वेळ: पहाटे ६:०१. ठिकाण: सीन नदीचा किनारा, लूव्रच्या पश्चिमेकडील बाजू.
पहिल्या किरणांनी पॅरिसच्या क्षितिजावर एक फिकट गुलाबी रंगाची रेषा ओढायला सुरुवात केली होती. रात्रीचे धुकं अजूनही पूर्णपणे विरलं नव्हतं, पण त्याची पकड थोडी ढिली झाली होती. सीन नदीचे पाणी आता काळ्या शाईऐवजी एका गडद निळ्या, थंड द्रवासारखे दिसत होते.
जॅक ल्युरन (Jacques Lebrun), पन्नाशीचा एक थोरला, थकलेला 'नदी गस्त' (River Patrol) अधिकारी, आपली सकाळची गस्त संपवत होता. त्याचा जुना, गंजलेला सायकल आणि त्याला बांधलेली दोन शिकारी कुत्री, 'रोको' आणि 'बेला', त्याचे सोबती होते. जॅक गेली तीस वर्षे सीन नदीच्या किनाऱ्यावर गस्त घालत होता. त्याची ड्युटी म्हणजे नदीच्या शांततेत कोणताही व्यत्यय येणार नाही याची खात्री करणे, आणि कधीकधी सकाळी लवकर धावणाऱ्या जॉगर्सना (Joggers) 'बॉनजोर' (Bonjour) म्हणणे.
आजची सकाळ नेहमीसारखीच होती, पण जॅकच्या अनुभवी डोळ्यांना काहीतरी वेगळे दिसले. नदीच्या काठावर, जिथे काल रात्री बांधकामाचे काही साहित्य ठेवले होते, तिथे काहीतरी चमकत होते. सकाळी पडणाऱ्या दवबिंदूंमुळे चमकणारा एखादा काचेचा तुकडा असेल असे त्याला वाटले.
"रोको, बेला, थांबा!" जॅकने आपल्या कुत्र्यांना थांबवले.
त्याचे कुत्रे भुंकत नव्हते. त्यांच्या नाकांना काहीतरी वेगळाच वास येत होता. जॅक खाली उतरला आणि त्या चमचमणाऱ्या वस्तूच्या दिशेने गेला.
तेव्हाच त्याला दिसले.
ते फक्त काचेचे तुकडे नव्हते. ते हिऱ्यासारखे चमकणारे होते. आणि त्यांच्या मध्यभागी, एक सोन्याची वस्तू होती.
जॅकने वाकून ती वस्तू उचलली.
त्याच्या हातातील वस्तू जड होती. ती सोन्याची होती, आणि त्यावर अनेक हिरे आणि रत्ने जडवलेली होती. पण ती वस्तू तुटलेली होती. तिचा एक मोठा भाग वेगळा झाला होता, आणि काही हिरे गळून पडले होते.
जॅकच्या डोक्यात 'क्लिक' झाले. हा आकार... हा तर 'मुकूट' होता!
तो गोंधळून गेला. "हा मुकूट इथे काय करतोय? आणि हा तुटलेला का आहे?"
जवळच, त्याला एक छोटे, काळ्या रंगाचे, शॉक-प्रूफ कंटेनरचे झाकण दिसले. त्यावर लूव्र संग्रहालयाचे अस्पष्ट, चांदीचे चिन्ह कोरलेले होते.
जॅकच्या छातीत धडधड वाढली. त्याला काय सापडले आहे, याचा अंदाज त्याला येऊ लागला. त्याने आपल्या खिशातून जुना, फ्लिप-फोन काढला आणि थरथरत्या हातांनी इमर्जन्सी नंबर डायल केला.
"अॅलो? पोलिस? मी जॅक ल्युरन, नदी गस्त अधिकारी. मला... मला एक मुकूट सापडला आहे. लूव्रजवळ. तो तुटलेला आहे. आणि... मला वाटतं काहीतरी भयंकर घडलं आहे."
वेळ: पहाटे ६:३०. ठिकाण: लूव्र संग्रहालय, पॅव्हिलॉन दे फ्लोर.
जॅकच्या फोन कॉलने पॅरिसच्या पोलिस दलात, आणि लवकरच फ्रान्सच्या सुरक्षा यंत्रणेत एक प्रचंड खळबळ उडवून दिली.
इन्स्पेक्टर ज्युलियन मातेओ (Inspector Julien Mateo), 'ऑफिस सेंट्रल डी लुट कॉन्त्र ले ट्राफिक डे बिएन्स कल्चरल्स' (OCBC) चा प्रमुख, त्याच्या घराच्या दारात, रात्रीच्या झोपेतून उठून, अर्धवट कपड्यांमध्ये उभा होता. त्याच्या हातात अजूनही गरम कॉफीचा कप होता, पण त्याचे डोळे पूर्णपणे उघडले होते.
"लूव्र?" ज्युलियनने फोनवर विचारले. त्याचा आवाज शांत, पण गंभीर होता. "कोणत्या गॅलरीतून?"
दुसऱ्या बाजूने आलेल्या उत्तराने त्याच्या शरीरातून एक थंड लहर गेली.
"अपोलो गॅलरी... सम्राज्ञी युजीनचा मुकूट?" ज्युलियनने पुन्हा विचारले. त्याचा चेहरा फिकट पडला.
त्याने फोन ठेवला. त्याच्या बायकोने, 'क्लोई'ने, त्याला पाहिलं. "काय झालं?"
"लूव्रमध्ये चोरी झाली आहे, क्लोई," ज्युलियन कुजबुजला. "आणि मला वाटतं, ही फक्त चोरी नाही."
त्याने घाईघाईने वर्दी घातली. त्याच्या मनात हजारो प्रश्न घोंगावत होते. लूव्र? जगातील सर्वात सुरक्षित संग्रहालयांपैकी एक? आणि अपोलो गॅलरी? जिथे सुरक्षा इतकी कडेकोट असते, की एखाद्या माशीलाही आत शिरणे अशक्य होते?
वेळ: सकाळी ७:००. ठिकाण: लूव्र संग्रहालय, अपोलो गॅलरी.
लूव्रमध्ये आता पूर्ण गोंधळ उडाला होता. सायरन वाजत नव्हते, पण आतमध्ये पोलिसांच्या गाड्या, फॉरेन्सिक टीम्स (Forensic Teams), सुरक्षा अधिकारी आणि सरकारी अधिकारी यांची प्रचंड गर्दी झाली होती.
ज्युलियन मातेओ गॅलरीच्या दारात उभा होता. त्याच्या डोळ्यांवर एक गंभीर पडदा होता.
त्याच्या समोर, त्या भव्य अपोलो गॅलरीमध्ये, एक भयानक दृश्य होते. ज्या डिस्प्ले-केसमध्ये सम्राज्ञी युजीनचा मुकूट ठेवला होता, ती आता रिकामी होती. काचेचे मोठे तुकडे जमिनीवर विखुरले होते, जणू काही एखाद्याने आत येऊन तोडफोड केली होती.
पण ज्युलियनला काहीतरी खटकले.
त्याने खाली वाकून काचेच्या तुकड्यांकडे पाहिले. ते कसे तुटले होते? एकाच ठिकाणी एका विशिष्ट वर्तुळाकारात (Circular pattern) ते कापले गेले होते, जणू काही 'डायमंड कटर' (Diamond Cutter) किंवा एखाद्या लेझरने कापले असावेत. हे 'फोडणे' नव्हते. हे 'कापणे' होते. आणि नंतर ते 'तोडले' गेले होते. जणू काही एखादा कृत्रिम गोंधळ (Staged chaos) निर्माण केला असावा.
"इन्स्पेक्टर मातेओ?" एक तरुण फॉरेन्सिक अधिकारी, 'पॉल' (Paul), त्याच्याजवळ आला. "आम्हाला 'सीसीटीव्ही' (CCTV) फुटेज मिळालं आहे."
"दाखवा," ज्युलियनने आदेश दिला.
पॉलने एका टॅबलेटवर फुटेज प्ले केले.
सीसीटीव्ही फुटेज: पहाटे ३:५६ ते पहाटे ४:०४.
फुटेजमध्ये, 'पॅव्हिलॉन दे फ्लोर'च्या बांधकाम सुरू असलेल्या भागातून चार काळ्या आकृत्या आत शिरताना दिसत होत्या. त्यांच्या हालचाली इतक्या शांत होत्या की त्या धुक्यातूनच आलेल्या 'भूतांसारख्या' वाटत होत्या.
"त्यांनी मालवाहू लिफ्ट वापरली," पॉलने सांगितले. "आणि थेट अपोलो गॅलरीच्या खाली असलेल्या सर्व्हिस एरियात पोहोचले."
पुढच्या फुटेजमध्ये, पहाटे ४:०० वाजता, चारही चोर अपोलो गॅलरीच्या दारात दिसले. त्यांनी आपले चेहेरे पूर्णपणे झाकले होते, आणि त्यांच्या हालचाली रोबोटसारख्या अचूक होत्या.
ज्युलियनने घड्याळाकडे पाहिले.
पहाटे ४:०१:००: चोर डिस्प्ले-केसजवळ पोहोचले. पहाटे ४:०१:३०: एका चोराने काचेवर काहीतरी लावले. पहाटे ४:०२:००: काच तुटली. पहाटे ४:०२:४०: मुकूट उचलला गेला. पहाटे ४:०३:००: इतर आठ वस्तू उचलल्या गेल्या. पहाटे ४:०३:४५: चोर गॅलरीतून बाहेर पडले.
"चार मिनिटे," ज्युलियन कुजबुजला. "फक्त चार मिनिटे."
पॉलने मान हलवली. "इन्स्पेक्टर, हे अकल्पनीय आहे. अलार्म सिस्टीम, लेझर ग्रिड, प्रेशर प्लेट्स... काहीही सक्रिय झाले नाही. जणू काही ते पूर्णपणे 'अदृश्य' झाले होते."
ज्युलियनला काहीतरी आठवले. "कंट्रोल रूममध्ये काय झालं होतं?"
पॉलने डोळे मोठे केले. "ती सर्वात विचित्र गोष्ट आहे, इन्स्पेक्टर. कंट्रोल रूममधील मॉनिटर १४, जो अपोलो गॅलरीचा कॉरिडॉर दाखवतो, तो पहाटे ३:५६ ते पहाटे ४:०४ दरम्यान 'ग्लिच' झाला होता. सुरक्षा रक्षकांना वाटले की तो नेहमीसारखाच 'एरर' (Error) होता. पण आता आम्हाला समजले आहे की... तो 'ग्लिच' नव्हता."
"तो 'लूप' होता," ज्युलियनने पूर्ण केले. "रेकॉर्ड केलेला लूप. म्हणजे, चोरांनी सुरक्षा रक्षकांना आठ मिनिटे जुने फुटेज दाखवले. जणू काही काहीच घडले नाही."
पॉलने मान हलवली. "बरोबर. ज्या क्षणी लूप संपला, त्या क्षणी गॅलरी रिकामी होती. आणि चोर निघून गेले होते."
"तेव्हाच अरमांड डुबोईसने सांगितले की त्याला एक 'ग्लिच' दिसला, पण त्याला वाटले की तो उंदीर किंवा भुताचा प्रकार आहे," ज्युलियन स्वतःशीच पुटपुटला.
"आणि तो मुकूट..." पॉलने एका प्लॅस्टिक बॅगमध्ये ठेवलेल्या तुटलेल्या मुकुटाकडे निर्देश केला. "जॅक ल्युरनला नदीकिनारी सापडला. तुटलेल्या अवस्थेत."
ज्युलियन त्या तुटलेल्या मुकुटाकडे पाहू लागला. हिरे, सोने, माणिक... सगळे तुकडे झाले होते.
"तो कोणी फेकला?" ज्युलियनने विचारले. "इतकी मौल्यवान वस्तू कोणी फेकून देईल? विशेषतः ती चोरी केल्यानंतर?"
"त्यांनी पळताना तो 'गमावला' असेल," पॉल म्हणाला.
"गमावला?" ज्युलियन हसला. त्याचा हसू कोरडा आणि कटू होता. "ही लाखो डॉलर्सची वस्तू आहे, पॉल. कोण 'गमावेल'? आणि जर कोणी 'गमावला' असता, तर तो तुटलेल्या अवस्थेत का सापडला? जणू काही तो मुद्दाम तोडला गेला असावा."
ज्युलियनला काहीतरी वेगळाच वास येत होता. ही फक्त चोरी नव्हती. ही एक 'योजना' होती. एक संदेश (Message).
"बाहेर कोण आहे?" ज्युलियनने विचारले.
"गृहमंत्री लॉरेंट नुनेज (Laurent Nunez) आणि त्यांच्या टीम. तसेच लूव्रचे डायरेक्टर. ते तुम्हाला आत बोलावतायत," पॉल म्हणाला.
वेळ: सकाळी ७:३०. ठिकाण: लूव्रचे डायरेक्टरचे ऑफिस.
डायरेक्टरचे ऑफिस नेहमीप्रमाणेच आलिशान आणि ऐतिहासिक होते. पण आज तिथे तणावाचे वातावरण होते.
गृहमंत्री लॉरेंट नुनेज हे एक उंच, करड्या केसांचे आणि तीव्र नजरेचे व्यक्ती होते. त्यांच्यासोबत लूव्रचे वृद्ध आणि हवालदिल डायरेक्टर, मॉन्सियर ड्यूमास (Monsieur Dumas), आणि त्यांची टीम बसली होती.
"इन्स्पेक्टर मातेओ," नुनेजने ज्युलियनकडे पाहिले. त्यांच्या आवाजात राग आणि निराशा होती. "तुम्ही 'ओसीबीसी'चे प्रमुख आहात. ही कशी चोरी झाली? लूव्र, फ्रान्सचे हृदय, आमच्या नाकावर टिच्चून लुटले गेले!"
ज्युलियन शांत राहिला. "मंत्री महोदय, हा फक्त दरोडा नाही. हे पूर्वनियोजित आणि अत्यंत व्यावसायिक काम आहे. चोरांनी सुरक्षा सिस्टीम पूर्णपणे बायपास केली. कंट्रोल रूममधील मॉनिटर्सवर 'लूप' चालवला. आणि त्यांनी फक्त चार मिनिटांत हे काम पूर्ण केले. हे 'अशक्य' आहे."
"अशक्य?" नुनेजने हसले. "पण ते घडलं आहे!"
"मला काही प्रश्न आहेत," ज्युलियन म्हणाला. "पहिला, चोरांना एवढी अचूक माहिती कशी मिळाली? सुरक्षा सिस्टीममधील 'लूपहोल' (Loophole) कोणत्या इन्सायडरने पुरवले?"
ड्यूमासने मान खाली घातली. "मी विश्वास ठेवू शकत नाही की आमच्यापैकी कोणी असं करेल."
"दुसरा प्रश्न," ज्युलियनने पुढे म्हटले, "तो मुकूट." त्याने प्लॅस्टिक बॅगमध्ये असलेला तुटलेला मुकूट त्यांच्यासमोर ठेवला. "हा मुकूट नदीकिनारी सापडला. तुटलेल्या अवस्थेत. कोणतीही वस्तू पळताना पडली तर ती तुटतेच असे नाही. आणि ती कोणी 'गमावेल'?"
नुनेजने मुकुटाकडे पाहिले. त्यांच्या चेहऱ्यावर विचार उमटले. "तुम्हाला काय म्हणायचे आहे?"
"मला वाटतं, हा मुकूट मुद्दाम तोडून फेकला गेला," ज्युलियन म्हणाला. "ही फक्त चोरी नव्हती. हा एक 'संदेश' (Message) होता. जगासाठी आणि विशेषतः फ्रान्ससाठी."
डायरेक्टर ड्यूमासने डोळे मोठे केले. "संदेश? कसला संदेश?"
"हे मला अजून माहित नाही," ज्युलियन म्हणाला. "पण हा मुकूट फेकून देऊन, चोरांनी जगाचे लक्ष एका गोष्टीवर केंद्रित केले आहे: 'तुटलेला मुकूट'. लोकांना वाटेल की चोरांनी घाईघाईत तो गमावला. पण खरी गोष्ट अशी आहे की, त्यांनी या मुकुटाला 'किंमत' दिली नाही. त्यांना काहीतरी वेगळेच हवे होते."
"वेगळे काय?" नुनेजने विचारले. "मुकुटाव्यतिरिक्त इतर कोणत्या वस्तू चोरल्या गेल्या आहेत, इन्स्पेक्टर?"
ज्युलियनने टॅबलेट काढला. "एकूण नऊ वस्तू चोरल्या गेल्या आहेत, मंत्री महोदय. हा मुकूट त्यापैकी एक होता."
त्याने इतर आठ वस्तूंची यादी वाचून दाखवली:
• नेपोलियन तिसरा याचा 'सिल्व्हर ईगल' जडवलेला राजदंड (Scepter).
• सम्राज्ञी युजीनचे हिऱ्याचे कंठहार (Necklace).
• एक सोन्याचे पॉकेट वॉच, जे नेपोलियन तिसराच्या वैयक्तिक वापराचे होते.
• एक रत्नजडित खंजीर (Dagger), ज्याच्या पात्यावर एक गूढ चिन्ह कोरले होते.
• एक छोटे, नक्षीदार सोन्याचे डिब्बा (Snuff Box), ज्यात नेपोलियनच्या केसांचा तुकडा होता असे मानले जाते.
• दोन सोन्याची ब्रेसलेट्स, जी सम्राज्ञी युजीनला तिच्या लग्नात भेट मिळाली होती.
• आणि एक अत्यंत गूढ दिसणारे, काळ्या धातूचे पदक (Medal), ज्यावर अज्ञात प्रतीके कोरली होती.
नुनेज आणि ड्यूमास दोघांनीही ही यादी ऐकून डोळे मोठे केले.
"पण ह्या वस्तू... त्यांची किंमत मुकुटाएवढी नाही," ड्यूमास कुजबुजला. "त्या फक्त ऐतिहासिक आहेत."
"हो, त्यांची बाजारातील किंमत मुकुटापेक्षा कमी असेल," ज्युलियन म्हणाला. "पण त्यांची 'प्रतिकात्मक' किंमत खूप जास्त आहे. विशेषतः या नऊ वस्तू एकत्र."
नुनेजने त्याला विचारले, "तुम्ही काय म्हणू इच्छिता?"
"मला हे माहित नाही," ज्युलियनने मान्य केले. "पण मला ही यादी तपासण्याची परवानगी हवी आहे. या नऊ वस्तू एकत्र येण्याचा काही अर्थ आहे का? त्यांचा नेपोलियन तिसराच्या इतिहासात काही विशेष संदर्भ आहे का? मला एका इतिहासाच्या जाणकाराची मदत लागेल."
"तुम्हाला कोणाची मदत हवी आहे?" नुनेजने विचारले.
"प्रोफेसर अॅन-मेरी," ज्युलियन म्हणाला. "लूव्रच्या माजी क्युरेटर. त्या फ्रेंच राजेशाहीच्या आणि नेपोलियन युगाच्या सर्वात मोठ्या तज्ज्ञा आहेत."
नुनेजने मान हलवली. "ही चोरी फ्रान्सच्या इतिहासातील सर्वात मोठी आहे, इन्स्पेक्टर. १९११ मध्ये मोनालिसाची चोरी झाली होती, पण ती केवळ एका कामगाराने केली होती. हे वेगळे आहे."
"मी सहमत आहे," ज्युलियन म्हणाला. "पण मला खात्री आहे की, या 'तुटलेल्या मुकुटा'मागे काहीतरी मोठे रहस्य दडले आहे. आणि ते रहस्य आपल्याला सापडेल."
ज्युलियनने गॅलरीकडे पाहिले. तुटलेल्या काचेतून दिसणाऱ्या रिकाम्या जागा त्याला खुणावत होत्या. ही फक्त सुरुवात होती. हा 'चार मिनिटांचा अंधार' म्हणजे एका मोठ्या, भयानक कथेची फक्त पहिली प्रस्तावना होती. आणि या कथेचे मुख्य पात्र अजूनही छुपले होते.
(प्रकरण २/९ समाप्त)
--- बाबुराव रामजी
