१२ जुलै,रामतीर्थ टेकड्या, कुमठा.
पावसाने नुकतीच उघडीप दिली होती.सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या कारवार जिल्ह्यातील रामतीर्थ टेकड्यांवरून ओल्या मातीचा आणि दमट पानांचा संमिश्र गंध वाऱ्यासोबत वाहत होता.नुकत्याच झालेल्या भूस्खलनाने निसर्गाचे रौद्र रूप दाखवले होते.जागोजागी उन्मळून पडलेली झाडे,निसरड्या झालेल्या पायवाटा आणि दऱ्यांमध्ये दाटलेले धुके...वातावरण गूढ आणि थोडे भयावह होते.याच प्रतिकूल परिस्थितीत,कुमठा पोलीस ठाण्याचे मंडळ निरीक्षक श्रीधर देसाई आणि त्यांचे दोन सहकारी,हवालदार पाटील आणि शिंदे,नेहमीच्या गस्तीवर निघाले होते.
"साहेब,आज इकडं कोणी भटकणार नाही.जनावरंसुद्धा बिळात लपून बसली असतील,"हवालदार पाटील यांनी आपल्या बुटांवरचा चिखल झाडताना म्हटले.त्यांच्या आवाजात नेहमीचा उत्साह नव्हता.
श्रीधर देसाईंनी उत्तर दिले नाही.त्यांचे अनुभवी डोळे सभोवतालच्या परिसराचा वेध घेत होते.चाळिशी ओलांडलेले,किंचित स्थूल पण कमालीचे चपळ आणि तीक्ष्ण नजरेचे श्रीधर या भागातील खडान्खडा माहिती असलेले अधिकारी म्हणून ओळखले जात.त्यांना या शांततेत काहीतरी खटकत होते.भूस्खलनामुळे अनेक लहान-मोठे प्रवाह नव्याने तयार झाले होते आणि अशाच एका अनोळखी प्रवाहाच्या बाजूने त्यांची जीप हळूहळू पुढे सरकत होती.
"गाडी इथेच लावा.पुढे रस्ता नाही,"श्रीधर म्हणाले.तिघेही खाली उतरले.धुक्याची एक दाट लहर आली आणि काही क्षणांसाठी समोरचे काही दिसेनासे झाले.धुकं विरळ होताच श्रीधरांची नजर एका ठिकाणी खिळली.त्यांच्यापासून सुमारे शंभर मीटर अंतरावर,एका मोठ्या खडकाच्या आडोशाला,काहीतरी विचित्र दिसत होते.दाट हिरव्या झाडीच्या पार्श्वभूमीवर एक भडक रंगाची वस्तू वाऱ्यावर फडफडत होती.
"पाटील,ते काय आहे बघितलं का?"श्रीधर यांनी त्या दिशेने बोट दाखवले.
"होय साहेब.कपड्यासारखं दिसतंय.कुणा गुराख्याचं असेल,"पाटील म्हणाले.
"इथं?या वादळात?आणि हा रंग...आपल्याकडच्या साडीचा वाटतोय,"श्रीधर यांच्या कपाळावर आठ्या उमटल्या. "चला,जाऊन बघूया."
तिघेही अत्यंत सावधपणे,झाडाझुडपांतून आणि निसरड्या दगडांवरून मार्ग काढत त्या दिशेने निघाले.जवळ पोहोचल्यावर त्यांना दिसलेले दृश्य अधिकच चक्रावून टाकणारे होते.एका मोठ्या नैसर्गिक गुहेच्या तोंडाशी असलेल्या झुडपावर एक भगव्या रंगाची साडी आणि लहान मुलांचे दोन-तीन कपडे वाळत घातले होते.या निर्जन,धोकादायक ठिकाणी मानवी वस्तीची ही खूण अनपेक्षित होती.कोणी साधू-बैरागी असेल,तर लहान मुलांचे कपडे कसे?आणि कोणी कुटुंब असेल,तर ते या नरकात काय करत होते?
श्रीधर यांनी आपल्या कमरेच्या पिस्तुलावर हात ठेवला आणि सहकाऱ्यांना शांत राहण्याचा इशारा केला.हवालदार पाटील यांनी आपली लाठी सरसावली.गुहेच्या तोंडाशी पोहोचताच आतून एक मंद,लयबद्ध सूर कानावर येऊ लागला.तो कसल्यातरी मंत्रोच्चाराचा किंवा प्रार्थनेचा होता.श्रीधर यांनी आत डोकावण्याचा प्रयत्न केला,पण अंधारामुळे काही स्पष्ट दिसत नव्हते.त्यांनी आपल्या खिशातील शक्तिशाली टॉर्च काढला आणि त्याचा झोत आत टाकला.
टॉर्चच्या प्रकाशात जे दिसले,त्याने ते तिघेही क्षणभर निःशब्द झाले.गुहा आतून बऱ्यापैकी प्रशस्त होती.एका कोपऱ्यात,एका नैसर्गिक दगडाच्या चौथऱ्यावर,मातीपासून बनवलेली एक लहानशी शिवाची पिंड होती.तिच्यासमोर काही रानफुले वाहिली होती आणि एक पणती मंदपणे तेवत होती.त्या पणतीच्या आणि टॉर्चच्या संमिश्र प्रकाशात,एक स्त्री पांढऱ्या शुभ्र वस्त्रात मांडी घालून,डोळे मिटून ध्यानावस्थेत बसली होती.तिचे सोनेरी केस पाठीवर मोकळे सोडले होते आणि चेहऱ्यावर एक विलक्षण शांतता होती.तिच्या चेहऱ्यावरून आणि कांतीवरून ती भारतीय वाटत नव्हती.तिच्या बाजूलाच,एका फाटक्या पण स्वच्छ गोधडीवर,दोन लहान मुले एकमेकांना बिलगून शांत झोपली होती.एक मुलगी साधारण सहा वर्षांची असावी आणि दुसरी चार वर्षांची.
त्यांच्या पावलांच्या आवाजाने किंवा टॉर्चच्या प्रकाशामुळे त्या स्त्रीने हळूच डोळे उघडले.तिच्या निळ्या डोळ्यांत भीतीचा लवलेशही नव्हता.उलट,आपली साधना भंग झाल्याची एक थंड नाराजी तिच्या नजरेत स्पष्ट दिसत होती.तिने पोलिसांच्या गणवेशाकडे पाहिले,एक दीर्घ श्वास घेतला आणि मग शांतपणे झोपलेल्या मुलांच्या अंगावर नीट पांघरूण घातले.
"तुम्ही कोण आहात?आणि इथे या मुलांसोबत काय करत आहात?"श्रीधर यांनी शक्य तितक्या सौम्य पण अधिकृत आवाजात विचारले.
तिने काही क्षण त्यांच्याकडे रोखून पाहिले,जणू त्यांच्या आवाजाच्या पलीकडचा हेतू तपासत असावी.मग ती तुटक्या-मुटक्या इंग्रजीत म्हणाली, "माय नेम...मोही.आय अॅम इन सायलेन्स.इन मेडिटेशन."
"मोही?हे तुमचं खरं नाव आहे का?तुमचे पासपोर्ट,व्हिसा कुठे आहेत?"श्रीधर यांनी प्रश्नांची सरबत्ती सुरू केली.
"नो पासपोर्ट.नो वर्ल्ड.ओन्ली शिव.ओन्ली पीस,"तिने गुहेतील शिवपिंडीकडे हात दाखवत म्हटले.
हे प्रकरण दिसते तितके सोपे नाही,हे श्रीधर यांच्या लक्षात आले.एका परदेशी महिलेने दोन लहान मुलांसह या भयाण जंगलात,एका गुहेत आश्रय घेणे,हे केवळ আধ্যাत्मिक साधनेचे प्रकरण असू शकत नाही.यामागे नक्कीच काहीतरी मोठे रहस्य दडलेले आहे.त्यांनी तात्काळ वायरलेस सेटवर पोलिस अधीक्षक एम.नारायण यांना परिस्थितीची माहिती दिली.
वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या आदेशानुसार,त्या महिलेला आणि तिच्या मुलांना'वाचवून'कुमठा येथील पोलीस ठाण्यात आणण्यात आले.बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. 'रशियन साध्वी मुलांसह गुहेत सापडली'या मथळ्याखाली स्थानिक वृत्तपत्रांनी बातमीला प्रसिद्धी दिली.अधीक्षक नारायण यांनी माध्यमांना सांगितले, "ती आणि तिची मुले जंगलात कशी जिवंत राहिली,हे एक आश्चर्य आहे.तिच्या व्हिसाची मुदत २०१७ मध्येच संपली आहे.तिला एका साध्वीच्या आश्रमात ठेवण्यात आले असून,रशियन दूतावासाशी संपर्क साधून तिला परत पाठवण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे."
प्रकरण प्रशासकीय दृष्ट्या सोपे करून फाईल बंद करण्याच्या तयारीत वरिष्ठ होते.पण निरीक्षक श्रीधर देसाई यांच्या मनात मात्र प्रश्नांचे वादळ उठले होते.ही स्त्री, 'मोही',खरोखरच साध्वी आहे की कोणीतरी सराईत गुन्हेगार?ती शांततेच्या शोधात आहे की कोणापासून तरी लपत आहे?आणि तिचे ते भेदक निळे डोळे...त्यात दिसणारी शांतता ही साधनेतून आलेली आहे की मोठ्यात मोठ्या वादळातून तावून सुलाखून निघाल्यानंतर आलेली आहे?या प्रश्नांची उत्तरे शोधल्याशिवाय श्रीधरांना चैन पडणार नव्हती.
पावसाने नुकतीच उघडीप दिली होती.सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेल्या कारवार जिल्ह्यातील रामतीर्थ टेकड्यांवरून ओल्या मातीचा आणि दमट पानांचा संमिश्र गंध वाऱ्यासोबत वाहत होता.नुकत्याच झालेल्या भूस्खलनाने निसर्गाचे रौद्र रूप दाखवले होते.जागोजागी उन्मळून पडलेली झाडे,निसरड्या झालेल्या पायवाटा आणि दऱ्यांमध्ये दाटलेले धुके...वातावरण गूढ आणि थोडे भयावह होते.याच प्रतिकूल परिस्थितीत,कुमठा पोलीस ठाण्याचे मंडळ निरीक्षक श्रीधर देसाई आणि त्यांचे दोन सहकारी,हवालदार पाटील आणि शिंदे,नेहमीच्या गस्तीवर निघाले होते.
"साहेब,आज इकडं कोणी भटकणार नाही.जनावरंसुद्धा बिळात लपून बसली असतील,"हवालदार पाटील यांनी आपल्या बुटांवरचा चिखल झाडताना म्हटले.त्यांच्या आवाजात नेहमीचा उत्साह नव्हता.
श्रीधर देसाईंनी उत्तर दिले नाही.त्यांचे अनुभवी डोळे सभोवतालच्या परिसराचा वेध घेत होते.चाळिशी ओलांडलेले,किंचित स्थूल पण कमालीचे चपळ आणि तीक्ष्ण नजरेचे श्रीधर या भागातील खडान्खडा माहिती असलेले अधिकारी म्हणून ओळखले जात.त्यांना या शांततेत काहीतरी खटकत होते.भूस्खलनामुळे अनेक लहान-मोठे प्रवाह नव्याने तयार झाले होते आणि अशाच एका अनोळखी प्रवाहाच्या बाजूने त्यांची जीप हळूहळू पुढे सरकत होती.
"गाडी इथेच लावा.पुढे रस्ता नाही,"श्रीधर म्हणाले.तिघेही खाली उतरले.धुक्याची एक दाट लहर आली आणि काही क्षणांसाठी समोरचे काही दिसेनासे झाले.धुकं विरळ होताच श्रीधरांची नजर एका ठिकाणी खिळली.त्यांच्यापासून सुमारे शंभर मीटर अंतरावर,एका मोठ्या खडकाच्या आडोशाला,काहीतरी विचित्र दिसत होते.दाट हिरव्या झाडीच्या पार्श्वभूमीवर एक भडक रंगाची वस्तू वाऱ्यावर फडफडत होती.
"पाटील,ते काय आहे बघितलं का?"श्रीधर यांनी त्या दिशेने बोट दाखवले.
"होय साहेब.कपड्यासारखं दिसतंय.कुणा गुराख्याचं असेल,"पाटील म्हणाले.
"इथं?या वादळात?आणि हा रंग...आपल्याकडच्या साडीचा वाटतोय,"श्रीधर यांच्या कपाळावर आठ्या उमटल्या. "चला,जाऊन बघूया."
तिघेही अत्यंत सावधपणे,झाडाझुडपांतून आणि निसरड्या दगडांवरून मार्ग काढत त्या दिशेने निघाले.जवळ पोहोचल्यावर त्यांना दिसलेले दृश्य अधिकच चक्रावून टाकणारे होते.एका मोठ्या नैसर्गिक गुहेच्या तोंडाशी असलेल्या झुडपावर एक भगव्या रंगाची साडी आणि लहान मुलांचे दोन-तीन कपडे वाळत घातले होते.या निर्जन,धोकादायक ठिकाणी मानवी वस्तीची ही खूण अनपेक्षित होती.कोणी साधू-बैरागी असेल,तर लहान मुलांचे कपडे कसे?आणि कोणी कुटुंब असेल,तर ते या नरकात काय करत होते?
श्रीधर यांनी आपल्या कमरेच्या पिस्तुलावर हात ठेवला आणि सहकाऱ्यांना शांत राहण्याचा इशारा केला.हवालदार पाटील यांनी आपली लाठी सरसावली.गुहेच्या तोंडाशी पोहोचताच आतून एक मंद,लयबद्ध सूर कानावर येऊ लागला.तो कसल्यातरी मंत्रोच्चाराचा किंवा प्रार्थनेचा होता.श्रीधर यांनी आत डोकावण्याचा प्रयत्न केला,पण अंधारामुळे काही स्पष्ट दिसत नव्हते.त्यांनी आपल्या खिशातील शक्तिशाली टॉर्च काढला आणि त्याचा झोत आत टाकला.
टॉर्चच्या प्रकाशात जे दिसले,त्याने ते तिघेही क्षणभर निःशब्द झाले.गुहा आतून बऱ्यापैकी प्रशस्त होती.एका कोपऱ्यात,एका नैसर्गिक दगडाच्या चौथऱ्यावर,मातीपासून बनवलेली एक लहानशी शिवाची पिंड होती.तिच्यासमोर काही रानफुले वाहिली होती आणि एक पणती मंदपणे तेवत होती.त्या पणतीच्या आणि टॉर्चच्या संमिश्र प्रकाशात,एक स्त्री पांढऱ्या शुभ्र वस्त्रात मांडी घालून,डोळे मिटून ध्यानावस्थेत बसली होती.तिचे सोनेरी केस पाठीवर मोकळे सोडले होते आणि चेहऱ्यावर एक विलक्षण शांतता होती.तिच्या चेहऱ्यावरून आणि कांतीवरून ती भारतीय वाटत नव्हती.तिच्या बाजूलाच,एका फाटक्या पण स्वच्छ गोधडीवर,दोन लहान मुले एकमेकांना बिलगून शांत झोपली होती.एक मुलगी साधारण सहा वर्षांची असावी आणि दुसरी चार वर्षांची.
त्यांच्या पावलांच्या आवाजाने किंवा टॉर्चच्या प्रकाशामुळे त्या स्त्रीने हळूच डोळे उघडले.तिच्या निळ्या डोळ्यांत भीतीचा लवलेशही नव्हता.उलट,आपली साधना भंग झाल्याची एक थंड नाराजी तिच्या नजरेत स्पष्ट दिसत होती.तिने पोलिसांच्या गणवेशाकडे पाहिले,एक दीर्घ श्वास घेतला आणि मग शांतपणे झोपलेल्या मुलांच्या अंगावर नीट पांघरूण घातले.
"तुम्ही कोण आहात?आणि इथे या मुलांसोबत काय करत आहात?"श्रीधर यांनी शक्य तितक्या सौम्य पण अधिकृत आवाजात विचारले.
तिने काही क्षण त्यांच्याकडे रोखून पाहिले,जणू त्यांच्या आवाजाच्या पलीकडचा हेतू तपासत असावी.मग ती तुटक्या-मुटक्या इंग्रजीत म्हणाली, "माय नेम...मोही.आय अॅम इन सायलेन्स.इन मेडिटेशन."
"मोही?हे तुमचं खरं नाव आहे का?तुमचे पासपोर्ट,व्हिसा कुठे आहेत?"श्रीधर यांनी प्रश्नांची सरबत्ती सुरू केली.
"नो पासपोर्ट.नो वर्ल्ड.ओन्ली शिव.ओन्ली पीस,"तिने गुहेतील शिवपिंडीकडे हात दाखवत म्हटले.
हे प्रकरण दिसते तितके सोपे नाही,हे श्रीधर यांच्या लक्षात आले.एका परदेशी महिलेने दोन लहान मुलांसह या भयाण जंगलात,एका गुहेत आश्रय घेणे,हे केवळ আধ্যাत्मिक साधनेचे प्रकरण असू शकत नाही.यामागे नक्कीच काहीतरी मोठे रहस्य दडलेले आहे.त्यांनी तात्काळ वायरलेस सेटवर पोलिस अधीक्षक एम.नारायण यांना परिस्थितीची माहिती दिली.
वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या आदेशानुसार,त्या महिलेला आणि तिच्या मुलांना'वाचवून'कुमठा येथील पोलीस ठाण्यात आणण्यात आले.बातमी वाऱ्यासारखी पसरली. 'रशियन साध्वी मुलांसह गुहेत सापडली'या मथळ्याखाली स्थानिक वृत्तपत्रांनी बातमीला प्रसिद्धी दिली.अधीक्षक नारायण यांनी माध्यमांना सांगितले, "ती आणि तिची मुले जंगलात कशी जिवंत राहिली,हे एक आश्चर्य आहे.तिच्या व्हिसाची मुदत २०१७ मध्येच संपली आहे.तिला एका साध्वीच्या आश्रमात ठेवण्यात आले असून,रशियन दूतावासाशी संपर्क साधून तिला परत पाठवण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे."
प्रकरण प्रशासकीय दृष्ट्या सोपे करून फाईल बंद करण्याच्या तयारीत वरिष्ठ होते.पण निरीक्षक श्रीधर देसाई यांच्या मनात मात्र प्रश्नांचे वादळ उठले होते.ही स्त्री, 'मोही',खरोखरच साध्वी आहे की कोणीतरी सराईत गुन्हेगार?ती शांततेच्या शोधात आहे की कोणापासून तरी लपत आहे?आणि तिचे ते भेदक निळे डोळे...त्यात दिसणारी शांतता ही साधनेतून आलेली आहे की मोठ्यात मोठ्या वादळातून तावून सुलाखून निघाल्यानंतर आलेली आहे?या प्रश्नांची उत्तरे शोधल्याशिवाय श्रीधरांना चैन पडणार नव्हती.
