्री लॉरेंट नुनेज (Laurent Nunez) आणि त्यांच्या टीम. तसेच लूव्रचे डायरेक्टर. ते तुम्हाला आत बोलावतायत," पॉल म्हणाला.

वेळ: सकाळी ७:३०. ठिकाण: लूव्रचे डायरेक्टरचे ऑफिस.
 

डायरेक्टरचे ऑफिस नेहमीप्रमाणेच आलिशान आणि ऐतिहासिक होते. पण आज तिथे तणावाचे वातावरण होते.
गृहमंत्री लॉरेंट नुनेज हे एक उंच, करड्या केसांचे आणि तीव्र नजरेचे व्यक्ती होते. त्यांच्यासोबत लूव्रचे वृद्ध आणि हवालदिल डायरेक्टर, मॉन्सियर ड्यूमास (Monsieur Dumas), आणि त्यांची टीम बसली होती.
"इन्स्पेक्टर मातेओ," नुनेजने ज्युलियनकडे पाहिले. त्यांच्या आवाजात राग आणि निराशा होती. "तुम्ही 'ओसीबीसी'चे प्रमुख आहात. ही कशी चोरी झाली? लूव्र, फ्रान्सचे हृदय, आमच्या नाकावर टिच्चून लुटले गेले!"
ज्युलियन शांत राहिला. "मंत्री महोदय, हा फक्त दरोडा नाही. हे पूर्वनियोजित आणि अत्यंत व्यावसायिक काम आहे. चोरांनी सुरक्षा सिस्टीम पूर्णपणे बायपास केली. कंट्रोल रूममधील मॉनिटर्सवर 'लूप' चालवला. आणि त्यांनी फक्त चार मिनिटांत हे काम पूर्ण केले. हे 'अशक्य' आहे."
"अशक्य?" नुनेजने हसले. "पण ते घडलं आहे!"
"मला काही प्रश्न आहेत," ज्युलियन म्हणाला. "पहिला, चोरांना एवढी अचूक माहिती कशी मिळाली? सुरक्षा सिस्टीममधील 'लूपहोल' (Loophole) कोणत्या इन्सायडरने पुरवले?"
ड्यूमासने मान खाली घातली. "मी विश्वास ठेवू शकत नाही की आमच्यापैकी कोणी असं करेल."
"दुसरा प्रश्न," ज्युलियनने पुढे म्हटले, "तो मुकूट." त्याने प्लॅस्टिक बॅगमध्ये असलेला तुटलेला मुकूट त्यांच्यासमोर ठेवला. "हा मुकूट नदीकिनारी सापडला. तुटलेल्या अवस्थेत. कोणतीही वस्तू पळताना पडली तर ती तुटतेच असे नाही. आणि ती कोणी 'गमावेल'?"
नुनेजने मुकुटाकडे पाहिले. त्यांच्या चेहऱ्यावर विचार उमटले. "तुम्हाला काय म्हणायचे आहे?"
"मला वाटतं, हा मुकूट मुद्दाम तोडून फेकला गेला," ज्युलियन म्हणाला. "ही फक्त चोरी नव्हती. हा एक 'संदेश' (Message) होता. जगासाठी आणि विशेषतः फ्रान्ससाठी."
डायरेक्टर ड्यूमासने डोळे मोठे केले. "संदेश? कसला संदेश?"
"हे मला अजून माहित नाही," ज्युलियन म्हणाला. "पण हा मुकूट फेकून देऊन, चोरांनी जगाचे लक्ष एका गोष्टीवर केंद्रित केले आहे: 'तुटलेला मुकूट'. लोकांना वाटेल की चोरांनी घाईघाईत तो गमावला. पण खरी गोष्ट अशी आहे की, त्यांनी या मुकुटाला 'किंमत' दिली नाही. त्यांना काहीतरी वेगळेच हवे होते."
"वेगळे काय?" नुनेजने विचारले. "मुकुटाव्यतिरिक्त इतर कोणत्या वस्तू चोरल्या गेल्या आहेत, इन्स्पेक्टर?"
ज्युलियनने टॅबलेट काढला. "एकूण नऊ वस्तू चोरल्या गेल्या आहेत, मंत्री महोदय. हा मुकूट त्यापैकी एक होता."
त्याने इतर आठ वस्तूंची यादी वाचून दाखवली:
    • नेपोलियन तिसरा याचा 'सिल्व्हर ईगल' जडवलेला राजदंड (Scepter).
    • सम्राज्ञी युजीनचे हिऱ्याचे कंठहार (Necklace).
    • एक सोन्याचे पॉकेट वॉच, जे नेपोलियन तिसराच्या वैयक्तिक वापराचे होते.
    • एक रत्नजडित खंजीर (Dagger), ज्याच्या पात्यावर एक गूढ चिन्ह कोरले होते.
    • एक छोटे, नक्षीदार सोन्याचे डिब्बा (Snuff Box), ज्यात नेपोलियनच्या केसांचा तुकडा होता असे मानले जाते.
    • दोन सोन्याची ब्रेसलेट्स, जी सम्राज्ञी युजीनला तिच्या लग्नात भेट मिळाली होती.
    • आणि एक अत्यंत गूढ दिसणारे, काळ्या धातूचे पदक (Medal), ज्यावर अज्ञात प्रतीके कोरली होती.
नुनेज आणि ड्यूमास दोघांनीही ही यादी ऐकून डोळे मोठे केले.
"पण ह्या वस्तू... त्यांची किंमत मुकुटाएवढी नाही," ड्यूमास कुजबुजला. "त्या फक्त ऐतिहासिक आहेत."
"हो, त्यांची बाजारातील किंमत मुकुटापेक्षा कमी असेल," ज्युलियन म्हणाला. "पण त्यांची 'प्रतिकात्मक' किंमत खूप जास्त आहे. विशेषतः या नऊ वस्तू एकत्र."
नुनेजने त्याला विचारले, "तुम्ही काय म्हणू इच्छिता?"
"मला हे माहित नाही," ज्युलियनने मान्य केले. "पण मला ही यादी तपासण्याची परवानगी हवी आहे. या नऊ वस्तू एकत्र येण्याचा काही अर्थ आहे का? त्यांचा नेपोलियन तिसराच्या इतिहासात काही विशेष संदर्भ आहे का? मला एका इतिहासाच्या जाणकाराची मदत लागेल."
"तुम्हाला कोणाची मदत हवी आहे?" नुनेजने विचारले.
"प्रोफेसर अॅन-मेरी," ज्युलियन म्हणाला. "लूव्रच्या माजी क्युरेटर. त्या फ्रेंच राजेशाहीच्या आणि नेपोलियन युगाच्या सर्वात मोठ्या तज्ज्ञा आहेत."
नुनेजने मान हलवली. "ही चोरी फ्रान्सच्या इतिहासातील सर्वात मोठी आहे, इन्स्पेक्टर. १९११ मध्ये मोनालिसाची चोरी झाली होती, पण ती केवळ एका कामगाराने केली होती. हे वेगळे आहे."
"मी सहमत आहे," ज्युलियन म्हणाला. "पण मला खात्री आहे की, या 'तुटलेल्या मुकुटा'मागे काहीतरी मोठे रहस्य दडले आहे. आणि ते रहस्य आपल्याला सापडेल."
ज्युलियनने गॅलरीकडे पाहिले. तुटलेल्या काचेतून दिसणाऱ्या रिकाम्या जागा त्याला खुणावत होत्या. ही फक्त सुरुवात होती. हा 'चार मिनिटांचा अंधार' म्हणजे एका मोठ्या, भयानक कथेची फक्त पहिली प्रस्तावना होती. आणि या कथेचे मुख्य पात्र अजूनही छुपले होते.

(प्रकरण २/९ समाप्त)

--- बाबुराव रामजी