परीक्षण लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
परीक्षण लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

सोमवार, १४ नोव्हेंबर, २०२२

तीन पायांची शर्यत - बाळ फोंडके

विज्ञानकथा या बऱ्याचदा कल्पकतेच्या आधारावर रचल्या गेल्या असल्या तरी त्या विज्ञानाला धरूनच असतात, हे या कथांचे वैशिष्ट्य मानावे लागेल. बाळ फोंडके हे त्यांच्या विविध कथासंग्रहातून विज्ञाननिष्ठ लेखक म्हणून परिचयात आहेत. 

या कथासंग्रहामध्ये देखील ते आपला विज्ञाननिष्ठ बाणा सोडत नाहीत. विशेष म्हणजे या पूर्ण कथासंग्रहातील कथा या गर्भाशय आणि मातृत्व या दोनच गोष्टींविषयी भाष्य करताना दिसतात. एक हाडाचा वैज्ञानिक उत्तम साहित्यिक असतो तेव्हा अशा कथा तयार होतात, असे बाळ फोंडके यांच्याबद्दल म्हणता येईल. प्रत्येक कथेचे बीज हे मातृत्व संकल्पनेभोवती तयार झालेला आहे. मातृत्व म्हणजे नव्या जीवाला जन्म देणं. जेव्हा एखादा नवा जीव या विश्वामध्ये प्रवेश करत असतो त्यावेळेस तयार झालेले वैज्ञानिक गुंते व त्यातून निर्माण होणारे भावनिक गुंते या कथांमधून आपल्याला समोर येतात आणि त्यातून विज्ञानाची किमया देखील पक्की लक्षात येते. एकेकाळी जेव्हा विज्ञान प्रगत नव्हतं तेव्हा स्त्रियांना मातृत्वाविषयी अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत असे. पण प्रगतीच्या नव्या द्वारांनी अनेक अडचणींवर मात केली. त्यातून आई होण्यासाठी स्त्रीला येणाऱ्या अडथळ्यांवर विज्ञानाने उपाय सुचवले. पण यातून सामाजिक आणि भावनिक समस्या देखील तयार होत गेल्या. हा एकच गाभा असला तरी प्रत्येक कथेचे बीज हे निरनिराळे आहे. किमान स्त्रियांना तरी ते विशेष भावेल, याची आशा वाटते. 



बुधवार, २ नोव्हेंबर, २०२२

गॅस चेंबर - रत्नाकर मतकरी

 गुढकथा व रहस्यकथा लेखक रत्नाकर मतकरी यांचा वेगळ्या धाटणीतला हा एक कथासंग्रह आहे. भयकथा या कथा प्रकाराला सामाजिक भयाच्या माध्यमातून प्रदर्शित करणाऱ्या कथा या कथासंग्रहामध्ये समाविष्ट केलेल्या आहेत. मतकरींनी तो अगदीच अलीकडच्या काळामध्ये लिहिलेला आहे. याच कारणास्तव आजच्या समाजरचनेमध्ये असलेल्या गुंतागुंती आणि भयाच्या भावना यातील कथांमधून प्रतीत होतात. आपल्या आजूबाजूला घडत असलेल्या चुकीच्या घटना प्रत्येक कथेतील नायक हेरत असतो. आणि आपल्या सदसदविवेक बुद्धीचा वापर करून त्यावर उपाय शोधण्याचा प्रयत्न करतो. पण तो त्यात यशस्वी होत नाही. त्याला खलनायक पुढील कोणतीही कृती करण्याच्या आधी संपवून टाकतात. अर्थात खरा रहस्यभेद होतच नाही. यातून तयार होते ती सामाजिक भयाची भावना. मतकरींच्या या कथासंग्रहातील कोणताच नायक 'जाऊ दे, आपल्याला काय करायचं?' असा प्रश्न विचारत नाही. तो अन्यायाच्या विरुद्ध आवाज उठवण्याचा प्रयत्न करतो. परंतु त्याला यश प्राप्ती होत नाही. म्हणजेच एका अर्थाने आजच्या कालखंडातील एकंदरीत भयाची परिस्थिती मतकरींनी या कथासंग्रहातील विविध कथांमधून मांडलेली आहे. विशेष म्हणजे गणेश मतकरी यांनी अतिशय सुंदर व सुटसुटीत प्रस्तावना लिहिली असल्याने कथासंग्रहाचा एकंदरीत साचा आपल्याला समजून येतो.



बुधवार, १२ ऑक्टोबर, २०२२

काबुल कंदाहरच्या कथा - प्रतिभा रानडे

सातत्याने अस्थिरतेच्या छायेत राहणारा देश म्हणजे अफगाणिस्तान होय. फार वर्षांपूर्वी हा देश असा नव्हताच. सुमारे पन्नास वर्षांपूर्वीचा अफगाणिस्तान आणि आत्ताचा यामध्ये जमीन आसमानाचा फरक आहे. मागील काही वर्षांपासून तो दहशतवाद आणि तालिबान या दोन नावांमुळे अधिक ओळखला जातो. याच कारणास्तव अन्य जगाला येथील माणसांबद्दल तसेच राहणीमानाबद्दल विशेष कुतूहल वाटत आलेलं आहे. याच कुतूहलापोटी प्रतिभा रानडे यांनी लिहिलेले 'काबुल कंदाहरच्या कथा' हे पुस्तक वाचायला घेतलं. 



लेखिका स्वतः अफगाणिस्तानमध्ये अनेक वर्षे राहिलेल्या आहेत. त्यांनी या देशामध्ये अनुभवलेले समाजजीवन विविध छोट्या छोट्या कथांमधून या पुस्तकांमध्ये चितारल्याचे दिसते. ज्याद्वारे अफगाणिस्तान मधील तत्कालीन समाज जीवनाचे प्रतिबिंब आपल्याला पाहता येते. काही कथा या काल्पनिक देखील आहेत. परंतु अफगाणी संस्कृतीच्या माहिती सांगणाऱ्या आहेत. त्या वाचत असताना आपण अफगाणिस्तानमध्ये अप्रत्यक्षपणे वावरत राहतो. भारतातील सोमनाथ मंदिराची १७ वेळा लूट करणाऱ्या मोहम्मद घोरी यावर देखील एक सुंदर कथा या पुस्तकांमध्ये वाचता येते. शिवाय मोहम्मद घोरीच्या लूट प्रसंगावर कादंबरी लिहिण्यासाठी लेखिकेने बरेच संशोधन देखील केले होते. परंतु सदर कादंबरी पूर्णत्वास गेली नाही. एकंदरीत कादंबरीची संकल्पना मात्र उत्तम वाटली. अनेकांच्या औत्सुक्याचा विषय असणाऱ्या अफगाणी जीवन शैलीची ओळख करून देणारे हे पुस्तक वाचनीय असेच आहे.

- बाबुराव रामजी

अमर अजेंडा (यंत्रमाया- कथा क्र. ५)

बेंगळुरू शहराच्या मध्यभागी असलेल्या 'टेक्नोव्हेट' (Technovate) कॉर्पोरेशनची एकशे वीस मजली काचेची इमारत ढगांना भिडत होती. साल होते २०...